अभंग ६०१–९००

एक वेळ प्रायिश्चत्त । केलें चित्त मुंडण ॥१॥

अनुतापें स्नानविधि । यज्ञासिद्धि देहहोम ॥२॥

जीवशिवा होतां चुका । तेथें तुका विनटला ॥३॥

त्रैलोक्य पाळितां उबगला नाहीं । आमचें त्या काई असे ओझें ॥१॥

पक्षी अजगर न करी संचित । तयासि अनंत प्रतिपाळी ॥२॥

तुका ह्मणे तया भार घातलिया । उपेक्षीना दयासिंधु माझा ॥३॥

बोली मैंदाची बरवी असे । वाटे अंतरीं घालावे फांसे ॥१॥

टिळा टोपी माळा कंठीं । अंधारीं नेउनि चेंपी घांटी ॥२॥

तुका ह्मणे तो केवळ पुंड । त्याजवरी यमदंड ॥३॥

दोष पळती कीर्तनें । तुझ्या नामें संकीर्तनें ॥१॥

तुह्मी पापा भीतां । आह्मां उपजावया चिंता ॥२॥

तुका ह्मणे सेवा । किळकाळा जिंकी देवा ॥३॥

करा नारायणा । माझ्या दुःखाची खंडणा ॥१॥

पाळोनियां लळा । आतां पाववावें फळा ॥२॥

तुका ह्मणे दीनें । त्यांचा हरतिया सीण ॥३॥

मी तों दीनाहूनि दीन । माझा तूज अभिमान ॥१॥

दिनानाथा कृपाळुवा। सांभाळावें आपुल्या नांवा ॥२॥

तुका ह्मणे आतां । भलें नव्हे मोकलितां ॥३॥

सुख वाटे तुझे वर्णितां पवाडे । प्रेम मिठी पडे वदनासी ॥१॥

वृक्षाचिया माथां सोडिला ससाना । धनुष्यासि बाणा लावियेलें ॥२॥

तये काळीं तुज पक्षी आठविती । धांवें गा श्रीपती मायबापा ॥३॥

उडोनियां जातां ससाना मारील । बैसतां विंधील पारधी तो ॥४॥

ऐकोनियां धांवा तया पिक्षयांचा । धरिला सर्पाचा वेश वेगीं ॥५॥

डंखोनि पारधी भुमीसि पाडिला । बाण तो लागला ससान्यासी ॥६॥

ऐसा तूं कृपाळु आपुलिया दासा । होसील कोंवसा संकटींचा ॥७॥

तुका ह्मणे तुझी कीर्ति त्रिभुवना । वेदाचिये वाणी वर्णवेना ॥८॥

नाही दुकळलों अन्ना । परि या मान जनार्दना ॥१॥

भोगी भोगविता। बाळासवें तो चि पिता ॥२॥

कर्म अकर्म जळालें । प्रौढें तुका तें उरले ॥३॥

प्रथम नमन तुज एकदंता । रंगीं रसाळ वोडवीं कथा। मति सौरस करीं प्रबळता । जेणें फिटे आतां अंधकार ॥१॥

आरंभा आदि तुझें वंदन । सकळ करितां कारण । देव ॠषि मुनि आदिकरुन । ग्रंथ पुराण निर्माणी ॥२॥

काय वणूप तुझी गती । एवढी कैची मज मती । दिनानाथ तुज ह्मणती । करी । करीं सत्य वचन हें चि आपुलें ॥३॥

मज वाहावतां मायेच्या पुरीं । बुडतां डोहीं भवसागरीं । तुज वांचुनि कोण तारी । पाव झडकरी तुका ह्मणे ॥४॥

प्रथमारंभीं लंबोदर । सकळ सिद्धींचा दातार । चतुर्भुज फरशधर । न कळे पार वर्णितां ॥१॥

तो देव नटला गौरीबाळ । पायीं बांधोनि घाग†या घोळ । नारदतुंबरसहित मेळ । सुटला पळ विघ्नांसी ॥२॥

नटारंभी थाटियला रंग । भुजा नाचवी हालवी अंग। सेंदुरविलेपनें चांग । मुगुटीं नाग मिरविला ॥३॥

जया मानवतीदेव ॠषि मुनी । पाहातां न पुरें डोळियां धनी । असुर जयाच्या चरणीं। आदीं अवसानीं तो चि एक ॥४॥

सकळां सिद्धींचा दातार । जयाच्या रूपा नाहीं पार । तुका ह्मणे आमुचा दातार । भवसागर तारील हा ॥५॥

विठ्ठल आमचें जीवन । आगमनिगमाचें स्थान । विठ्ठल सिद्धीचें साधन । विठ्ठल ध्यानविसावा ॥१॥

