अभंग ३३०१–३६००

सिळें खातां आला वीट । सुनें धीट पावि धरी ॥१॥

आपुलिये ठायींचे घ्यावें । लाड भावें पाळावा ॥२॥

तुका ह्मणे मी जुनाट । मोहो आट परतला ॥३॥

लागलें भरतें । ब्रह्मानंदाचें वरतें ॥१॥

बैसोनि सकळ । बाळ चालिले गोपाळ ॥२॥

तुका ह्मणे वाट । बरवी सांपडली नीट ॥३॥

धनें वित्तें कुळें । अवघियानें ते आगळे ॥१॥

अवघें चि गोड । त्याचें पुरलें सर्व कोड ॥२॥

तुका ह्मणे अस्त । उदय त्याच्या तेजा नास्त ॥३॥

बोलावें तें आतां आह्मी अबोलणे । एका चि वचनें सकळांसी ॥१॥

मेघदृष्टि कांहीं न विचारी ठाव । जैसा ज्याचा भाव त्यासी फळो ॥२॥

तुका ह्मणे नाहीं समाधानें चाड । आपणा ही नाड पुढिलांसीं ॥३॥

अधिकार तैसा करूं उपदेश । साहे ओझें त्यास तें चि द्यावें ॥१॥

मुंगीवर भार गजाचें पालाण । घालितां तें कोण कार्यसिद्धी ॥२॥

तुका ह्मणे फांसे वाघुरा कु†हाडी । प्रसंगी तों काढी पारधी तो ॥३॥

नव्हों वैद्य आह्मी अर्थाचे भुकेले । भलते द्यावे पाले भलत्यासी ॥१॥

कुपथ्य करूनि विटंबावे रोगी । का हे सलगी भीड त्याची ॥२॥

तुका ह्मणे लांसू फांसंू देऊं डाव । सुखाचा उपाव पुढें आहे ॥३॥

नव्हें परि ह्मणवीं दास । कांहीं निमित्तास मूळ केलें ॥१॥

तुमचा तो धर्म कोण । हा आपण विचारा ॥धृ. ॥

नाहीं शुद्ध आचरण । परी चरण चिंतितों ॥२॥

तुका ह्मणे पांडुरंगा । ऐसें कां गा नेणां हें ॥३॥

मागें चिंता होती आस । केला नास या काळें ॥१॥

मोहजाळें दुःख वाढे । ओढे ओढे त्यास तें ॥२॥

तुका ह्मणे कोण देवा । आतां हेवा वाढवी ॥३॥

आहो उभा विटेवरी । भरोवरी चुकविली ॥१॥

संकल्पासी वेचे बळ । भारे फळ निर्माण ॥२॥

तुका ह्मणे उभयतां । भेटी सत्ता लोभाची ॥३॥

असो खटपट । आतां वाउगे बोभाट ॥१॥

अपराध करा । क्षमा घडले दातारा ॥२॥

तुका ह्मणे वेथा । तुह्मा कळे पंढरिनाथा ॥३॥

वारकरी पायांपाशीं । आले त्यांसी विनविलें ॥१॥

चिंतावोनि चिंता केली । हे राहिली अवस्था ॥२॥

तुका ह्मणे संसारा । रुसलों खरा यासाठीं ॥३॥

जीवींचें कां नेणां । परि हे आवडी नारायणा ॥१॥

कोठें वांयां गेले । शब्द उत्तम चांगले ॥२॥

तुका ह्मणे बाळा । असतात िप्रय खेळा ॥३॥

वोडविलें अंग । आतां करूनि घ्यावें सांग ॥१॥

पोटा आलें बाळ। त्याचें जाणावें सकळ ॥२॥

चुका ह्मणे हरी । वाहावें जी कडियेवरी ॥३॥

सेवटींची हे विनंती । पाय चित्तीं रहावे ॥१॥

भाग्याविण कैंची भेटी । नव्हे तुटी चिंतनें ॥२॥

तुका ह्मणे कळसा आलें । हें विठ्ठलें परिसावें ॥३॥

करूंनियां शुद्ध मन । नारायण स्मरावा ॥१॥

तेथे सरे शुद्ध साचें । अंतरींचे बीज तें ॥२॥

तुका ह्मणे लवणकळी । पडतां जळीं तें होय ॥३॥

जिकडे पाहे तिकडे देव । ऐसा भाव दे कांहीं ॥१॥

पडें तेथें तुझ्या पायां। करीं वायां न वजतें ॥२॥

तुका ह्मणे विषमें सारी । ठाणें धरी जीवासी ॥३॥

जिकडे जाय तिकडे सवें । आतां यावें यावरी ॥१॥

आतां दुजें धरा झणी । पायांहूनि वेगळें ॥२॥

तुका ह्मणे आतां देवा । नका गोवा यावरी ॥३॥

स्मरतां कां घडे नास । विष्णुदास यावरी ॥१॥

धरिलें तें निवडे आतां । न घडे चित्तावेगळें ॥२॥

तुका ह्मणे नाश नाहीं । पुराणें ही गर्जती ॥३॥

आधी नाहीं कळों आला हा उपाय । नाहीं तरी काय चुकी होती ॥१॥

कासया पडतों लटिक्याचे भरी । नव्हता का शिरीं भार घेतों ॥२॥

तुका ह्मणे कां हे घेतों गर्भवास । कां या होतों दास कुटुंबाचा ॥३॥

आतां बरें जालें । माझें मज कळो आलें ॥१॥

उघडले डोळे । भोग देताकाळीं कळे ॥

तुका ह्मणे जीवा । होतां तडातोडी देवा ॥३॥

बोलिलों ते धर्म अनुभव अंगें । काय पांडुरंगें उणें केलें ॥१॥

संतसमागमें अळंकार वाणी । करूं हे पेरणी शुद्ध बीजा ॥२॥

तुका ह्मणे रामकृष्णनामें गोड । आवडीचें कोड माळ ओऊं ॥३॥

परिसाचे अंगें सोनें जाला विळा । वाकणें या कळा हीन नेव्हे ॥१॥

पिकली सेंद पूर्वकर्मा नये । अव्हेरु तो काय घडे मग ॥२॥

तुका ह्मणे आणा पंगती सुरण । पृथक ते गुण केले पाकें ॥३॥

ज्याचे माथां जो जो भार । ते चि फार तयासी ॥१॥

परिसा अंगीं अमुपसोनें । पोटीं हीन धातु चि ॥२॥

आपुला तो करि धर्म । जाणे वर्म तुका तें ॥३॥

पाहें तिकडे दिशा ओस । अवघी पास पायांपें ॥१॥

सर्वापरि पांगुळ असें । न कळे कैंसे तें तुह्मा ॥२॥

तुका ह्मणे कृपावंता । तूं तों दाता दीनाचा ॥३॥

चालवणें काय । ऐसें अंगे माझे माय ॥१॥

पसरूनि कर । तुज चालिलों समोर ॥२॥

देसील विसांवा । तुका ह्मणे ऐशा हांवा ॥३॥

आवडीच्या ऐसें जालें । मुखा आलें हरिनाम ॥१॥

सांटवण मनाऐसी । पुढें रासी अमुप ॥२॥

तुका ह्मणे कारण जालें । विठ्ठल तीं अक्षरीं ॥३॥

त्यांचिया चरणां माझें दंडवत । ज्यांचें धनवित्त पांडुरंग ॥१॥

चरणींचें रज लावीन कपाळा । जीं पदें राउळा सोई जाती ॥२॥

आणिक तीं भाग्यें येथें कुरवंडी । करूनियां सांडीं इंद्राऐसी ॥३॥

वैष्णवांचे घरीं देवाची वसति । विश्वास हा चित्तीं सत्यभावें ॥३॥

तुका ह्मणे सखे हरिचे ते दास । आतां पुढें आस नाहीं दुजें ॥५॥

उपजोनियां मरें । परि हें चि वाटे बरें ॥१॥

अमृताची खाणी । उघडली नव्हे धणी ॥२॥

तुका ह्मणे पचे । विठ्ठल हें मुखा साचें ॥३॥

सत्य तूं सत्य तूं सत्य तूं विठ्ठला । कां गा हा दाविला जगदाकार ॥१॥

रूप नाहीं त्यासी ठेवियेलें नाम। लटका चि श्रम वाढविला ॥२॥

तुका ह्मणे कां गा जालासी चतुर । होतासी निसुर निर्विकार ॥३॥

अमच्या कपाळें तुज ऐसी बुद्धि । धरावी ते शुद्धी योगा नये ॥१॥

कोठें मूर्त्तिमंत दावीं पुण्यपाप । काशासी संकल्प वाहाविसी ॥२॥

तुका ह्मणे आतां आवरावा चेडा । लटिकी च पीडा पांडुरंगा ॥३॥

नो बोलावें ऐसें जनासी उत्तर । करितों विचार बहु वेळा ॥१॥

संसारा हातीं सोडवूनि गळा । हें कां अवकळा येती पुढें ॥२॥

तुका ह्मणे सेवे घडेल अंतराय । यास करूं काय पांडुरंगा ॥३॥

आतां हें उचित माझें जना हातीं । पाहिजे फजीती केली कांहीं ॥१॥

वाउगे वाणीचा न धरीं कांटाळा । ऐसी कां चांडाळा बुद्धि मज ॥२॥

तुका ह्मणे जरि माथां बैसे घाव । तरि मग वाव नेघे पुढें ॥३॥

मायेवरी सत्ता आवडीची बाळा । संकोचोनि लळा प्रतिपाळी ॥१॥

आरुष वचन लेंकुराची आळी । साहोनि कवळी मागुताली ॥२॥

तुका ह्मणे अंगीं काय नाहीं सत्ता । परि निष्ठ‍ता उपेजना ॥३॥

कैसा होतो कृपावंत । बहुसंत सांगती । पुसणें नाहीं यातीकुळ । लागों वेळ नेदावा ॥१॥

दावी वैकुंठींच्या वाटा । पाहातां मोठा संपन्न। अभिमान तो नाहीं अंगी । भक्तालागी न बैसे ॥२॥

तुका ह्मणे आळस निद्रा । नाहीं थारा त्या अंगीं । आलें द्यावें भलत्या काळें । विठ्ठल बळें आगळा ॥३॥

सदैव हे वारकरी । जे पंढरी देखती । पदोपदीं विठ्ठल वाचे । त्यांसी कैचा संसार ॥१॥

प्रेमभातें भरलें अंगीं । निर्लज्ज रंगीं नाचती । गोपीचंदनाची उटी । तुळसी कंठीं मिरवती ॥२॥

तुका ह्मणे देव चित्तीं । मोक्ष हातीं रोकडा । दुर्बळा या शक्तिहीना । त्या ही जना पुरता ॥३॥