विठ्ठल कुळींचें दैवत। विठ्ठल वित्त गोत । विठ्ठल पुण्य पुरुषार्थ । आवडे मात विठ्ठलाची ॥२॥

विठ्ठल विस्तारला जनीं । सप्त ही पाताळें भरूनी । विठ्ठल व्यापक त्रिभुवनीं । विठ्ठल मुनिमानसीं ॥३॥

विठ्ठल जीवाचा जिव्हाळा। विठ्ठल कृपेचा कोंवळा । विठ्ठल प्रेमाचा पुतळा। लावियेलें चाळा । विश्व विठ्ठलें ॥४॥

विठ्ठल बाप माय चुलता । विठ्ठल भगिनी आणि भ्राता । विठ्ठलेंविण चाड नाहीं गोता । तुका ह्मणे आतां नाहीं दुसरें ॥५॥

बरवा झाला वेवसाव । पावलों चिंतिला चि ठाव । दृढ पायीं राहिला भाव । पावला जीव विश्रांती ॥१॥

बरवें जालें आलों या ठाया । होतें संचित ठायींच पाया । देहभाव पालटली काया । पडली छाया ब्रह्मींची ॥२॥

जोडिलें न सरे हें धन । अविनाश आनंदघन । अमूर्तमूर्ति मधुसूदन। सम चरण देखियेले ॥३॥

जुनाट जुगादिचें नाणें । बहुता काळाचें ठेवणें । लोपलें होतें पारिखेपणें । ठावचळण चुकविला ॥४॥

आतां या जीवाचियासाठीं । न सुटे पडलिया मिठी। तुका ह्मणे सिणलों जगजेठी । न लगो दिठी दुस†याची ॥५॥

मी तंव अनाथ अपराधी । कर्महीन मतिमंदबुद्धी । तुज म्यां आठविलें नाहीं कधीं । वाचे कृपानीधी मायबापा ॥१॥

केला करविला नाहीं उपकार। नाहीं दया आली पीडितां पर । करू नये तो केला व्यापार। वाहिला भार कुटुंबाचा ॥२॥

नाही केलें तीर्थाचें भ्रमण । पाळिला पिंड करचरण । नाहीं संतसेवा घडलें दान । पूजावलोकन मुर्तीचें ॥३॥

असंगसंग घडले अन्याय । बहुत अधर्म उपाय । न कळे हित करावें तें काय । नये बोलूं आठवूं तें ॥४॥

आप आपण्या घातकर। शत्रु जालों मी दावेदार । तूं तंव कृपेचा सागर। उतरीं पार तुका ह्मणे ॥५॥

आतां पावन सकळ सुखें । खादलें कदा तें नखें । अवघे सरलें पारिखें । सकळ देखें माहियरें ॥१॥

जगदाकारीं जाली सत्ता । वारोनी गेली पराधीनता । अवघे आपुलें चि आतां । लाज आणि चिंता दु†हावली ॥२॥

वावरे इच्छा वसे घरीं । आपुले सत्तेचे माहेरीं । करवी तैसें आपण करी । भीड न घरी चुकल्याची ॥३॥

सोसिला होता सासुरवास। बहुतांचा बहुत दिवस । बहु कामें पुरविला सोस । आतां उदास आपुल्यातें ॥४॥

करिती कवतुक लाडें । मज बोलविती कोडें । मायबाप उत्तरें गोडें । बोेले बोबडें पुढें तुका ॥५॥

सर्वसुखाचिया आशा जन्म गेला । क्षण मुक्ती यत्न नाहीं केला । हिंडतां दिशा सीण पावला । मायावेष्टिला जीव माझा ॥१॥

काय सांगों गर्भीची यातना । मज भोगितां नारायणा । मांस मळ मूत्र जाणा । तुज क्षणक्षणा ध्यात असें ॥२॥

मज चालतां प्रयाणकाळीं। असतां न दिसती जवळी । मृत्तिके मृत्तिका कवळी । एकले मेळीं संचिताचे ॥३॥

आतां मज ऐसें करीं गा देवा । कांहीं घडे तुझी चरणसेवा । तुका विनवीतसे केशवा । चालवीं दावा संसारें ॥४॥

अगा ए सावऑया सगुणा । गुणनिधिनाम नारायणा । आमची परिसा विज्ञापना । सांभाळी दीना आपुलिया ॥१॥

जालों पांगिला जनासी । संसाराची आंदणी दासी । न कळे कधीं सोडविसी । दृढपाशीं बहु बांधलों ॥२॥

येथें तों नये आठव कांहीं । विसावा तो क्षण एक नाहीं । पडिलों आणिके प्रवाहीं । हित तों कांहीं दिसे चि ना ॥३॥