ऐसीं ठावीं वर्में । तरी सांडवलों भ्रमें ॥१॥

ऐसें आलें हाता । बळ तरी गेली चिंता ॥२॥

सुखे येथें जालें तरी । नाहीं आणिकांची उरी ॥३॥

ऐसें केलें देवें । पुढें कांहीं चि न व्हावें ॥४॥

तुका ह्मणे मन । आतां जालें समाधान ॥५॥

चित्तीं बैसलें चिंतन । नारायण नारायण ॥१॥

हरपला द्वैतभाव । तेणें देह जाला वाव ॥२॥

तुकयाबंधु ह्मणे आम्ही । जालों निष्काम ये कामीं ॥३॥

व्यापिलें सर्वत्र । बाहेरी भीतरीं अंत ॥१॥

संचिताची होळी । करूनि जीव घेतला बळी ॥२॥

तुकयाबंधु ह्मणे नाहीं । आतां संसारा उरी कांहीं ॥३॥

तुह्मांआह्मांसी दरुषण । जालें दुर्लभ भाषण ॥१॥

भविष्याचें माथां देह । कोण जाणें होइल काय ॥२॥

ह्मणे तुकयाचा बंधव । आमचा तो जाला भाव ॥३॥

अनंतजन्में जरी केल्या तपरासी । तरी हा न पवे ह्मणे देह ॥१॥

उत्तमाचें सार वेदाचें भांडार । ज्याच्यानें पवित्र तीथॉ होती ॥२॥

तुका ह्मणे तुकयाबंधु आणीक उपमा । नाहीं या तों जन्मा द्यावयासी ॥३॥

आह्मांपाशीं सरे एक शुद्ध भाव । चतुराई जाणींव न लगे कळा ॥१॥

सर्वजाण माझा स्वामी पांडुरंग । तया अंगसंगें गोपाळासी ॥२॥

तुका ह्मणे कर्मधर्में नये हातां । तयावरि सत्ता भाविकांची ॥३॥

प्रीति करी सत्ता । बाळा भीती मातापिता ॥१॥

पदरीं घाली मिठी । खेदी मागें पुढें लोटी ॥२॥

बोले मना आलें । तुका साहिला विठ्ठलें ॥३॥

आवडीचे भेटी निवे । चित्त पावे विश्रांती ॥१॥

तळणे कांहीं साम्या पुरे । हें तों नुरे ये रुचि ॥२॥

तुका ह्मणे बरवें जालें । फावलें हें कळे त्या ॥३॥

केलियाचें दान । करा आपुलें जतन ॥१॥

भावा अंतराय । येती अंतरती पाय ॥२॥

तुका ह्मणे जोडी । आदीं अंतीं राहो गोडी ॥३॥

माझे हातीं आहे करावें चिंतन । तुम्ही कृपादान प्रेम द्यावें ॥१॥

बाळक धांवोनि आड निघे स्तनीं ॥ घालावा जननी कृपे पान्हां ॥२॥

तुका ह्मणे करीं कासवाचे परी । आहे सूत्रदोरी तुझे हातीं ॥३॥

वाट दावी त्याचें गेलें काय । नागवला जो वारितां जाय ॥१॥

विचारोनि पाहे त्यास । न वजे जीवें नव्हे नास ॥२॥

तुका ह्मणे जो रुसला जीवा । तयासी केशवा काय चाले ॥३॥

अनुभवावांचून सोंग संपादणें । नव्हे हें करणें स्वहिताचें ॥१॥

बहुरूपी रूपें नटला नारायण । सोंग संपादून जैसा तैसा ॥२॥

पाषाणाचें नाव ठेविलें देव । आणिका तारी भाव परि तो तैसा ॥३॥

कनक झाड ह्म‍ वंदिलें माथां । परिं तें अर्था न मिळे माजी ॥४॥

तुका ह्मणे त्याचा भाव तारी त्यास । अहंभावीं नास तो चि पावे ॥५॥

मज नष्टा माया मोह नाहीं लोभ । अधिक हो क्षोभ आदराचा ॥१॥

मजहून नष्ट आहे ऐसा कोण । नावडे मिष्टान्न बहुमोल ॥२॥

न दिसती मज आपलेसे गुण । संचित तें कोण जाणे मागें ॥३॥

तुका ह्मणे देखोनियां काई । पांडुरंगा पायीं राखियेलें ॥४॥

मतिविण काय वणूप तुझें ध्यान । जेथें पडिलें मौन्य वेदश्रुती ॥१॥

सुखाचें ओतिलें पाहों ते श्रीमुख । तेणें हरे भूक तान माझी ॥२॥

रसना गोडावली ओव्या गातां गीत । पावलेंसे चित्त समाधान ॥३॥

तुका ह्मणे माझी दृष्टि चरणांवरी । पाउलें गोजिरीं कुंकुमाचीं ॥४॥

ओस जाल्या मज भिंगुळवाणें । जीवलग नेणें मज कोणी ॥१॥

अंधकारापुढे न चलवे वाट । लागतील खुंटे कांटे अंगा ॥२॥

एकला निःसंग फांकती मारग । होतों नव्हे लाग चालावया ॥३॥

तुका ह्मणे वाट दावूनि सद्ग‍ु । राहि हा दुरू पांडुरंग ॥४॥

उदार कृपाळ सांगसी जना । तरी कां त्या रावणा मारियेलें ।

नित्य नित्य पूजा करी श्रीकमळीं । तेणें तुझें काय केलें ॥१॥

काय बडिवार सांगसी वांयां । ठावा पंढरिराया आहेसि आह्मां ।

कर्णाऐसा वीर उदार जुंझार । तो तुवां जर्जर केला वाणीं ।

पडिला भूमी परी नयेची करुणा । दांत पाडियेले दोन्ही ॥२॥

िश्रयाळ बापुडे सात्विकवाणी । खादलें कापूनि त्याचें पोर ।

ऐसा कठिण कोण होईल दुसरा । उखळीं कांडविलें शिर ॥३॥

सिभ्री चक्रवर्ती करितां यज्ञायाग । त्याचें चिरिलें अंग ठायीं ठायीं ।

जाचऊनि प्राण घेतला मागें । पुढें न पाहतां कांहीं ॥४॥

बळीचा अन्याय सांग होता काय। बुडविला तो पाय देऊनि माथां ।

कोंडिलें दार हा काय कहार । सांगतोसी चित्त कथा ॥५॥

हरिश्चंद्राचें राज्य घेऊनियां सर्व। विकविला जीव डोंबाघरीं ।

पाडिला विघड नळा दमयंतीमधीं। ऐसी तुझी बुद्धि हरि ॥६॥

आणिकही गुण सांगावे किती । केलिया विपित्त माउसीच्या ।

वधियेला मामा सखा पुरुषोत्तमा । ह्मणे बंधु तुकयाचा ॥७॥

जे केली आळी ते अवघी गेली वांयां । उरला पंढरिराया श्रम माझा ॥१॥

आभास ही नाहीं स्वप्नीं दुश्चिता । प्रत्यक्ष बोलतां कंइचा तो ॥२॥

आतां पुढें लाज वाटे पांडुरंगा । भक्त ऐसे जगामाजी जाले ॥३॥

तुका ह्मणे आतां नाहीं भरवसा । मोकलीसी ऐसा वाटतोसी ॥४॥

समश्रुळित असतां वाचा । घोष न करिसी कां नामाचा ॥१॥

हरि हरि ह्मणतां लाजसी । गर्वें फुगोनि चालसी ॥२॥

तारुण्यें उताणा । पुंसेंविण बांडा सुना ॥३॥

जालेंसि महिमेचे वेडें । नाचों लाजसी दिंडीपुढें ॥४॥

अळंकारांच्यानि बळें । वंचलासी तुळसीमाळें ॥५॥

कैसा सकुमार जालासी । ह्मणसी न टकें एकादशी ॥६॥

स्नान न करिसी आंघोळी । विभुती न लाविसी कपाळीं ॥७॥

वरिवरि न्याहाळिसी त्वचा । उपेग नाहीं मांसाचा ॥८॥

पद्मनाभी विश्वनाथ । तुका अझून रडत ॥९॥

वाघाचा काळभूत दिसे वाघाऐसा । परी नाहीं दशा साच अंगीं ॥१॥

सिकविलें तैसें नाचावें माकडें । न चले त्यापुढें युक्ति कांहीं ॥२॥

तुका ह्मणे करी लटिक्याचा सांटा । फजित तो खोटा शीघ्र होय ॥३॥

सिंदळीचे सोर चोराची दया । तो ही जाणा तया संवसर्गी ॥१॥

सर्प पोसूनियां दुधाचा नास । केलें थीता विष अमृताचें ॥२॥

तुका ह्मणे यासी न करितां दंडण । पुढिल खंडण नव्हे दोषा ॥३॥

तेणें सुखें माझें निवालें अंग । विठ्ठल हें जग देखियेलें ॥१॥

मज नाहीं दशा अंतरीं दुःखाची । भावना भेदाची समूळ गेली ॥२॥

तुका ह्मणे सुख जालें माझ्या जीवा । रंगलें केशवा तुझ्या रंगे ॥३॥

विठ्ठल सोयरा सज्जन विसांवा । जाइन त्याच्या गांवा भेटावया ॥१॥

माय माउलिया बंधुवर्गा जना । भाकीन करुणा सकिळकांसी ॥२॥

संत महंत सिद्ध महानुभाव मुनि । जीवभाव जाऊनि सांगेन त्या ॥३॥

माझिये माहेरीं सुखा काय उणें। न लगे येणें जाणें तुका ह्मणे ॥४॥

ध्याइन तुझें रूप गाइन तुझें नाम । आणीक न करीं काम जिव्हामुखें ॥१॥

तुझे चि गुणवाद आइकेन कानीं । आणिकांची वाणी पुरे आतां ॥२॥

करिन सेवा करीं चालेन मी पायीं । आणीक न वजें ठायीं तुजविण ॥३॥

तुका ह्मणे जीव ठेविला तुझ्या पायीं । आणीक तो काई देऊं कोणा ॥४॥

देवाचें भजन कां रे न करीसी । अखंड हव्यासीं पीडतोसी ॥१॥

देवाचा विश्वास कां रे नाहीं तैसा । पुत्रस्नेहें जैसा गुंतलासी ॥२॥

कां रे नाहीं तैसी देवाची हे गोडी । नागवूनी सोडी पत्नी तैसी ॥३॥

कां रे नाहीं तैसे देवाचे उपकार । माया मिथ्या भार पितृपूजना ॥४॥

कां रे भय वाहासी लोकांचा धाक । विसरोनि एक नारायण ॥५॥

तुका ह्मणे कां रे घातलें वांयां। अवघें आयुष्य जाया भक्तिविण ॥६॥

माझें चित्त तुझे पायीं । राहें ऐसें करीं कांहीं । धरोनियां बाहीं । भव तारीं दातारा ॥१॥

करीं त्रिमिराचा नाश । दीप होउनि प्रकाश । तोडीं आशापाश। करीं वास हृदयीं ॥२॥

पाहें गुंतलों नेणतां । तुज असो माझी चिंता। तुका ठेवी माथा । पायीं आतां राखावें ॥३॥

आमुचें उचित हे चि उपकार । आपला चि भार घालूं तुज ॥१॥

जेणें काळें उठी मनाची आवडी । ते चि मागों घडी आवडे तें ॥२॥

दुःख येऊं नेदी आमचिया घरा । चक्र करी फेरा भोंवताला ॥३॥

तुका ह्मणे नाहीं मुक्तीसवें चाड । हें चि आह्मां गोड जन्म घेतां ॥४॥

मी दास तयाचा जया चाड नाहीं । सुख दुःख दोहऴिवरहित जो ॥१॥

नवल काई तरी पाचारितां पावे । न श्मरित धांवे भक्तिकाजें ॥२॥

सर्व भार माझा त्यासी आहें चिंता । तों चि माझा दाता स्वहिताचा ॥३॥

तुका ह्मणे त्यास गाईन मी गीतीं । आणीक तें चित्तीं न धरीं कांहीं ॥४॥

यासी कोणी ह्मणे निंदेचीं उत्तरें । नागवला खरें तो चि एक ॥१॥

नाइकता सुखें करावें ताडण । पाप नाहीं पुण्य असे फार ॥२॥

जन्म व्याधि फार चुकतील दुःखें । खंडावा हा सुखें मान त्याचा ॥३॥

तुका ह्मणे निंब दिलियावांचून । अंतरींचा सीण कैसा जाय ॥४॥

निवडे जेवण सेवटींच्या घांसें । होय त्याच्या ऐसें सकळ ही ॥१॥

संपादिलें होय धरिलें तें सोंग । विटंबणा वेंग पडियाली ॥२॥

तुका ह्मणे वर्म नेणतां जें रांधी । पाववी ते बुद्धि अवकळा ॥३॥

न लगे मरावें । ऐसा ठाव दिला देवें ॥१॥

घरीं दिला ठाव । अवघा सकळ ही वाव ॥२॥

तुका ह्मणे एके ठायीं । कोठें माझें तुझें नाहीं ॥३॥

नाहीं लाग माग । न देखेंसें केलें जग ॥१॥

निवारिलें भय । नाहीं दुस†याची सोय ॥२॥

तुका ह्मणे कांहीं । बोलायाचें काम नाहीं ॥३॥

दिली हाक मनें नव्हे ती जतन । वेंटाळिल्या गुणें धांव घेती ॥१॥

इंिद्रयांचे भार फिरतील चोर । खान घ्यावया घर फोडूं पाहे ॥२॥

माझा येथें कांहीं न चले पराक्रम । आहे त्याचें वर्म तुझे हातीं ॥३॥

तुका ह्मणे आतां करितों उपाय । जेणें तुझे पाय आतुडती ॥४॥

तुझा दास मज ह्मणती अंकित । अवघे सकिळक लहान थोर ॥१॥

होउनी निर्भर राहिलों नििंश्चतें । पावनपतित नाम तुझें ॥२॥

करितां तुज होय डोंगराची राई । न लगतां कांहीं पात्या पातें ॥३॥

तुका ह्मणे तुज काय ते आशंका । तारितां मशका मज दीना ॥४॥

काय मागावें कवणासी । ज्यासी मागों तो मजपाशीं ॥१॥

स्वर्गभोग मागों पूर्ण । पुण्य सरल्या मागुती येणें ॥३॥

आयुष्य मागों चिरंजीव । जीवा मरण नाहीं स्वभावें ॥४॥

तुका ह्मणे एक मागें । एकपणे नाहीं भंग ॥५॥

आह्मी ज्याचे दास । त्याचा पंढरिये वास ॥१॥

वेद जया गाती। श्रुति ह्मणती नेति नेति ॥२॥

तुका ह्मणे निज । रूपडें हें तत्त्वबीज ॥३॥

भक्तवत्सल दिनानाथ । तिहीं लोकीं ज्याची मात ॥१॥

गर्भवास धरी। अंबॠषीचा कैवारी ॥२॥

सकळां देवां अधिष्ठान । एका मंत्रासी कारण ॥३॥

तुका ह्मणे ध्यानीं । ज्यासि ध्यातो शूळपाणी ॥४॥

फटकाळ देव्हारा फटकाळ अंगारा । फटकाळ विचारा चालविलें ॥१॥

फटकाळ तो देव फटकाळ तो भक्त । करवितो घात आणिका जीवा ॥२॥

तुका ह्मणे अवघें फटकाळ हें जन । अनुभविये खूण जाणतील ॥३॥

लावुनियां गोठी । चुकवूं आदरिली दिठी । देउनियां मिठी । पळे महिमा थुलिया ॥१॥

आधीं काकुलती । मोहो घालावा पुढती । तोंडीं पडे माती । फिरतां मागें कैचा तो ॥२॥

तुका ह्मणे देवा । यासी रडवी याचा हेवा । भावें कां हे सेवा । सुखें तुह्मां नार्पिती ॥३॥