जीवित्व वेचलों वियोगें । हिंडतां प्रवास वाउगें । कांहीं व्याधि पीडा रोगें । केलिया भोगें तडातोडी ॥४॥

माझा मीं च जालों शत्रु । कैचा पुत्र दारा कैचा मित्रु । कासया घातला पसरु । अहो जगद्ग‍ु तुका ह्मणे ॥५॥

आतां मज धरवावी शुद्धि । येथुनी परतवावी बुद्धि । घ्यावें सोडवुनि कृपानिधि । सांपडलों संधीं काळचक्रीं ॥१॥

मागील काळ अज्ञानपणें । सरला स्वभावें त्या गुणें । नेणे आयुष्य जालें उणें । पुढील पेणें अंतरलें ॥२॥

आतां मज वाटतसे भय । दिवसेंदिवस चालत जाय । येथें म्या येउनि केलें काय । नाहीं तुझे पाय आठविले ॥३॥

करूनि अपराध क्षमा । होतील केले पुरुषोत्तमा । आपुले नामीं घ्यावा प्रेमा। सोडवीं भ्रमापासुनिया ॥४॥

हृदय वसो तुमच्या गुणीं । ठाव हा पायांपें चरणीं । करूं हा रस सेवन वाणी । फिटे तों धणी तुका ह्मणे ॥५॥

जेणें हा जीव दिला दान । तयाचें करीन चिंतन । जगजीवन नारायण । गाईन गुण तयाचे ॥१॥

जो या असुरांचा काळ । भक्तजनप्रतिपाळ । खेळे हीं लाघवें सकळ । तयाच्या भाळ पायांवरी ॥२॥

जो या गोपाळांच्या मेळीं । खेळु खेळे वनमाळी । रसातळा नेला बळी । राहे पाताळीं स्वामी माझा ॥३॥

जो हा लावण्यपुतळा । जयाचे अंगीं सकळ कळा । जयाचे गळां वैजयंतीमाळा । तया वेळोवेळां दंडवत ॥४॥

जयाचे नाम पाप नासी । लक्ष्मी ऐसी जयाची दासी । जो हा तेजोपुंज्यरासी । सर्वभावें त्यासि तुका शरण ॥५॥

काय मी उद्धार पावेन । काय कृपा करील नारायण । ऐसें तुह्मी सांगा संतजन । करा समाधान चित्त माझें ॥१॥

काय हो िस्थर राहेल बुद्धी । कांहीं अरिष्ट न येल मधीं । धरिली जाईल ते शुद्धी । शेवट कधीं तो मज न कळे ॥२॥

काय ऐसें पुण्य होईल गांठीं । घालीन पायीं देवाचे मिठी । मज तो कृवाळील जगजेठी । दाटइन कंठीं सद्गदित ॥३॥

काय हे निवतील डोळे । सुख तें देखोनी सोहळे । संचित कैसें तें न कळे । होतील डोहळे वासनेसी ॥४॥

ऐसी चिंता करीं सदा सर्वकाळ । रात्रिदिवस तळमळ । तुका ह्मणे नाहीं आपुलें बळ । जेणें फळ पावें निश्चयेंसी ॥५॥

तूंचि अनाथाचा दाता । दुःख मोह नासावया चिंता । शरण आलों तुज आतां । तारीं कृपावंता मायबापा ॥१॥

संतसंगति देइप चरणसेवा । जेणें तुझा विसर न पडावा । हा च भाव माझिया जीवा । पुरवीं देवा मनोरथ ॥२॥

मज भाव प्रेम देई कीर्ती । गुण नाम वर्णावया स्तुती । विघ्नां सोडवूनि हातीं । विनंती माझी परिसावी हे ॥३॥

आणीक कांहीं नाहीं मागणें । सुखसंपित्तराज्यचाड धन । सांकडें न पडे तुज जेणें । दुजें भक्तीविण मायबापा ॥४॥

जोडोनियां कर पायीं ठेवीं माथा । तुका विनवी पंढरिनाथा । रंगीं वोडवावी रंगकथा । पुरवीं व्यथा मायबापा ॥५॥

सेंदरीं हें देवी दैवतें । कोण तीं पुजी भुतेंकेतें । आपुल्या पोटा जीं रडतें । मागती शितें अवदान ॥१॥

दासीचा पाहुनरउखतें। धणी देईल आपुल्या हातें । करुणाभाषणउचितें । हें तों रितें सतंत शक्तिहीन ॥२॥

काय तें थिल्लरीचें पाणी । ओठ न भिजे फिटे धणी । सीण तरीं आदीं आवसानीं । क्षोभे पुरश्चरणीं दिलें फळ ॥३॥