नेत्राची वासना । तुज पाहावें नारायणा ॥१॥

भेटावें पंढरिराया। हें चि इिच्छताती बाह्या ॥२॥

ह्मणतों जावें पंढरीसीं । हेंचि ध्यान चरणासी ॥३॥

चित्त ह्मणे पायीं तुझे राहीन निश्चयीं ॥४॥

ह्मणे बंधु तुकयाचा । देवा भाव पुरवीं साचा ॥५॥

मन उताविळ । जालें न राहे निश्चळ ॥१॥

सर्वांग तळमळी । हात पाय रोमावळी ॥२॥

तुकयाबंधु ह्मणे कान्हा । भूक लागली नयना ॥३॥

ह्मणसी दावीन अवस्था । तैसें नको रे अनंता ॥१॥

मृगजळाचिया परी। तैसें न करावें हरी ॥२॥

तुकयाबंधु ह्मणे हरी । कामा नये बाह्यात्कारी ॥३॥

आकारवंत मूर्ति । जेव्हां देखेन मी दृष्टी ॥१॥

श्रुति वाखाणिती । तैसा येसील प्रचिती ॥२॥

ह्मणे तुकयाचा सेवक । उभा देखेन सन्मुख ॥३॥

जेणें तुज जालें रूप आणि नांव । पतित हें दैव तुझें आह्मी ॥१॥

अंधारे दीपा आणियेली शोभा । माणिकासी प्रभा कोंदणासी ॥२॥

धन्वंतरी रोगें आणिला उजेडा । सुखा काय चाडा जाणावें तें ॥३॥

अमृतासी मोल विषाचिया गुणें । पितळें तरी सोनें उंच निंच ॥४॥

तुका ह्मणे आह्मी असोनिया जना । तुज देव पणा आणियेलें ॥५॥

सुखवाटे ये चि ठायी । बहु पायीं संतांचें ॥१॥

न करवे हाली चाली । निवारिली चिंता हे ॥२॥

तुका ह्मणे निवे तनु । रजकणु लागती ॥३॥

देऊं कपाट । कीं कोण काळ राखों वाट ॥१॥

करूं कळे ऐसी मात। किंवा राखावा एकांत ॥२॥

तुका ह्मणे जागों । किंवा कोणा नेंदूं वागों ॥३॥

मायबापापुढें लेंकराची आळी । आणीक हे पाळी कोण लळे ॥१॥

आणिकांची चाले सत्ता आह्मांवरी । तुमची ते थोरी काय मग ॥२॥

तुका ह्मणे आलों दुरोनि जवळी । आतां टाळाटाळी करूं नये ॥३॥

माझ्या मुखें मज बोलवितो हरि । सकळां अंतरीं नारायण ॥१॥

न करावा द्वेष भूतांचा मत्सर । हा तंव विचार जाणों आह्मी ॥२॥

तुका ह्मणे दोष नाहीं या विचारें । हिताचीं उत्तरें शिकवितां ॥३॥

मांस खातां हाउस करी । जोडुनि वैरी ठेवियेला ॥१॥

पुढिलांसाटीं पाजवी सुरी । आपुली चोरी अंगुळी ॥२॥

तुका ह्मणे कुटिती हाडें। आपुल्या नाडें रडती ॥३॥

तुज जाणें तानें नाहीं पांडुरंगा । कां जी मज सांगा उपेक्षिलें ॥१॥

अंक तो पडिला हरिचा मी दास । भेद पंगतीस करूं नये ॥२॥

तुका ह्मणे आह्मी जिंतिलें तें खरें । आतां उणें पुरें तुह्मां अंगीं ॥३॥

आह्मां घरीं धन शब्दाचीं रत्नें । शब्दाचीं शस्त्रें यत्न करूं ॥१॥

शब्द चि आमुच्या जीवाचें जीवन । शब्दें वांटूं धन जनलोकां ॥२॥

तुका ह्मणे पाहा शब्द चि हा देव । शब्दें चि गौरव पूजा करूं ॥३॥

ब्रह्मज्ञान दारीं येतें काकुलती । अव्हेरिलें संतीं विष्णुदासीं ॥१॥

रिघों पाहे माजी बळें त्याचें घर । दवडिती दूर ह्मणोनियां ॥२॥

। तुका ह्मणे येथें न चाले सायास । पडिले उदास त्याच्या गळां ॥३॥

कासया लागला यासी चौघाचार । मुळींचा वेव्हार निवडिला ॥१॥

तुह्मां वेगळा लागें आपल्या च ठायीं । होतें करुनि तें ही माझें माझें ॥२॥

भांडण सेवटीं जालें एकवट । आतां कटकट करूं नये ॥३॥

ठेविला ठेवा तो आला माझ्या हाता । आतां नाहीं सत्ता तुज देवा ॥४॥

तुका ह्मणे वांयांविण खटपटा । राहिलों मी वांटा घेऊनियां ॥५॥

देहबुद्धि वसे जयाचियें अंगीं । पूज्यता त्या जगीं सुख मानी ॥१॥

गांठीचें जाउनि नव्हे तो मोकळा । बांधिलासे गळा दंभलोभें ॥२॥

पुढिल्या उदिमा जालेंसे खंडण । दिसे नागवण पडे गांठी ॥३॥

तुका ह्मणे ऐसे बोलतील संत । जाणूनियां घात कोण करी ॥४॥

निंबाचिया झाडा साकरेचें आळें । आपलीं ती फळें न संडी च ॥१॥

परिसाचे अंगीं लाविलें खापर । पालट अंतर नेघे त्याचें ॥२॥

तुका ह्मणे वेळू चंदना संगतीं । काय ते नसती जविळकें ॥३॥

दुबळें सदैवा । ह्मणे नागवेल केव्हां ॥१॥

मूढ सभे आंत । इच्छी पंडिताचा घात ॥२॥

गांढें देखुनि शूरा । उगें करितें बुरबुरा ॥३॥

आणिकांचा हेवा । न करीं शरण जाइप देवा ॥४॥

तुका ह्मणे किती । करूं दुष्टाची फजिती ॥५॥

माझी आतां लोक सुखें निंदा करू । ह्मणती विचारू सांडियेला ॥१॥

कारण होय तो करावा विचार । काय भीड भार करूं देवा ॥२॥

तुका ह्मणे काय करूं लापनिक । जनाचार सुख नासिवंत ॥३॥

ढेंकणाचे संगें हिरा जो भंगला । कुसंगें नाडला तैसा साधु ॥१॥

डांकाचे संगती सोनें हीन जालें । मोल तें तुटलें लक्ष कोडी ॥२॥

विषानें पक्वान्नें गोड कडू जालीं । कुसंगानें केली तैसी परी ॥३॥

भावें तुका ह्मणे सत्संग हा बरा । कुसंग हा फेरा चौ†याशीचा ॥४॥

भलते जन्मीं मज घालिसील तरी । न सोडीं मी हरी नाम तुझें ॥१॥

तुझा दास ह्मणवीन मी अंकिला । भोगितां विठ्ठला गर्भवास ॥२॥

कासया मी तुज भाकितों करुणा । तारीं नारायणा ह्मणवुनि ॥३॥

तुका ह्मणे तुज येऊं पाहे उणें । तारिसील तेणें आह्मां तया ॥४॥

गातों नाचतों आनंदें । टाळघागरिया छंदें ॥१॥

नेणों ताळ घात मात । भलते सवां पाय हात ॥२॥

लाज नाहीं शंका । प्रेम घाला ह्मणे तुका ॥३॥

रुसलों आह्मीं आपुलिया संवसारा । तेथें जनाचारा काय पाड ॥१॥

दुराविले बंधु सखे सहोदर । आणीक विचार काय तेथें ॥२॥

उपाधिवचन नाइकती कान । त्रासलें हें मन बहु माझें ॥३॥

तुका ह्मणे करा होईल ते दया । सुख दुःख वांयां न धरावें ॥४॥

सांडुनि सुखाचा वांटा । मुक्ति मागे तो करंटा ॥१॥

येथें मिळतो दहीं भात । वैकुंठीं ते नाहीं मात ॥२॥

तुका ह्मणे आतां । मज न लगे सायुज्यता ॥३॥

पदोपदीं पायां पडणें । करुणा जाण भाकावी ॥१॥

जोडोनियां करकमळ । नेत्र जळ भरोनि ॥२॥

तुका उभें दारीं पात्र । पुरवीं आर्त विठोबा ॥३॥

आतां हें सेवटीं असों पायांवरी । वदती वैखरी वागपुष्प ॥१॥

वोळवुनी देह सांडियेली शुद्ध । सारियेला भेद जीव शिव ॥२॥

तुका ह्मणे मन तुमचे चरणीं । एवढी आयणी पुरवावी ॥३॥

तरि च होय वेडी । नग्न होय धडफुडी ॥१॥

मृगजळा न्याहाळितां। तान न वजाये सेवितां ॥२॥

न पाहे आणिकांची आस । शूर बोलिजे तयास ॥३॥

तुका ह्मणे हें लक्षण । संत अळंकार लेणें ॥४॥

आग्रहा नांवें पाप । योगीं सारावे संकल्प ॥१॥

तैं न भेटे तें काय । मना अंगींचे उपाय ॥२॥

तुका ह्मणे धरीं सोय । वासनेची फोडा डोय ॥३॥

न करीं पठन घोष अक्षरांचा । बीजमंत्र आमुचा पांडुरंग ॥१॥

न करीं भ्रमण न रिघें कपाटीं । जाईन तेथें दाटी वैष्णवांची ॥२॥

अनु नेणें कांहीं न वजें तपासी । नाचें दिंडीपाशीं जागरणीं ॥३॥

उपवास व्रत न करीं पारणें । रामकृष्ण ह्मणें नारायण ॥४॥

आणिकांची सेवा स्तुती नेणें वाणूं । तुका ह्मणे आणु दुजें नाहीं ॥५॥

पुंडलिकाचे निकटसेवे । कैसा धांवे बराडी ॥१॥

उभा कटीं ठेवुनि कर। न ह्मणे पर बैससें ॥२॥

तुका ह्मणे जगदीशा । करणें आशा भक्तांची ॥३॥

बाळ काय जाणे जीवनउपाय । मायबाप वाहे सर्व चिंता ॥२॥

आपुलें शरीर रिक्षतां न कळें । सांभाळूनि लळे पाळी माय ॥२॥

तुका ह्मणे माझा विठ्ठल जनिता । जेथें आमची सत्ता तयावरी ॥३॥

काय करिती केलीं नित्य पापें । वसे नाम ज्यापें विठोबाचें ॥१॥

विष्णुमूर्तिपाद पाहतां चरण । तेथें कर्म कोण राहूं शके ॥२॥

तुका ह्मणे नाम जाळी महादोष । जेथें होय घोष कीर्तनाचा ॥३॥

वेद नेलें शंखासुरें । केलें ब्रह्म्यानें गा†हाणें ॥१॥

गजेंद्र नाडियें गांजिला ॥ तेणें तुझा धांवा केला ॥

2॥ तुका ह्मणे पद्मनाभा । जेथें पाहें तेथें उभा ॥३॥

माकडा दिसती कंवटी नारळा । भोक्ता निराळा वरील सारी ॥१॥

सुनियांसी क्षीर वाढिल्या ओकवी । भोगित्यां पोसवी धणीवरी ॥२॥

तुका ह्मणे भार वागविती मूर्ख । नेतील तें सार परीक्षक ॥३॥

भेटीची आवडी उताविळ मन । लागलेंसे ध्यान जीवीं जीवा ॥१॥

नेत्र उन्मिळत राहिले ताटस्त । गंगा अश्रुपात वहावली ॥२॥

तुका ह्मणे तुह्मी करा साचपणा । मुळींच्या वचना आपुलिया ॥३॥

धवळलें जगदाकार । आंधार तो निरसला ॥१॥

खरियाचा दिवस आला । वाढी बोला न पुरे ॥२॥

तुका ह्मणे जिवें साटीं ॥ पडिली मिठी धुरेसी ॥३॥

मातेची अवस्था काय जाणे बाळ । तिसी तों सकळ चिंता त्याची ॥१॥

भुजंग पोटाळी चंदनाचें अंग । निवे परि संग नव्हे तैसा ॥२॥

तुका ह्मणे करा परिसाचे परी । मज ठेवा सरी लोखंडाचे ॥३॥

लावूनि कोलित । माझा करितील घात ॥१॥

पाहातील उणें । तेथें देती अनुमोदनें ॥२॥