विलेपनें बुजविती तोंड । भार खोल वाहाती उदंड । करविती आपणयां दंड। ऐसियास भांड ह्मणे देव तो ॥४॥

तैसा नव्हे नारायण । जगव्यापक जनार्दनष । तुका ह्मणे त्याचें करा चिंतन । वंदूं चरण येती सकळें ॥५॥

विषयओढीं भुलले जीव । आतां यांची कोण करील कींव । नुपजे नारायणीं भाव । पावोनि ठाव नरदेह ॥१॥

बापुडीं होतील सेवटीं । आयुष्यासवें जालिया तुटी । भोगिले मागें पुढे ही कोटी । होईल भेटी जन्मासी ॥२॥

जंतिली घाणां बांधोनि डोळे । मागें जोडी आर तेणेंही पोळे । चालिलों किती तें न कळे । दुःखें हारंबळे भूकतान ॥३॥

एवढें जयाचें निमित्त । प्रारब्ध क्रियमाण संचित । तें हें देह मानुनि अनित्य। न करिती नित्य नामस्मरण ॥४॥

तुका ह्मणे न वेंचतां मोल । तो हा यासि महाग विठ्ठल । वेंचितां फुकाचे चि बोल। केवढें खोल अभागिया ॥५॥

आले हो संसारा तुह्मी एक करा । मुक्तीमारग हळू चि धरा । काळदंड कुंभयातना थोरा । कां रे अघोरा देखसी ना ॥१॥

नाहीं त्या यमासि करुणा । बाहेर काढितां कुडी प्राणा । ओढाळ सांपडे जैं धान्या । चोर यातना धरिजेतां ॥२॥

नाहीं दिलें पावइल कैसा । चालतां पंथ तेणें वळसा । नसेल ठाउकें ऐकतो कैसा । नेती बंद जैसा धरोनियां ॥३॥

क्षण एक नागीवा पायीं । न चलवे तया करितां कांहीं । वोढितां कांटवणा सोइप । अिग्नस्तंभीं बाही कवटाळविती ॥४॥

देखोनि अंगें कांपती । तये नदीमाजी चालविती। लागे ठाव न लगे बुडविती । वरि मारिती यमदंड ॥५॥

तानभूक न साहावे वेळ । तो राखिती कितीएक काळ । पिंड पाळूनि कैसा सीतळ । तो तप्तभूमीं ज्वाळ लोळविती ॥६॥

ह्मणउनी करा कांहीं सायास । व्हावेल तर व्हा रे उदास । करवेल तर करा नामघोष । सेवा भक्तीरस तुका ह्मणे ॥७॥

न बोलसी तें ही कळलें देवा । लाजसी आपुलिया नांवा। तुज मी नाहीं घालीत गोवा । भीड केशवा कासयाची ॥१॥

उतरीं आपुला हा पार । मजशीं बोलोनि उत्तर । माझा तुज नव्हे अंगीकार । मग विचार करीन मी ॥२॥

दात्या आणि मागत्यासी । धर्मनीति तरी बोलिली ऐसी । यथानशक्ति टाकेल तैसी । बाधी दोघांसी विन्मुखता ॥३॥

ह्मणोनि करितों मी आस । तुझिया वचनाची वास । धीर हा करूनि सायास । न टळें नेमास आपुलिया ॥४॥

तुझें म्यां घेतल्या वांचून । न वजें एथूनि वचन । हा चि माझा नेम सत्य जाण । आहे नाहीं ह्मणे तुका ह्मणे ॥५॥

आतां मी न पडें सायासीं । संसारदुःखाचिये पाशीं । शरण रिघेन संतांसी । ठाव पायांपाशीं मागेन त्यां ॥१॥

न कळे संचित होतें काय । कोण्या पुण्यें तुझे लाधती पाय । आतां मज न विसंबें माय । मोकलूनि धाय विनवीतसें ॥२॥

बहुत जाचलों संसारें । मोहमायाजाळाच्या विखारें । त्रिगुण येतील लहरें । तेणें दुःखें थोरें आक्रंदलों ॥३॥

आणीक दुःखें सांगों मी किती । सकळ संसारिस्थती । न साहे पाषाण फुटती । भय चित्तीं कांप भरलासे ॥४॥

आतां मज न साहवे सर्वथा । संसारगंधीची हे वार्ता । जालों वेडा असोनि जाणता । पावें अनंता तुका ह्मणे ॥५॥

आतां तुज कळेल तें करीं । तारिसी तरि तारीं मारीं । जवळी अथवा दुरी धरीं । घाली संसारीं अथवा नको ॥१॥

मन िस्थर नाहीं माझिये हातीं। इंिद्रयें धांवतां नावरती । सकळ खुंटलिया युक्ती । शांति निवृत्ति जवळी नाहीं ॥२॥

सकळ निवेदिला भाव । तुझिये पायीं ठेविला जीव । आतां करीं कळे तो उपाव । तूं चि सर्व ठाव माझा देवा ॥३॥

राहिलों धरूनि विश्वास । आधार नेटीं तुझी कास । आणीक नेणें मी सायास । तुका ह्मणे यास तुझें उचित ॥४॥

देवा तूं कृपाकरुणासिंधु । होसी मायबाप आमचा बंधु। जीवनसिद्धि साधनसिंधु । तोडिसी भवबंधु काळपाश ॥१॥

भागली स्तुति करितां फार । तेथें मी काय तें गव्हार । जाणावया तुझा हा विचार । नको अंतर देऊं आतां ॥२॥

नेणें भाव परि ह्मणवीं तुझा । नेणें भक्ती परि करितों पूजा । आपुल्या नामाचिया काजा । तुज केशीराजा लागे धांवणें ॥३॥

तुझिया बळें पंढरीनाथा । जालों निर्भर तुटली व्यथा । घातला भार तुझिया माथां। न भीं सर्वथा तुका ह्मणे ॥४॥

कोण सुख धरोनि संसारीं । राहों सांग मज बा हरी । अवघ्या नाशिवंता परी । थिता दुरी अंतरसी ॥१॥

प्रथम केला गभाअ वास । काय ते सांगावे सायास । दुःख भोगिलें नव ही मास । आलों जन्मास येथवरी ॥२॥

बाळपण गेलें नेणतां । तारुण्यदशे विषयव्यथा। वृद्धपणीं प्रवर्तली चिंता । मरें मागुता जन्म धरीं ॥३॥

क्षण एक तो ही नाहीं विसावा । लक्ष चौ†याशीं घेतल्या धांवा ।

भोवंडिती पाठीं लागल्या हांवा । लागो आगी नांवा माझ्या मीपणा ॥४॥

आतां पुरे ऐसी भरोवरी । रंक होऊनि राहेन द्वारीं । तुझा दास मी दीन कामारी। तुका ह्मणे करीं कृपा आतां ॥५॥

सुख या संतसमागमें । नित्य दुनावे तुझिया नामें । दहन होती सकळ कर्में । सर्वकाळ प्रेमें डुलतसों ॥१॥

ह्मणोनि नाहीं कांहीं चिंता । तूं चि आमुचा मातापिता । बहिणी बंधु आणि चुलता । आणिकां गोतां सर्वांठायीं ॥२॥

ऐसा हा कळला निर्धार। मा माझा तुज न पडे विसर । अससी देऊनियां धीर । बाह्य अभ्यंतर मजजवळा ॥३॥

दुःख तें कैसें नये स्वप्नासी । भुक्तिमुक्ति जाल्या कामारी दासी । त्यांचें वर्म तूं आह्मांपाशीं । सुखें राहिलासी प्रेमाचिया ॥४॥

जेथें तुझ्या कीर्तनाचा घोष । जळती पापें पळती दोष । काय तें उणें आह्मां आनंदास । सेवूं ब्रह्मरस तुका ह्मणे ॥५॥

देवा तूं आमचा कृपाळ । भक्तीप्रतिपाळ दीनवत्सळ । माय तूं माउली स्नेहाळ । भार सकळ चालविसी ॥१॥

तुज लागली सकळ चिंता । राखणें लागे वांकडें जातां । पुडती निरविसी संतां । नव्हे विसंबतां धीर तुज ॥२॥

आह्मां भय चिंता नाहीं धाक जन्म मरण कांहीं एक । जाला इहलोकीं परलोक । आलें सकळैकवैकुंठ ॥३॥

न कळे दिवस कीं राती । अखंड लागलीसे ज्योती । आनंदलहरीची गती । वर्णू कीर्ती तया सुखा ॥४॥

तुझिया नामाचीं भूषणें । तों यें मज लेवविलीं लेणें । तुका ह्मणे तुझियान गुणें । काय तें उणें एक आह्मां ॥५॥

न पवे सन्निध वाटते चिंता । वरि या बहुतांची सत्ता । नुगवे पडत जातो गुंता । कर्मा बिळवंता सांपडलों ॥१॥

तुज मागणें इतुलें आतां । मज या निरवावें संतां । जाला कंठस्फोट आळवितां । उदास आतां न करावें ॥२॥

अति हा निकट समय । मग म्यां करावें तें काय । दिवस गेलिया टाकईल छाय । उरईल हाय रातिकाळीं ॥३॥