तुका ह्मणे रिघे । पुढें नाहीं जालें धींगे ॥३॥

ऐसी एकां अटी । रीतीं सिणती करंटीं ॥१॥

कां हीं वेचितील वाणी। निरर्थक चि कारणीं ॥२॥

तुका ह्मणे देवा । कांहीं समर्पूनि सेवा ॥३॥

चालिले सोबती । काय मानिली निश्चिती ॥१॥

कांहीं सावध तो बरवा । करीं आपुला काढावा ॥२॥

चालिले अगळे । हळू च कान केश डोळे ॥३॥

वोसरले दांत । दाढा गडबडल्या आंत ॥४॥

एकली तळमळ । जिव्हा भलते ठायीं लोळे ॥५॥

तुका ह्मणे यांणीं। तुझी मांडिली घालणी ॥६॥

नका मजपाशीं । वदो प्रपंचाचे विशीं ॥१॥

येऊनियां रूपा । कोण पाहे पुण्यपापा ॥२॥

मागे आजिवरी । जालें माप नेलें चोरी ॥३॥

सांडियेलीं पानें । पुढें पिका अवलोकन ॥४॥

पडों नेदी तुका । आड गुंपूं कांहीं चुका ॥५॥

जाले आतां सांटे । कासयाचे लहान मोटे ॥१॥

नाहीं फिरों येत मागें । जालें साक्षीचिया अंगें ॥२॥

तुका ह्मणे देवा । आतां येथें कोठें हेवा ॥३॥

माझें मज द्यावें । नाहीं करवीत नवें ॥१॥

साक्षीविण बोलें । तरी मज पाहिजे दंडिलें ॥२॥

तुका ह्मणे माल । माझा खरा तो विठ्ठल ॥३॥

करूं स्तुती तरि ते निंदा । तुह्मी जाणां हे गोविंदा ॥१॥

बोबड्या उत्तरीं । तुह्मा रंजवितों हरी ॥२॥

मागतों भातुकें । तुका ह्मणे कवतुकें ॥३॥

नव्हतील जपें नव्हतील तपें । आह्मांसी हें सोपें गीतीं गातां ॥१॥

जयासी नाहीं रूप आणि आकार । तो चि कटी कर उभा विटे ॥२॥

अनंत ब्रह्मांडें जयाचिया पोटीं । तो आह्मां संपुष्टीं भक्तिभावें ॥३॥

तुका ह्मणे वर्म जाणती लडिवाळें । जें होतीं निर्मळें अंतर्बाहीं ॥४॥

आह्मी जालों बिळवंत । होऊनियां शरणागत ॥१॥

हातां चढलें धन। नेणं रचिलें कारण ॥२॥

तुका ह्मणे मिठी । पायीं देउनि केली सुटी ॥३॥

लागपाठ केला । आतां वांटा नित्य त्याला ॥१॥

फोडिलीं भांडारें। मोहोरलीं एकसरें ॥२॥

अवघियां पुरतें । तुका ह्मणे घ्यावें हातें ॥३॥

एकीं असे हेवा । एक अनावड जीवां ॥१॥

प्रीतिसाटीं भेद। कोणी पूज्य कोणी निंद्य ॥२॥

तुका ह्मणे कळा । त्याचा जाणे हा कळवळा ॥३॥

स्वामीचें हें देणें । येथें पावलों दर्षणें ॥१॥

कळावया वर्म । हा तों पायांचा चि धर्म ॥२॥

तुका ह्मणे सिद्धी । हे चि पाववावी बुद्धी ॥३॥

रुसलों संसारा । आह्मी आणीक व्यापारा ॥१॥

परते चि ना मागें । मोहो निष्ठ‍ जालों अंगें ॥२॥

सांपडला देव । तुका ह्मणे गेला भेव ॥३॥

हें तों वाटलें आश्चर्य । तुह्मां न धरवे धीर ॥१॥

काय नेणों दिशा। जाल्या तुह्मांविण ओशा ॥२॥

तुका ह्मणे कां गा । नाइकिजे पांडुरंगा ॥३॥

धांवा केला धांवा । श्रम होऊं नेदी जीवा ॥१॥

उशीर तो आतां । न करावा हे चिंता ॥२॥

तुका ह्मणे त्वरें । वेग करीं विश्वंभरे ॥३॥

जोडिले अंजुळ । असें दानउताविळ ॥१॥

तूं धनी मी सेवक । आइक्य तें एका एक ॥२॥

करितों विनंती । तुका सन्मुख पुढती ॥३॥

काय तुज कैसें जाणवेल देवा । आणावें अनुभवा कैशा परी ॥१॥

कोण तो निर्धार करूं हा विचार । भवसिंधु पार तरावया ॥२॥

तुका ह्मणे कैसे पाय आतुडती । न पडे श्रीपती वर्म ठावें ॥३॥

मी तव बैसलों धरुनियां ध्यास । न करीं उदास पांडुरंगा ॥१॥

भुकेलों कृपेच्या वचनाकारणें । आशा नारायणें पुरवावी ॥२॥

तुका ह्मणे येऊनियां देइप भेटी । कुरवाळुनी पोटीं धरीं मज ॥३॥

आतां तुझें नाम गात असें गीतीं । ह्मणोनी मानिती लोक मज ॥१॥

सज्जन संबंधी तुटली उपाधी ।रोकडी या बंदीं सुटलोंसें ॥२॥

घ्यावा द्यावा कोणें करावा सायास । गेली आशापाश वारोनियां ॥३॥

तुका ह्मणे तुज कळेल तें आतां । करा जी अनंता मायबापा ॥४॥

कामक्रोध माझे लावियेले पाठीं । बहुत हिंपुटीं जालों देवा ॥१॥

तुझिया विनोदें आह्मां प्राणसाटी । भयभीत पोटीं सदा दुःखी ॥२॥

तुका ह्मणे माझ्या कपाळाचा गुण । तुला हांसे कोण समर्थासी ॥३॥

सन्मुख चि तुह्मीं सांगावी जी सेवा । ऐसे माझे देवा मनोरथ ॥१॥

बोल परस्परें वाढवावें सुख । पाहावें श्रीमुख डोळेभरी ॥२॥

तुका ह्मणे सत्य बोलतों वचन । करुनी चरण साक्ष तुझे ॥३॥

मज अनाथाकारणें । करीं येणें केशवा ॥१॥

चित्त रंगलें चरणीं । तुजवांचूनि न राहे ॥२॥

तुका ह्मणे कृपावंत । माझी चिंता असावी ॥३॥

कासया वांचूनि जालों भूमी भार । तुझ्या पायीं थार नाहीं तरी ॥१॥

काय मुख पेंव श्वापदाचें धांव । नित्य तुझें नांव नुच्चारितां ॥२॥

तुका ह्मणे आतां पांडुरंगाविण । न वांचतां क्षण जीव भला ॥३॥

नको मज ताठा नको अभिमान । तुजवांचूनि क्षीण होतो जीव ॥१॥

दुर्धर हे माया न होय सुटका । वैकुंठनायका सोडवीं मज ॥२॥

तुका ह्मणे तुझें जालिया दर्षण । मग निवारण होइल सर्व ॥३॥

चाल घरा उभा राहें नारायणा । ठेवूं दे चरणांवरि माथा ॥१॥

प्रक्षाळूं दे पाय बैसें माजघरीं । चित्त िस्थर करीं पांडुरंगा ॥२॥

आहे त्या संचितें करवीन भोजन । काय न जेवून करिसी आतां ॥३॥

करुणाकरें नाहीं कळों दिलें वर्म । दुरी होतां भ्रम कोण वारी ॥४॥

तुका ह्मणे आतां आवडीच्या सत्ता । बोलिलों अनंता करवीन तें ॥५॥

देवाची ते खूण आला ज्याच्या घरा । त्याच्या पडे चिरा मनुष्यपणा ॥१॥

देवाची ते खूण गुंतों नेदी आशा । ममतेच्या पाशा शिवों नेदी ॥२॥

देवाची ते खूण गुंतों नेदी वाचा। लागों असत्याचा मळ नेदी ॥३॥

देवाची ते खूण तोडी मायाजाळ। आणि हें सकळ जग हरी ॥४॥

पहा देवें तेंचि बळकाविलें स्थळ। तुक्यापें सकळ चिन्हें होतीं ॥५॥

अनंताचे मुखीं होसील गाइला । अमुप विठ्ठला दास तुह्मां ॥१॥

सर्वकाळ तुह्मी असा जी संपन्न । चतुरा नारायण शिरोमणि ॥२॥

तुका ह्मणे ऐसे कलियुगींचे जीव । तरी नये कीव बहुपापी ॥३॥

न करावी चिंता । भय धरावें सर्वथा ॥१॥

न लगे परिहार । कांहीं योजावें उत्तर ॥२॥

न धरावी शंका । नये बोलों ह्मणे तुका ॥३॥

भांडवल माझें लटिक्याचे गांठी । उदीम तो तुटी यावी हा चि ॥१॥

चहूं खाणीचिया रंगलोंसें संगें । सुष्ट दुष्ट अंगें धरूनियां ॥२॥

बहुतांचे बहु पालटलों सळे । बहु आला काळें रंग अंगा ॥३॥

उकलूनि नये दावितां अंतर । घडिचा पदर सारूनियां ॥४॥

तुका ह्मणे करीं गोंवळें यासाटीं । आपल्या पालटीं संगें देवा ॥५॥

संतसंगतीं न करावा वास । एखादे गुणदोष अंगा येती ॥१॥

मग तया दोषा नाहीं परिहार । होय अपहार सुकृताचा ॥२॥

तुका ह्मणे नमस्कारावे दुरून । अंतरीं धरून राहें रूप ॥३॥

जें ज्याचें जेवण । तें चि याचकासी दान ॥१॥

होतीं धालीं पोटें। मागें उरलीं उिच्छष्टें ॥२॥

तुका ह्मणे धांव । पुढें खुंटईल हांव ॥३॥

धरावा तो बरा । ठाव वसतीचा थारा ॥१॥

एक वेवसाव । त्यांचा संग त्यांचा जीव ॥२॥

हितें केलें हित । ग्वाही एक एकां चित्त ॥३॥

विषमाचें कांहीं । आड तया एक नाहीं ॥४॥

तुका ह्मणे बरीं । घरा येतील त्यापरी ॥५॥

जैसा निर्मळ गंगाओघ । तैसा भाग वोगरीं ॥१॥

तृप्तीवरि आवडी उरे। ऐसे बरे प्रकार ॥२॥

तुका ह्मणे पाख मन । नारायण तें भोगी ॥३॥

सुख सुखा विरजण जालें । तें मथलें नवनीत ॥१॥

प्रबल तो नारायण । गुणें गुण वाढला ॥२॥

तुका ह्मणे भरली सीग । वरी मग वोसंडे ॥३॥

आतां तळमळ । केली पाहिजे सीतळ ॥१॥

तो चि अन्नदाता । नाहीं आणिकांची सत्ता ॥२॥

तुका ह्मणे दासा । नुपेक्षील हा भरवसा ॥३॥

लांब धांवे पाय चोरी । भरोवरी जनाच्या ॥१॥

खाय ओकी वेळोवेळां । कैसी कळा राहेल ॥२॥

तुका ह्मणे भावहीण । त्याचा सीण पाचावा ॥३॥

माझ्या इंिद्रयांसीं लागलें भांडण । ह्मणतील कान रसना धाली ॥१॥

गुण गाय मुख आइकती कान । आमचें कारण तैसें नव्हे ॥२॥

दरुषणें फिटे सकळांचा पांग । जेथें ज्याचा भाग घेइल तें ॥३॥

तुका ह्मणे ऐसें करीं नारायणा । माझी ही वासना ऐसी आहे ॥४॥

सिद्धीचा दास नव्हें श्रुतीचा अंकिला । होईन विठ्ठला सर्व तुझा ॥१॥

नेणें पुण्य पाप न पाहें लोचनीं । आणिका वांचूनि पांडुरंगा ॥२॥

न करीं आस मुक्तीचे सायास । भक्तिप्रेमरस सांडूनियां ॥३॥

गर्भवासीं धाक नाहीं येतां जातां । हृदयीं राहतां नाम तुझें ॥४॥

तुका ह्मणे जालों तुझा चि अंकिला । न भें मी विठ्ठला किळकाळासी ॥५॥

जन्मा येऊनि तया लाभ जाला । बिडवई भेटला पांडुरंगा ॥१॥

धन्य ते संत सिद्ध महानुभाव । पंढरीचा ठाव टाकियेला ॥२॥

प्रेमदाते ते च पतितपावन । धन्य दरुषण होय त्याला ॥३॥

पावटणिया पंथें जालिया सिद्धी । वोगळे समाधि सायुज्यता ॥४॥

प्रेम अराणूक नाहीं भय धाक । मज तेणें सुखें कांहीं चिंता ॥५॥

तें दुर्लभ संसारासी । जडजीवउद्धारलोकासी ॥६॥

तुका ह्मणे त्यासी । धन्य भाग्य दरूषणें ॥७॥

काय दिवस गेले अवघे चि व†हाडें । तें आलें सांकडें कथेमाजी ॥१॥

कथेचे विरसें दोषा मूळ होय । तरण उपाय कैचा माती ॥२॥

काय तें सांचवुनि उरलें हें मागें । घटिका एक संगें काय गेलें ॥३॥

ते चि वाणी येथें करा उजळणी । काढावी मथूनि शब्दरत्नें ॥४॥

तुका ह्मणे हें चि बोलावया चाड । उभयतां नाड हित असे ॥५॥

शुद्धाशुद्ध निवडे कैसें । चर्म मास भिन्न नाहीं ॥१॥

उदक भिन्न असे काई । वाहाळ बावी सरिता नई ॥२॥

सूर्य तेजें निवडी काय। रश्मी रसा सकळा खाय ॥३॥

वर्णां भिन्न दुधा नाहीं । सकळा गाइप सारखें ॥४॥

करितां भिन्न नाहीं माती । मडक्या गति भिन्न नांवें ॥५॥

वर्त्ते एकविध अिग्न । नाहीं मनीं शुद्धाशुद्ध ॥६॥

तुका ह्मणे पात्र चाड । किंवा विसें अमृत गोड ॥७॥

न धरी प्रतिष्ठा कोणाची यम । ह्मणतां कां रे राम लाजा झणी ॥१॥

कोण लोक जो हा सुटला तो एक । गेले कुंभपाक रवरवांत ॥२॥

तुका ह्मणे हित तों ह्मणा विठ्ठल । न ह्मणे तो भोगील कळेल तें ॥३॥

ह्मणवितां हरी न ह्मणे तयाला । दरवडा पडिला देहामाजी ॥१॥

नावडे ती कथा देउळासी जातां । िप्रयधनसुता लक्ष तेथें ॥२॥

कोण नेतो तयां घटिका दिवसा एका । कां रे ह्मणे तुका नागवसी ॥३॥

कथे बैसोनि सादरें । सुखचर्चा परस्परें । नवल काय तो उद्धरे । आणीक तरे सुगंधें ॥१॥

कथा विरस पाडी आळसें । छळणा करूनि मोडी रस । बुडवी आपणासरिसें। विटाळसें नावेसी ॥२॥

सज्जन चंदनाचिये परी । दुर्जन देशत्यागें दुरी । राहो ह्मणे हरि । विनंती करी तुका हे ॥३॥

कळों आलें तुझें जिणें । देवा तूं माझें पोसनें ॥१॥

बोलावितां यावें रूपा । सदा निर्गुणीं चि लपा ॥२॥

तुका ह्मणे तूं परदेशी । येथें आह्मां अंगेजिसी ॥३॥

आतां येथें लाजे नाहीं तुझें काम । जाय मज राम आठवूं दे ॥१॥

माझें केलें मज पारिखें माहेर । नटोनी साचार चाळविलें ॥२॥

सुखासाटीं एक वाहियेलें खांदीं । तेणें बहु मांदी मेळविली ॥३॥

केला चौघाचार नेलों पांचांमधीं । नाहीं दिली शुद्धी धरूं आशा ॥४॥

तुका ह्मणे आतां घेईन कांटीवरी । धनी म्यां कैवारी केला देव ॥५॥

आजिवरि होतों तुझे सत्ते खालीं । तोंवरी तों केली विटंबणा ॥१॥

सापें रिग केला कोठें बाळपणीं । होतीसी पापिणी काय जाणों ॥२॥

तुका ह्मणे म्यां हा बुडविला वेव्हार । तुझे चि ढोपर सोलावया ॥३॥

देवाच्या निरोपें पिटितों डांगोरा । लाजे नका थारा देऊं कोणी ॥१॥

परिचारीं केली आपुली च रूढी । पोटींची ते कुडी ठावी नाहीं ॥२॥

तुका ह्मणे आणा राउळा धरून । फजित करून सोडूं मग ॥३॥

कां रे तुह्मी निर्मळ हरिगुण गा ना । नाचत आनंदरूप वैकुंठासी जा ना ॥१॥

ऐसे नेणों मागें किती अनंत अपार । पंच महादोषी पातकां नाहीं पार ॥२॥

पुत्राचिया लोभें नष्ट म्हणे नारायण । कोण कर्तव्य तुका ह्मणे त्याचें पुण्य ॥३॥

बैसोनियां खाऊं जोडी । ओढाओढी चुकवूनि ॥१॥

घरीच्या घरीं भांडवल । न लगे बोल वेचावे ॥२॥

तुका ह्मणे आटाआटी । चुकली दाटी सकळ ॥३॥

नाहीं भ्यालों तरी पावलों या ठाया । तुह्मां आळवाया जविळकें ॥१॥

नवनीतासाटीं खादला हा जीव । थोड्यासाटीं कीव कोण करी ॥२॥

तुका ह्मणे ताक न लगे हें घाटे । पांडुरंगा खोटें चाळवण ॥३॥

सारीन तें आतां एकाचि भोजनें । वारीन मागणें वेळोवेळां ॥१॥

वंचूं नये आतां कांहीं च प्रकार । धाकल्याचें थोर जाल्यावरी ॥२॥

तुका ह्मणे आतां बहु चाळवावें । कांहीं नेदीं ठावें उरों मागें ॥३॥

पोट धालें मग न लगे परती । जालिया नििंश्चती खेळ गोड ॥१॥

घराचा विसर होईल आनंद । नाचेन मी छंदें प्रेमाचिया ॥२॥

तुका ह्मणे तों च वरी करकर । मग हें उत्तर खंडईल ॥३॥

बोलविसी तरी । तुझ्या येईन उत्तरीं ॥१॥

बोलविसी तैसें । करीन सेवन सरिसें ॥२॥

तुका ह्मणे देवा । माझें चळण तुज सवा ॥३॥

दिला जीवभाव । तेव्हां सांडिला म्यां ठाव ॥१॥

माझीया मरणें । तुह्मी बैसविलें ठाणें ॥२॥

तुका ह्मणे काइप । मी हें माझें येथें नाहीं ॥३॥

एकाचिये वेठी । सांपडलों फुकासाटीं ॥१॥

धांवे मागें मागें । जाय तिकडे चि लागे ॥२॥

तुका ह्मणे नेलें । माझें सर्वस्वें विठ्ठलें ॥३॥

बराडियाची आवडी पुरे । जया झुरे साटीं तें ॥१॥

मागलिया पेणें पावे । विसांवे तें ठाकणीं ॥२॥

तुका ह्मणे छाया भेटे । बरें वाटे तापे त्या ॥३॥

आतां द्यावें अभयदान । जीवन ये कृपेचें ॥१॥

नाभी नाभी या उत्तरें । करुणाकरें सांतवीजे ॥२॥

तुका ह्मणे केली आस । तो हा दिस फळाचा ॥३॥

बहुजन्में सोस केला । त्याचा जाला परिणाम ॥१॥

येथुन तेथवरी आतां । न लगे चिंता करावी ॥२॥

तुका ह्मणे धालें मन । हें चि दान शकुनाचें ॥३॥

उसंतिल्या कर्मवाटा । बहु मोटा आघात ॥१॥

भागलों या खटपटे । घटपटें करितां ॥२॥

तुका ह्मणे कृपावंता । माझी चिंता खंडावी ॥३॥

तुह्मांसी हें अवघें ठावें । किती द्यावें स्मरण ॥१॥

आळवितां मायबापा । नये कृपा अझूनि ॥२॥

तुका ह्मणे जगदीशा । काय असां निजेले ॥३॥

नेलें सळेंबळें । चित्तावित्ताचें गांठोळें ॥१॥

मी पातलों या भावा । कपट तें नेणें देवा ॥२॥

तुका ह्मणे उघडें केलें । माझें माझ्या हातें नेलें ॥३॥

जाला हा डांगोरा । मुखीं लहानाचे थोरा ॥१॥

संचिताचा ठेवा। आतां आला तैसा घ्यावा ॥२॥

तुका ह्मणे देवें । ह्मणों केलें हें बरवें ॥३॥

किती चौघाचारें । येथें गोविलीं वेव्हारें ॥१॥

आपलें आपण । केलें कां नाहीं जतन ॥२॥

तुका ह्मणे खंडदंडें । येरझारीं लपती लंडें ॥३॥

पांडुरंगा ऐसा सांडुनि वेव्हारा । आणिकांची करा आस वांयां ॥१॥

याचिया अंकिता वैकुंठ बंदर । आणीक वेव्हार चालितना ॥२॥

तुका ह्मणे माझे हातींचें वजन । यासी बोल कोण ठेवूं सके ॥३॥

ठेवूनि इमान राहिलों चरणीं । ह्मणउनि धणी कृपा करी ॥१॥

करूनि सांभाळीं राहिला निराळा । एक एक वेळा आज्ञा केली ॥२॥

तुका ह्मणे योग्यायोग्य विनीत । देवा नाहीं चित्त येथें देणें ॥३॥

आतां नव्हे गोड कांहीं करितां संसार । आणीक संचार जाला माजी ॥१॥

रसनेचिये रुची कंठीं नारायण । बैसोनियां मन निवविलें ॥२॥

तुका ह्मणे आतां बैसलों ठाकणीं । इच्छेची ते धणी पुरईल ॥३॥

आतां काशासाटीं दुरी । अंतर उरी राखिली ॥१॥

दोहीं ठायीं उदेगवाणें । दरुषणें नििंश्चती ॥२॥

तुका ह्मणे वेग व्हावा । ऐसी जीवा उत्कंठा ॥३॥

पडिली हे रूढि जगा परिचार । चालविती वेव्हार सत्य ह्मूण ॥१॥

देहाचें भय तें काळाचें भातुकें । ग्रासूनि तें एकें ठेविलेंसे ॥२॥

तुका ह्मणे कांहीं उघडा रे डोळे । जाणोनि अंधळे होऊं नका ॥३॥

जेथें पाहें तेथें कांडिती भूस । चिपाडें चोखूनि पाहाती रस ॥१॥

वेठीचें मोटळें लटिकें चि फुगे । पेणिया जाऊनि भिक्षा मागे ॥२॥

तुका ह्मणे कां उगे चि खोल । जवळी दाखवी आपणां बोल ॥३॥

जाणिवेच्या भारें चेंपला उर । सदा बुरबुर सरे चि ना ॥१॥

मिठेंविण आळणी बोल । कोरडी फोल घसघस ॥२॥

तुका ह्मणे डेंगा न कळे हित । किती फजित करूं तरी ॥३॥

अनुतापयुक्त गेलिया अभिमान । विसरूं वचन मागिलांचा ॥१॥

षड उर्मी जिंहीं हाणितल्या लाता । शरण या संता आल्या वेगीं ॥२॥

तुका ह्मणे जाती वोळे लवकरी । ठायीं चि अंतरीं शुद्ध होती ॥३॥

खोल ओले पडे तें पीक उत्तम । उथळाचा श्रम वांयां जाय ॥१॥

कोणा इहलोकीं पाहिजे पसारा । दंभ पोट भरायाचे चाडे ॥२॥

तुका ह्मणे कसीं अगी जें उतरे । तें चि येथें सरे जातिशुद्ध ॥३॥

गोमट्या बीजाचीं फळें ही गोमटीं । बाहे तें चि पोटीं समतुक ॥१॥

ख†याचे पारखीं येत नाहीं तोटा । निवडे तो खोटा ढाळें दुरी ॥२॥

तुका ह्मणे मज सत्याचि आवडी । करितां तांतडी येत नाहीं ॥३॥

मन जालें भाट । कीर्ति मुखें घडघडाट । पडियेली वाट । ये चि चाली स्वभावें ॥१॥

रोखीं रहावें समोर । पुढें मागें चाले भार । करावें उत्तर । सेवा रुजू करूनि ॥२॥

पूर वर्षला देकारें । संतोषाच्या अभयें करें । अंगींच्या उत्तरें । तुकया स्वामी शृंगारी ॥३॥