होईल संचिताची सत्ता। अंगा येईल पराधीनता । ठाव तो न दिसे लपतां। बहुत चिंता प्रवर्तली ॥४॥

ऐसी या संकटाची संधी । धांव घालावी कृपानिधी । तुका ह्मणे माझी बळबुद्धी । सकळ सिद्धी पाय तुझे ॥५॥

आतां धर्माधमाअ कांहीं उचित । माझें विचारावें हित । तुज मी ठाउका पतित । शरणागत परि जालों ॥१॥

ऐसें हें चालत आलें मागें । नाहीं मी बोलत वाउगें । आपुलिया पडिल्या प्रसंगें । कीर्ति हे जगे वाणिजेते ॥२॥

घालोनियां माथां बैसलों भार । सांडिला लौकिक वेव्हार । आधीं हे विचारिली थार । अविनाश पर पद ऐसें ॥३॥

येथें एक वर्म पाहिजे धीर । परि म्यां लेखिलें असार । देह हें नाशिवंत जाणार । धरिलें सार नाम तुझें ॥४॥

केली आराणुक सकळां हातीं। धरावें धरिलें तें चित्तीं । तुका ह्मणें सांगितलें संतीं। देइप अंतीं ठाव मज देवा ॥५॥

बरवें झालें आलों जन्मासी । जोड जोडिली मनुष्य देहा ऐसी । महा लाभाची उत्तम रासी । जेणें सुखासी पात्र होइजे ॥१॥

तिळेंतीळ पुण्य सांचा पडे । तरि हें बहुतां जन्मीं जोडे । नाम तुझें वाचेसी आतुडे । समागम घडे संतांचा ॥२॥

ऐसिये पावविलों ठायीं । आतां मी कांई होऊं उतराई। येवढा जीव ठेवीन पायीं । तूं माझे आई पांडुरंगे ॥३॥

फेडियेला डोळियांचा कवळ । धुतला गुणदोषांचा मळ । लावूनि स्तनीं केलों सीतळ । निजविलों बाळ निजस्थानीं ॥४॥

नाहीं या आनंदासी जोडा । सांगतां गोष्टी लागती गोडा । आला आकारा आमुच्या चाडा। तुका ह्मणे भिडा भक्तीचिया ॥५॥

अल्प भाव अल्प मती । अल्प आयुष्य नाहीं हातीं । अपराधाची वोळिलों मूर्ती । अहो वेदमूर्ती परियेसा ॥१॥

विविध कर्म चौ†याशी फेरा । त्रिविध भोग या शरीरा । कर्मकोठार पांजरा । जन्मजरामरणसांटवण ॥२॥

जीवा नाहीं कुडीचें लाहातें । यें भिन्न पंच भूतें । रचतें खचतें संचितें । असार रितें फलकट ॥३॥

पुत्र पत्नी सहोदर । मायबाप गोताचा पसर । मिळतां काष्ठें लोटतां पूर । आदळीं दूर होती खलाळीं ॥४॥

ह्मणोनि नासावें अज्ञान । इतुलें करीं कृपादान । कृपाळु तूं जनार्दन । धरूनि चरण तुका विनवी ॥५॥

ऐसी हे गर्जवूं वैखरी । केशव मुकुंद मुरारी । राम कृष्ण नामें बरीं । हरी हरी दोष सकळ ॥१॥

चक्रपाणी गदाधरा । असुरमर्दना वीर्यवीरा । सकळमुगुटमणि शूरा । अहो दातारा जगदानिया ॥२॥

मदनमूर्ती मनमोहना । गोपाळगोपिकारमणा । नटनाट्यकौशल्य कान्हा । अहो संपन्ना सर्वगुणें ॥३॥

गुणवंता आणि निर्गुणा । सर्वसाक्षी आणि सर्वजाणा। करोनि अकर्ता आपणा । नेदी अभिमाना आतळों ॥४॥

कासयानें घडे याची सेवा । काय एक समर्पावें या देवा । वश्य तो नव्हे वांचुनि भावा । पाय जीवावेगळे न करी तुका ॥५॥

होतों तें चिंतीत मानसीं । नवस फळले नवसीं । जोडिते नारायणा ऐसी । अविट ज्यासी नाश नाहीं ॥१॥

मज तों पडियेली होती भुली। चित्ताची अपसव्य चाली । होती मृगजळें गोवी केली । दृष्टि उघडली बरें जालें ॥२॥

आतां हा सिद्धि पावो भाव । मध्यें चांचल्यें न व्हावा जीव । ऐसी तुह्मां भाकीतसें कींव । कृपाळुवा जगदानिया ॥३॥

कळों येतें आपुले बुद्धी । ऐसें तों न घडतें कधीं। केवढे आघात ते मधीं । लज्जा रिद्धी उभी आड ठाके ॥४॥