दूरि तों चि होतों आपुले आशंके । नव्हतें ठाउकें मूळभेद ॥१॥

मिथ्या मोहें मज लाविला उशीर । तरी हे अंतर जालें होतें ॥२॥

तुका ह्मणे कां रे दाखविसी भिन्न । लटिका चि सीण लपंडाई ॥3

।

कळों नये तों चि चुकावितां बरें । मग पाठमोरें काय काज ॥

1॥ धरिलेती आतां द्या जी माझा डाव । सांपडतां भाव ऐसा आहे ॥

2॥ तुका ह्मणे तुज रडीची च खोडी । अहाच बराडी तो मी नव्हे ।.3॥

करिसी लाघवें । तूं हें खेळसी आघवें ॥१॥

यथंभुतें यावें । दावूं लपों ही जाणावें ॥२॥

तुका ह्मणे हो श्रीपती । आतां चाळवाल किती ॥३॥

विश्वास तो देव । ह्मणुनि धरियेला भाव ॥१॥

जोडिलीं अक्षरें । नव्हेती बुद्धीचीं उत्तरें ॥२॥

नाहीं केली आटी । कांहीं मानदंभासाटीं ॥३॥

कोणी भाग्यवंत । तया कळेल उचित ॥४॥

तुका ह्मणे झरा । आहे मुळींचा चि खरा ॥५॥

सुराणीचीं जालों लाडिकीं एकलीं । वडील धाकुलीं आह्मी देवा ॥१॥

कांहीं एक नाहीं वंचिलें वेगळें । मुळऴिचया मुळें िस्थराविलें ॥२॥

लेवविलीं अंगीं आपुलीं भूषणें । अळंकार लेणें सकळ ही ॥३॥

सारितां न सरे आमुप भांडार । धना अंतपार नाहीं लेखा ॥४॥

तुका ह्मणे आह्मी आळवूं आवडी । ह्मणऊनी जोडी दाखविली ॥५॥

एका वेळे केलें रितें कलिवर । आंत दिली थार पांडुरंगा ॥१॥

माझिया मरणें जाली हे वसति । लागली ते ज्योती अविनाशा ॥२॥

जाला ऐसा एका घायें येथें नाहीं । तुका ह्मणे कांहीं बोलों नये ॥३॥

पावतों ताडन । तरी हें मोकलितों जन ॥१॥

होती अप्रतिष्ठा । हो तों वरपडा कष्टा ॥२॥

तुका ह्मणे मान । होतां उत्तम खंडन ॥३॥

धरावें तों भय । अंतरोनि जाती पाय ॥१॥

कोणासी पारिखें । लेखूं आपणासारिखें ॥२॥

तुका ह्मणे असो । अथवा हें आतां नासो ॥३॥

आह्मांसी सांगाती । होती अराले ते होती ॥१॥

आणिकां उत्तरीं। नसे गोवी वैखरी ॥२॥

तुका ह्मणे बोल । खूण पहाती विठ्ठल ॥३॥

आनंदाचा थारा । सुखें मोहरला झरा ॥१॥

अंकिता ऐसया। होइल पावविलें ठाया ॥२॥

तुका ह्मणे ऐसें । दिलें आभंड प्रकासे ॥३॥

काहे लकडा घांस कटावे । खोद हि जुमीन मठ बनावे ॥१॥

कां छांडियें भार फेरे सीर भागें । मायाको दुःख मिटलिये अंगें ॥२॥

कहे तुका तुम सुनो हो सिद्धा । रामबिना और झुटा कछु धंदा ॥३॥

आणीक पाखांडें असती उदंडें । तळमिळती पिंडें आपुलिया ॥१॥

दृढ एक चित्तें जालों या जीवासी । लाज सर्वविशीं तुह्मांसी हे ॥२॥

पीडों नेदी पशु आपुले अंकित । आहे जें उचित तैसें करा ॥३॥

तुका ह्मणे किती भाकावी करुणा । कोप नारायणा येइल तुह्मां ॥४॥

व्हावया भिकारी हें आह्मां कारण । अंतरोनि जन जावें दुरी ॥१॥

संबंध तुटावा शब्दाचा ही स्पर्श । ह्मणऊनि आस मोकलिली ॥२॥

तुका ह्मणे दुःखें उबगला जीव । ह्मणऊनी कीव भाकीं देवा ॥३॥

कोरडिया ऐशा सारून गोष्टी । करा उठाउठीं हित आधीं ॥१॥

लौकिकाचा आड येईल पसारा । मग येरझारा दुःख देती ॥२॥

तुका ह्मणे डांख लागे अळंकारें । मग नव्हे खरें पुटाविण ॥३॥

ऐसें ठावें नाहीं मूढा । सोस काकुलती पुढां ॥१॥

पातलिया काळ । तेव्हां काय चाले बळ ॥२॥

संचित तें करी । नरका जाया मेल्यावरी ॥३॥

परउपकार । न घडावा हा विचार ॥४॥

तुका ह्मणे लांसी । आतां भेटों नये ऐसी ॥५॥

करूनी चिंतन खेळों भोवतालें । चित्त येथें आलें पायांपाशीं ॥१॥

सुखदुःखें तुज देऊनी सकळ । नाहीं ऐसा काळ केला आह्मी ॥२॥

तुका ह्मणे जाला देहाचा विसर । नाहीं आतां पर आप दोन्ही ॥३॥

काळा च सारिखीं वाहाती क्षेत्रें । करितां दुसरें फळ नाहीं ॥१॥

शीतउष्णकाळीं मेघ वरुषावे । वरुषतां वाव होय शीण ॥२॥

तुका ह्मणे विष अमृताचे किडे । पालट न घडे जीणें तया ॥३॥

बोलणें तें आह्मी बोलों उपयोगीं । पडिलें प्रसंगी काळाऐसें ॥१॥

करणें तें आह्मी करूं एका वेळे । पुढिलिया बळें वाढी खुंटे ॥२॥

तुका ह्मणे असों आज्ञोचीं धारकें । ह्मणऊनि एकें घायें सारूं ॥३॥

तुझिया विनोदें आह्मांसी मरण । सोसियेला सीण बहु फेरे ॥१॥

वियोगें चि आलों उसंतीत वनें । संकल्प हे मनें वाहोनियां ॥२॥

तुका ह्मणे वर्म सांपडलें सोपें । गोवियेलों पापें पुण्यें होतों ॥३॥

पाठीलागा काळ येतसे या लागें । मी माझें वाउगें मेंढीऐसें ॥१॥

वागविला माथां नसतां चि भार । नव्हे तें साचार जाणील तों ॥२॥

तुका ह्मणे केलें जवळील दुरी । मृगजळ वरी आड आलें ॥३॥

आपुलिये टाकीं । करीन कांहीं तरी एकी ॥१॥

कायाक्लेशगंगाजळ । समर्पीन तुळसीदळ ॥२॥

तुका ह्मणे देवा । कर जोडीन ते सेवा ॥३॥

माझे तों स्वभाव मज अनावर । तुज ही देतां भार कांहीं नव्हे ॥१॥

संपादितों तो अवघा बाह्य रंग । तुझा नाहीं संग अभ्यंतरीं ॥२॥

तुका ह्मणे सत्या नाहीं पाठी पोट । असतें निघोंट एकी जाती ॥३॥

नव्हावा तो बरा मुळीं च संबंध । विश्वासिकां वध बोलिलासे ॥१॥

नाहीं भाव परी ह्मणवितों दास । नका देऊं यास उणेंयेऊं ॥२॥

तुका ह्मणे कां हो उद्धरितां दीन । मानीतसां सीण मायबापा ॥३॥

काय तुमचिया सेवे न वेचते गांठोळी । मोहें टाळाटाळी करीतसां ॥१॥

कोण तुह्मां सुख असे या कौतुकें । भोगितां अनेकें दुःखें आह्मा ॥२॥

तुका ह्मणे काय जालासी निर्गुण । आह्मां येथें कोण सोडवील ॥३॥

निष्ठ‍ यासाटीं करितों भाषण । आहेसी तूं सर्वजाण दाता ॥१॥

बैसलासी केणें करुनि एक घरीं । नाहीं येथें उरी दुस†याची ॥२॥

तुका ह्मणे आलें अवघें चि पायापें । आतां मायबापें नुपेक्षावें ॥३॥

पायांपासीं चित्त । तेणें भेटी अखंडित ॥१॥

केलेंसे जतन । मुळीं काय तें वचन ॥२॥

तुका ह्मणे सर्वजाणा । ठायीं विचारावें मना ॥३॥

तुझे मजपाशीं मन । माझी येथें भूक तान ॥१॥

माझिया कवतुकें । उभा पहासी भातुकें ॥२॥

तुका ह्मणे साचें । तेथें मागील कईचें ॥३॥

तुह्मां आह्मां सरी । येथें कईच्या या परी ॥१॥

खुंटलिया वाचा। मग हा आनंद कइचा ॥२॥

तुका ह्मणे कोडें । आह्मी नाचों तुज पुढें ॥३॥

कैचें भांडवल खरा हातीं भाव । कळवऑयानें माव दावीतसें ॥१॥

संतांचें उिच्छष्ट मागिले पंगती । करावें संगती लागे ऐसें ॥२॥

तुका ह्मणे आलों दावूनि विश्वास । संचित तें नास पावे ऐसें ॥३॥

थोडे तुह्मी मागें होती उद्धरिले । मज ऐसे गेले वांयां जीव ॥१॥

तुज आळवितां पापाची वसति । राहे अंगीं किती बळ त्याचें ॥२॥

तुका ह्मणे उदकीं तारिले दगड । तैसा मी ही जड एक देवा ॥३॥

आह्मी ह्मणों कोणी नाहीं तुज आड । दिसतोसी भ्याड पांडुरंगा ॥१॥

आह्मी तुज असों देऊनि आधार । नाम वारंवार उच्चारितों ॥२॥

तुका ह्मणे मज धरियेलें बळें । पंचभूतीं खळें करूनियां ॥३॥

आहेतें सकळ प्रारब्धा हातीं । यावें काकुलती यासी आतां ॥१॥

अवघियांची जेव्हां सारावी करकर । भावबळें थार धरूं येसी ॥२॥

तुका ह्मणे तुज ठेवावें पुजून । आणीक ते गुण नाहीं येथें ॥३॥

सेवट तो होती तुझियानें गोड । ह्मणऊनि चाड धरीतसों ॥१॥

तुझ्या बळें कांहीं खटपट काम । वाढवावा श्रम न लगे तो ॥२॥

तुका ह्मणे आह्मी चेंपलों या भारें । तुमचें तें खरें देवपण ॥३॥

ऐसा चि तो गोवा । न पाहिजे केला देवा ॥१॥

आह्मांसी न कळे । तुह्मी झाकुं नये डोळे ॥२॥

तुका ह्मणे संगें । असों एक एका अंगें ॥३॥

मायलेंकरांत भिन्न । नाहीं उत्तराचा सीण ॥१॥

करूनि नवल। याचें बोलिलों ते बोल ॥२॥

तुका ह्मणे माते । पांडुरंगे कृपावंते ॥३॥

आवडी कां ठेवूं । बैसोनियां संगें जेवूं ॥१॥

देखिले प्रकार । त्याचे पाहेन साचार ॥२॥

तुका ह्मणे बाळीं । केली चाहाडी सकळीं ॥३॥

नव्हेसी तूं लांसी । मायां आणिकां त्या ऐसी ॥१॥

नव्हेसी दुबळी । कांहीं नाहीं तें जवळी ॥२॥

तुका ह्मणे खोटी । कांहीं नव्हेसी करंटी ॥३॥

आह्मां बोल लावा । तुह्मां अनुचित हें देवा ॥१॥

आतां धरा दुरी । वांयां दवडाया थोरी ॥२॥

तुका ह्मणे ठायीं । ऐसें विचारावें पायीं ॥३॥