कृपा या केली संतजनीं । माझी अळंकारिली वाणी । प्रीति हे लाविली कीर्तनीं । तुका चरणीं लोळतसे ॥५॥

तुझिया पार नाहीं गुणां । माझी अल्प मति नारायणा। भवतारका जी सुजाणा । एक विज्ञापना पायांपाशीं ॥१॥

न लवीं आणीक कांहीं पिसें। माझिया मना वांयां जाय ऐसें । चालवीं आपुल्या प्रकाशें । हातीं सरिसें धरोनियां ॥२॥

तुज समर्पिली काया । जीवें भावें पंढरीराया। सांभाळीं समविषम डाया । करीं छाया कृपेची ॥३॥

चतुर तरीं चतुरां रावो । जाणता तरीं जीवांचा जीव । न्यून तो कोण एक ठाव। आरुष भाव परि माझा ॥४॥

होतें तें माझें भांडवल । पायांपें निवेदिले बोल । आदरा ऐसें पाविजे मोल । तुका ह्मणे साच फोल तूं जाणसी ॥५॥

कां हो माझा मानियेला भार । ऐसा दिसे फार । अनंत पावविलीं उद्धार । नव्हे चि थार मज शेवटीं ॥१॥

पाप बिळवंत गाढें । तुज ही राहों सकतें पुढें । मागील कांहीं राहिलें ओढें । नवल कोडें देखियेलें ॥२॥

काय मानिती संतजन । तुमचें हीनत्ववचन। कीं वृद्ध जाला नारायण । न चले पण आधील तो ॥३॥

आतां न करावी चोरी । बहुत न धरावें दुरी । पडदा काय घरच्याघरीं । धरिलें दुरी तेव्हां धरिलें ॥४॥

नको चाळवूं अनंता । कासया होतोसि नेणता । काय तूं नाहीं धरीत सत्ता । तुका ह्मणे आतां होइप प्रगट ॥५॥

मज ते हांसतील संत । जींहीं देखिलेती मूर्तिमंत । ह्मणोनि उद्वेगलें चित्त । आहा च भक्त ऐसा दिसें ॥१॥

कासया पाडिला जी धडा । उगा चि वेडा आणि वांकडा । आह्मां लेंकरांसि पीडा । एक मागें जोडा दुस†याचा ॥२॥

सांगा कोणाचा अन्याय । ऐसें मी धरीतसें पाय । तूं तंव सम चि सकळां माय । काय अन्याय एक माझा ॥३॥

नये हा जरी कारणा । तरी कां व्यालेति नारायणा । वचन द्यावें जी वचना । मज अज्ञाना समजावीं ॥४॥

बहुत दिवस केला बोभाट । पाहातां श्रमलों ते वाट । तुका ह्मणे विस्तारलें ताट । काय वीट आला नेणों स्वामी ॥५॥

बरें जालें आजिवरी । नाहीं पडिलों मृत्याचे आहारीं । वांचोन आलों एथवरी । उरलें तें हरी तुह्मां समर्पण ॥१॥

बुडणें खोटें पावतां थडी । स्वप्नीं जाली ओढाओढी । नासली जागृतीची घडी । साच जोडी शेवटीं गोड घास ॥२॥

तुह्मासि पावविली हाक । तेणें निरसला धाक । तुमचें भातें हें कवतुक । जे शरणागत लोक रक्षावे ॥३॥

रवीच्या नावें निशीचा नाश । उदय होतां चि प्रकाश । अतां कैचा आह्मां दोष । तूं जगदीश कैवारी ॥४॥

आतां जळो देह सुख दंभ मान । न करीं याचें साधन । तूं जगदादि नारायण । आलों शरण तुका ह्मणे ॥५॥

आतां माझा नेणों परतों भाव । विसावोनि पायीं ठेविला जीव । सकळां लाभांचा हा ठाव । ऐसा वाव जाला चित्ताठायीं ॥१॥

आहे तें निवेदिलें सर्व । मी हें माझें मोडियला गर्व । अकाळीं काळ अवघें पर्व । जाला भरवसा कृपेलाभाचा ॥२॥

वेव्हारीं वेव्हारा अनंत । नाहीं यावांचुनी जाणत । तरी हें समाधान चित्त । लाभहानी नाहीं येत अंतरा ॥३॥

करूनि नातळों संसारा । अंग भिन्न राखिला पसारा । कळवळा तो जीवनीं खरा । बीजाचा थारा दुरी आघात ॥४॥

बहु मतापासूनि निराळा । होऊनि राहिलों सोंवळा । बैसल्या रूपाचा कळवळा । तुका ह्मणे डोळां लेइलों तें ॥५॥