मरोनियां गेली माया । मग तया कोण पुसे ॥१॥

निढळास निढळ जोडा । होय कोडा कवतुका ॥२॥

तुका ह्मणे देवाऐसी । आहों सरसीं आपण ॥३॥

संसाराची कोण गोडी । दिली जोडी करूनि ॥१॥

पाहोनियां कर्म डोळां । निराळा तो वर्जीना ॥२॥

तुका ह्मणे तुज माझें । ह्मणतां ओझें फुकट ॥३॥

नव्हतें तें कळों आलें । तरी बोलें अबोला ॥१॥

आतां याची न धरीं चाड । कांहीं कोड कवतुकें ॥२॥

तुका ह्मणे यावें जावें । एका भावें खंडलें ॥३॥

आतां दोघांमध्ये काय । उरलें होय वाणीजेसें ॥१॥

झुरावें तें तेथींच्या परी । घरिच्याघरीं अवघिया ॥२॥

तुका ह्मणे देवपण । गुंडाळून असों दे ॥३॥

मागितल्यास आस करा । उरी धरा कांहींबाहीं ॥१॥

माझ्या मोहें तुज पान्हा । लोटे स्तना वोरस ॥२॥

तुका ह्मणे आळवणे । माझ्या देणें उत्तर ॥३॥

आतां बरें घरिच्याघरीं । आपली उरी आपणापें ॥१॥

बोलों जातां वाढे बोल । वांयां फोल खटखट ॥२॥

काकुलती यावें देवा । तो तों सेवा इिच्छतो ॥३॥

हिशोबाचे खटखटे । चढे तुटे घडेना ॥४॥

तुका ह्मणे कळों आलें । दुसरें भलें तों नव्हे ॥५॥

आधीं सोज्वळ करावा मारग । चालतां तें मग गोवी नाहीं ॥१॥

पळणें तों पळा सांडुनि कांबळें । उपाधीच्या मुळें लाग पावे ॥२॥

तुका ह्मणे येथें शूर तो निवडे । पडिले बापुडे कालचक्रीं ॥३॥

उद्धत त्या जाती । द्रवें रंगल्या उद्धती ॥१॥

कैंचें पाठी पोट । गोडविषासी सेवट ॥२॥

तुका ह्मणे सापा । न कळे कुरवाळिलें बापा ॥३॥

आह्मां कथा आवश्यक । येर संपादूं लौकिक ॥१॥

व्यालीचा कळवळा । जीव बहुत कोंवळा ॥२॥

कवतुकें वावरें । तुका ह्मणे या आधारें ॥३॥

पाळितों वचन । परि बहु भीतें मन ॥१॥

जोडोनियां कर । उभें असावें समोर ॥२॥

तुका ह्मणे संत । तुह्मी मी बहु पतित ॥३॥

जैसा तैसा आतां । मज प्रमाण अनंता ॥१॥

एका भावें चाड । आहे तैसें अंतीं गोड ॥२॥

तुका ह्मणे आह्मां । टळणें चि नाहीं नेमा ॥३॥

चुकलों या ऐशा वर्मा । तरी कर्मा सांपडलों ॥१॥

माझें तुझें भिन्नभावें। गळां दावें मोहाचें ॥२॥

तुका ह्मणे पाठेळ केलों । नसत्या भ्यालों छंदासी ॥३॥

देह प्रारब्धा शिरीं । असोन करी उद्वेग ॥१॥

ऐसी चुकोनियां वर्में। पीडा भ्रमें पावलों ॥२॥

तुका ह्मणे कैंचा भोग । नव्हे रोग अंगींचा ॥३॥

अनंताच्या ऐकों कीर्ती । ज्याच्या चित्तीं हरिनाम ।

उलंघूनि गेले सिंधु । हा भवबंधु तोडोनियां ॥१॥

खुंटूनियां गेले नावा । नाहीं हेवा खोळंबला ।

न लगे मोल द्यावा रुका । भावें एका कारणें ॥२॥

तुका ह्मणे पाहतों वाट । उभा नीट पाउलीं ।

भीमातिरीं थडवा केला । उठा चला लवलाहें ॥३॥

तरीं च म्यां देवा । साटी करूनियां जीवा ॥१॥

आवरिल्या वृत्ति । मन घेउनियां हातीं ॥२॥

तुका ह्मणे जरा । बाहेर येऊं नेदीं घरा ॥३॥

हें तों एक संतांठायीं । लाभ पायीं उत्तम ॥१॥

कृपादान केलें संतीं। कल्पांतीं ही सरेना ॥२॥

तुका ह्मणे संतसेवा । हा चि हेवा उत्तम ॥३॥

नारायणा ऐसा । सेवूं नेणतील रसा ॥१॥

न लगे कांहीं आटी । बाधा राहों न सके पोटीं ॥२॥

कैवल्य तें जोडे । पालट लवकरी घडे ॥३॥

जन्ममरणदुःख अटे । जाळें अवघेंचि तुटे ॥४॥

तुका ह्मणे जाला । याचा गुण बहुतांला ॥५॥

अनेक दोषांचे काट । जे जे गादले निघोंट ।

होती हरिनामें चोखट । क्षण एक न लगतां ॥१॥

अतिप्रीतीचा बांधला । नष्ट चांडाळीं रतला ।

क्षण न लगतां नेला । वैकुंठासी हरि ह्मणतां ॥२॥

अमित्य दोषाचें मूळ । जालें वाल्मीकास सबळ ।

जाला हरिनामें निर्मळ । गंगाजळ पैं जैसा ॥३॥

हरि ह्मणतां तरले । महादोषी गणिके नेलें ।

कुंटणी भिली उद्धरिलें । वैकुंठासी हरि म्हणतां ॥४॥

हरिविण जन्म नको वांयां । जैसी दर्पणींची छाया ।

ह्मणोनि तुका लागे पायां । शरण तया हरीसी ॥५॥

भजन या नासिलें हेडि । दंभा लंडा आवडी ॥१॥

एकाएकीं इच्छी पाठ । नेणे चाट कां जेवूं ॥२॥

तुका ह्मणे मुलाम्याचें । बंधन साचें सेवटीं ॥३॥

कां रे न भजसी हरी । तुज कोण अंगीकारी ॥१॥

कोण जाली लगबग । काय करिसि तेथें मग ॥२॥

कां रे भरला ताठा । करिती वोज नेतां वाटा ॥३॥

तोंडा पडिली खिळणी । जिव्हा पिटिती वोढूनि ॥४॥

कां रे पडिली जनलाज । कोण सोडवील तुज ॥५॥

लाज धरीं ह्मणे तुका । नको वांयां जाऊं फुका ॥६॥

क्षरला सागर गंगा ओघीं मिळे । आपण चि खेळे आपणाशीं ॥1 ॥

घट मठ जाले आकाशाचे पोटीं । वचनें चि तुटी तेथें चि तें ॥2 ॥

तुका ह्मणे बीजें बीज दाखविलें । फल पुष्प आलें गेलें वांयां ॥३॥

एक आतां तुह्मी करा । मज दातारा सत्तेनें ॥१॥

जाणत चि दुजें नाहीं । आणिक कांहीं प्रकार ॥२॥

तुका ह्मणे शरण आलों । काय बोलों विनवितों ॥३॥

काय विनवावें कोणें तो निवाड । केलें माझ्या कोड वचनाचें ॥१॥

बहुत करुणा केलेंसे भासेन । एक ही वचन नाहीं आलें ॥२॥

माझी कांहीं सेवा होईल पावली । नििंश्चती मानिली होती ऐसी ॥३॥

तुका ह्मणे माझी उरली ते आटी । अभय कर कटी न देखें चि ॥४॥

लाजोनियां काळें राहिलें लिखित । नेदितां ही चित्त समाधान ॥१॥

एकाचिये भेटी एकाचा कोंपर । मावेचा पदर कळों येतो ॥२॥

होत्या आपल्या त्या वेचूनियां शक्ती । पुढें जालों युक्तिकळाहीन ॥३॥

तुका ह्मणे तुह्मी समर्थ जी देवा । दुर्बळाची सेवा कोठें पावे ॥४॥

आशाबद्ध बहु असे निलाजिरें । होय ह्मणें धीरें फळ टोंकें ॥१॥

कारणापें चित्त न पाहें अपमान । चित्त समाधान लाभासाटीं ॥२॥

तुका ह्मणे हातें लोटिलें न कळे । झांकितसें डोळे पांडुरंगा ॥३॥

सांता पांचां तरीं वचनां सेवटीं । निरोप कां भेटी एक तरी ॥१॥

कां नेणें निष्ठ‍ केलें नारायणा । न देखें हें मना येतां कांहीं ॥२॥

तुका ह्मणे ऐसा न देखें निवाड । कडू किंवा गोड फळ पोटीं ॥३॥

वांयां ऐसा जन्म गेला । हें विठ्ठला दुःख वाटे ॥१॥

कां मी जीतों संवसारीं । अद्यापवरी भूमिभार ॥२॥

तुका ह्मणे पंढरिनाथा । सबळ व्यथा भवरोग ॥३॥

कासया हो माझा राखिला लौकिक । निवाड कां एक केला नाहीं ॥१॥

मग तळमळ न करितें मन । जालें तें कारण कळों येतें ॥२॥

तुका ह्मणे केला पाहिजे निवाड । वइदासी भीड मरणें रोग्या ॥३॥

ऐसें कोण पाप बळी । जें जवळी येऊं नेदी ॥१॥

कोण जाला अंतराय । कां ते पाय अंतरले ॥२॥

तुका ह्मणे निमित्याचा । आला सुच अनुभव ॥३॥

ब्रह्मज्ञानाची भरोवरी । पुढिला सांगे आपण न करी ॥१॥

कथा करी वरिवरी । प्रेम नसे चि अंतरीं ॥२॥

तुका ह्मणे कवित्व करी । मान वस्तु हे आदरी ॥३॥

कधीं कृपा करिसी नेणें । मज दीनाचें धांवणें ॥१॥

सिणलें माझें मन । वाट पाहतां लोचन ॥२॥

तुका ह्मणे लागली भूक । तुझें पहावया श्रीमुख ॥३॥

उच्चारूं यासाटीं । आह्मी नाम तुझें कंठीं ॥१॥

पाय चित्तीं धरूं । क्रिडा भलते ठायीं करूं ॥२॥

तुका ह्मणे माझे गंगे । प्रेमभरित पांडुरंगे ॥३॥

दगडाच्या देवा बगाड नवस । बाईल कथेस जाऊं नेदी ॥१॥

चोरें नागविला न करी त्याची खंती । परी द्विजा हातीं नेदी रुका ॥२॥

करी पाहुणेर विव्हाया जावयासी । आल्या अतीतासी पाठमोरा ॥३॥

तुका ह्मणे जळो धिग त्याचें जिणें । भार वाही सीण वर्म नेणे ॥४॥

करूनि विनवणी । माथा ठेवितों चरणीं ॥१॥

भया भेणें तुमचा ठाव । तुमच्या कोपें कोठें जावें ॥२॥

तुका पायां लागे । दान समुदाय मागे ॥३॥

प्रेम नये सांगतां बोलतां दावितां । अनुभव चित्ता चित्त जाणे ॥१॥

पोटामध्यें कोण सांगितलें सर्पां । उपजत लपा ह्मणऊनि ॥२॥

बोलों नेणें परी जाणे गोड क्षार । अंतरीं विचार त्यासी ठावा ॥३॥

तुका ह्मणे बरें विचारावें मनीं । आणिक भल्यांनी पुसों नये ॥४॥

आतां मी पतित ऐसा साच भावें । कळों अनुभवें आलें देवा ॥१॥

येर येरा समदृष्टी द्यावें या उत्तरा । यासी काय करा गोही आतां ॥२॥

तुका ह्मणे मेलों सांगतसांगतां । तें चि आलें आतां कळों तुह्मां ॥३॥

काय तुज मागें नाहीं जाणवलें । माझें नाहीं केलें हित कांहीं ॥१॥

न कळे उचित न संगतां स्पष्ट । ऐसा क्रियानष्ट काय जाणे ॥२॥

तुका ह्मणे माझा घात तुह्मां ठावा । तरि कां आधीं देवा वारूं नये ॥३॥

नये ऐसें बोलों कठिण उत्तरें । सलगी लेंकुरें केली पुढें ॥१॥

धरूं धावें आगी पोळलें तें नेणे । ओढिलिया होणें माते बाळा ॥२॥

तुका ह्मणे फार ज्याचा जार त्यासी । प्रवीण येविशीं असा तुह्मी ॥३॥

लडिवाळ ह्मणोनी निष्ठ‍ न बोला । परी सांभाळिला लागे घात ॥१॥

नाहीं लागों दिला आघाताचा वारा । निष्ठ‍ उत्तरा कोमेजतों ॥२॥

तुका ह्मणे तुह्मी कृपावंत हरि । शांतवा उत्तरीं अमृताच्या ॥३॥

आत्मिस्थति मज नको हा विचार । देई निरंतर चरणसेवा ॥१॥

काय सायुज्यता मुक्ति हे चि गोड । देव भक्त कोड तेथें नाहीं ॥२॥

काय तें निर्गुण पाहों कैशा परी । वणूप तुझी हरी कीर्ती कैसी ॥३॥

गोड चरणसेवा देवभक्तपण । मज देवा झणें दुराविसी ॥४॥

जाणिवेपासूनि सोडवीं माझ्या जीवा । देई चरणसेवा निरंतर ॥५॥

तुका ह्मणे गोडा गोड न लगे प्रीतिकर । प्रीति ते ही सार सेवा हे रे ॥६॥

चालें दंडवत घालीं नारायणा । आपुल्या कल्याणा लागूनियां ॥१॥

बैसविला पदीं पुत्र राज्य करी । पिता वाहे शिरीं आज्ञा त्याची ॥२॥

तुका ह्मणे आहे ठायींचा चि मान । आतां अनुमान कायसा तो ॥३॥

समर्थाचें बाळ पांघरे वाकळ । हसती सकळ लोक कोणा ॥१॥

समर्थासी लाज आपुल्या नांवाची । शरण आल्याची लागे चिंता ॥२॥

जरी तुज कांहीं होईल उचित । तरी हा पतित तारीं तुका ॥३॥

काय करूं मज नागविलें आळसें । बहुत या सोसें पीडा केली ॥१॥

द्वैताचिया कैसा सांपडलों हातीं । बहुत करती ओढाओढी ॥२॥

तुका ह्मणे आतां आपुलिया सवें । न्यावें मज देवें सोडवूनि ॥३॥

नाहीं देवाचा विश्वास । करी संतांचा उपहास ॥१॥

घोकुनी अक्षर। वाद छळणा करीत फिरे ॥२॥

ह्मणे देवासी पाषाण । तुका ह्मणे भावहीन ॥३॥

हें चि सर्वसुख जपावा विठ्ठल । न दवडावा पळ क्षण वांयां ॥१॥

न लगती कांहीं तपांचिया रासी । करणें वाराणसी नाना तीथॉ ॥२॥

कल्पना हे तिळ देहीं अभिमान । नये नारायण जवळी त्यांच्या ॥३॥

तुका ह्मणे नामें देव नेदी भेटी । ह्मणे त्याचे होंटीं कुष्ट होय ॥४॥

माझे विषयीं तुज पडतां विसर । नको धरूं दूर पांडुरंगा ॥१॥

तुझा ह्मणवितों हे चि लाज तुला । आतां झणी मला विसरेसी ॥२॥

तुका ह्मणे तुझी माझी नाहीं उरी । आतां केली खरी देवराया ॥३॥

अभक्ताचे गांवीं साधु म्हणजे काय । व्याघ्रें वाडां गाय सांपडली ॥१॥

केळी आणि बोरी वसती सेजारी । संवाद कोणे परी घडे येथें ॥२॥

तुका ह्मणे खीर केली का†हेऑयाची । शुद्ध गोडी कैची वसे तेथें ॥३॥

भागल्यांचा तूं विसांवा । करीं नांवा निंबलोण ॥१॥

अनाथांचा अंगीकार। करितां भार न मनिसी ॥२॥

तुका ह्मणे इच्छा पुरे । ऐसें धुरेगे विठ्ठल ॥३॥

घालूनियां कास । बळें आलों मागायास ॥१॥

होइप रे शाहाणा । कळों नेदावें या जना ॥२॥

तुका ह्मणे पायीं । जडलों मग उरलें काई ॥३॥

भेटीलागीं पंढरिनाथा । जीवीं लागली तळमळ व्यथा ॥१॥

सीणलें माझें मन । वाट पाहातां लोचन ॥२॥

तुका ह्मणे भूक । तुझें पाहावया मुख ॥३॥

सांडियेली काया । वरी ओंवाळूनी पायां ॥१॥

आलों लोटांगणीं। रुळें तुमचे चरणीं ॥२॥

तुका ह्मणे कइप । डोई ठेवीन हे पायीं ॥३॥

तुझे दारींचा कुतरा । नको मोकलूं दातारा ॥१॥

घेतली मुरकुंडी। थोर जालों मी लंडी ॥२॥

तुका ह्मणे जगजीवना । िब्रदें पाहें नारायणा ॥३॥

पडिलों बाहेरि आपल्या कर्तव्यें । संसाराचा जीवें वीट आला ॥१॥

दोनी जालीं नांवें एकाच्या मथनें । भुस सार गुणें वेगळालीं ॥२॥

तुका ह्मणे कोठें वसे मुक्ताफळ । सिंपल्याचें स्थळ खंडलिया ॥३॥

चक्रफेरीं गळीं गळा । होता गोवियेला माळा ॥१॥

धरित चि नाहीं थारा । वेठी भ्रमण खोंकरा ॥२॥

तुका ह्मणे कौतुक कोडें । आगी काय जाणे मढें ॥३॥

श्रमपरिहारा । मूळ हें जालें दातारा ॥१॥

आपली ते सत्ता । येथें असों नेदीं आतां ॥२॥

राहिला निराळा । तुका कटकटे वेगळा ॥३॥

पाठवाल तेथें गर्जेन पवाडे । कायाअ देहाकडे नावलोकीं ॥१॥

कृपेच्या कटाक्षें निभें किळकाळा । येतां येत बळाशक्तीपुढें ॥२॥

तुका ह्मणे गुढी आणीन पायांपें । जगा होइल सोपें नाम तुझें ॥३॥

उपजल्या काळें शुभ कां शकुन । आतां आवरोन राहिलेती ॥१॥

सत्याविण काय उगी च लांबणी । कारियाची वाणी येर भूस ॥२॥

तुका ह्मणे ऐसी कोणा चाळवणी । न विचारा मनीं पांडुरंगा ॥३॥

नव्हें मी आहाच आशेचें बांधलें । जें हें टोंकविलें नारायणा ॥१॥

मनें कल्पीलें आवरितां पाप । संकल्पीं विकल्प याचि नांवें ॥२॥

तुका ह्मणे आह्मां न सोसे जळजळ । सिजल्यावरी जाळ कढ खोटा ॥३॥

ताकें कृपण तो जेवूं काय घाली । आहाच ते चालीवरुनि कळे ॥१॥

सेवेंविण आह्मी न लिंपों काया । जाला देवराया निर्धार हा ॥२॥

तुका ह्मणे तुझीं राखावया ब्रीदें । येणें अनुवादें कारियासी ॥३॥

वृत्तीवरि आह्मां येणें काशासाटीं । एवढी हे आटी सोसावया ॥१॥

मोडूनि क्षरलों अभेदाची मूस । तुह्मां कां अळस वोडवला ॥२॥

तुका ह्मणे होइप लवकरि उदार । लांबणीचें फार काम नाहीं ॥३॥

सुलभ कीर्तनें दिलें ठसावूनि । करितां धरणी उरी कोण ॥१॥

एका नेमें कोठें दुसरा पालट । पादिर तो धीट ह्मणती त्यासी ॥२॥

तुका ह्मणे किती बोलसी उणें । एकाच वचनें खंड करीं ॥३॥

जेथें माझी दृष्टि राहिली बैसोन । तेथें चि हें मन गुंडाळातें ॥१॥

तुम्हांसी कां कोडें कोणे ही विशीचें । नवलाव याचें वाटतसे ॥२॥

तुका ह्मणे वेगीं उभारा जी कर । कीर्त मुखें थोर गर्जईन ॥३॥

इच्छेपाशीं आलों फिरोनि मागुता । स्वामीसेवकता आवडीचे ॥१॥

उपाय हे करीं एका चि वचना । दावूनियां खुणा ठाया येतों ॥२॥

तुका ह्मणे गांठी किती तुजपाशीं । जगाच्या तोडिसी चिंतनानें ॥३॥

कोठें आतां आह्मी वेचावी हे वाणी । कोण मना आणी जाणोनियां ॥१॥

घरोघरीं जाल्या ज्ञानाचिया गोष्टी । सत्यासवें गांठी न पडवी ॥२॥

तुका ह्मणे आह्मां भाकितां करुणा। भलता चि शाहाणा शोध काढी ॥३॥

डगमगी मन निराशेच्या गुणें । हें तों नारायणें सांतवीजे ॥१॥

भेईल जीव हें देखोनि कठिण । केला जातो सीण तो तो वांयां ॥२॥

तुका ह्मणे आवश्यक हें वचन । पाळावें चि वान समयो आहे ॥३॥

आह्मी पाहा कैसीं एकतत्त्व जालों । राखणे लागलों वासनेसी ॥१॥

वर्म नेणों परि वृत्ती भंगों नेदुं । वंदिलें चि वंदूं आवडीनें ॥२॥

तुका ह्मणे कळे नामाचें जीवन । वारता ही भिन्न नेणों आतां ॥३॥

आपण तों असा । समर्थ जी हृषीकेशा ॥१॥

हेंगे ऐसें ह्मणा । उठूनि लागेन चरणा ॥२॥

घेऊनियां सुखें । नाचेल तुका कवतुकें ॥३॥

द्याल ऐसें दिसे । तुमचें साचपण इच्छे ॥१॥

मुखाची च वास । पुरला पाहे अवकाश ॥२॥

तुका ह्मणे कळे । काय लाभ कोण वेळ ॥३॥

तुह्मी तों सदैव । आधरपणें माझी हांव ॥१॥

येथूनि सोडवा । आतां अनुभवेंसी देवा ॥२॥

तुका ह्मणे जालें । एक मग हें निमालें ॥३॥

कैसें भलें देवा अनुभवा कां नये । उसीर तो काय तुह्मांपाशीं ॥१॥

नाहीं सांडीत मी सेवेची मर्यादा । लाविला तो धंदा नित्य करीं ॥२॥

तुका ह्मणे हात आवरिला गुंती । माझे तंव चित्तीं नाहीं दुजें ॥३॥

हुंदकी पिसवी हलवी दाढी । मणी वोढी निंदेचे ॥१॥

क्रोध पोटीं मांग आणिला अंतरा । भुंकोनि कुतरा जप करी ॥२॥

तुका ह्मणे स्नान केलें मळमूत्रें । जेवविलीं पितरें अमंगळें ॥३॥

अंगा भरला ताठा । नये वळणी जैसा खुंटा ॥१॥

जीव जाते वेळे । भरे लकडा ताठी डोळे ॥२॥

मुसळाचें धनु । तुका ह्मणे नव्हे अनु ॥३॥

करूनि कडविड । जमा घडिली लगड ॥१॥

उतरलें डाइप । उत्तम ते सुलाख ताई ॥२॥

हिंडवितां देश । तुका ह्मणे नाहीं नाश ॥३॥