तुळसीमाळा घालुनी कंठीं । उभा विटेवरी जगजेठी । अवलोकोनि पुंडलीका दृष्टी । असे भीमातटीं पंढरीनाथ ॥१॥

भुक्तिमुक्ति जयाच्या कामारी । रिद्धिसिद्धि वोळगती द्वारीं । सुदर्शन घरटी करी । काळ कांपे दुरी धाकें तया ॥२॥

जगज्जननी असे वाम भागीं । भीमकी शोभली अर्धांगीं । जैसी विद्युल्लता झमके मेघीं । दरुषणें भंगी महा दोष ॥३॥

सुखसागर परमानंदु । गोपीगोपाळां गोधनां छंदु । पिक्षश्वापदां जयाचा वेधु । वाहे गोविंदु पांवा छंदें ॥४॥

मुखमंडित चतुर्भुजा । मनमोहना गरुडध्वजा । तुका ह्मणे स्वामी माझा । पावे भक्तिकाजा लवलाहीं ॥५॥

हातींचें न संडावें देवें । शरण आलों जीवें भावें । आपुलें ऐसें ह्मणावें । करितों जीवें निंबलोण ॥१॥

येती तुझिया भजना आड । दाविती प्रपंचाचें कोड । कनिष्ठीं रुचि ठेऊनि गोड । देखत नाड कळतसे ॥२॥

मरती मेलीं नेणों किती । तो चि लाभ तयाचे संगती । ह्मणोनि येतों काकुलती । धीर तो चित्तीं दृढ द्यावा ॥३॥

सुखें निंदोत हे जन । न करीं तयांशीं वचन । आदिपिता तूं नारायण । जोडी चरण तुमचे तें ॥४॥

आपलें आपण न करूं हित । करूं हें प्रमाण संचित । तरी मी नष्ट चि पतित । तुका ह्मणे मज संत हांसती ॥५॥

बरवें जालें लागलों कारणीं । तुमचे राहिलों चरणीं । फेडीन संतसंगती धणी । गर्जइल गुणीं वैखरी ॥१॥

जीवनीं राखिला जिव्हाळा । जालों मी मजसी निराळा । पंचभूतांचा पुतळा । सहज लीळा वर्ततसे ॥२॥

जयाचें जया होईल ठावें । लाहो या साधियेला भावें । ऐसें होतें राखियलें जीवें । येथूनि देवें भोवहुनी ॥३॥

आस निरसली ये खेपे। अवघे पंथ जाले सोपे । तुमचे दीनबंधु कृपें । दुसरें कांपे सत्ताधाकें ॥४॥

अंकिले पणें आनंदरूप । आतळों नये पुण्यपाप । सारूनि ठेविले संकल्प । तुका ह्मणे आपें आप एकाएकीं ॥५॥

अवघ्या दशा येणें साधती । मुख्य उपासना सगुणभक्ती। प्रगटे हृदयींची मूर्ती । भावशुद्धि जाणोनियां ॥१॥

जेथें कीर्तन हें नामघोष । करिती निर्लज्ज हरीचे दास । सकळ वोथंबले रस । तुटती पाश भवबंधाचे ॥२॥

येती अंगा वसती लक्षणें । अंतरीं देवें धरिलें ठाणें। आपण चि येती तयाचा गुण । जाणें येणें खुंटे वस्तीचें ॥३॥

न लगे सांडावा आश्रम । उपजले कुळींचे धर्म । आणीक न करावे श्रम । एक पुरे नाम विठोबाचें ॥४॥

वेदपुरुष नारायण । योगियांचें ब्रह्म शून्य । मुक्ता आत्मा परिपूर्ण । तुका ह्मणे सगुण भोऑया आह्मां ॥५॥

श्रीअनंता मधुसूदना । पद्मनाभा नारायणा । जगव्यापका जनार्दना । आनंदघना अविनाशा ॥१॥

चक्रधरा विश्वंभरा । गरुडध्वजा करुणाकरा । सहस्रपादा सहस्रकरा । क्षीरसागरा शेषशयना ॥२॥

कमलनयना कमलापती । कामिनीमोहना मदनमूर्ती । भवतारका धरित्या िक्षती । वामनमूर्ती त्रिविक्रमा ॥३॥

अगा ये सगुणा निर्गुणा । जगज्जनित्या जगज्जीवना। वसुदेवदेवकीनंदना । बाळरांगणा बाळकृष्णा ॥४॥

तुका आला लोटांगणी । मज ठाव द्यावा जी चरणीं । हे चि करीतसें विनवणी। भवबंधनीं सोडवावें ॥५॥

आतां येणें बळें पंढरीनाथ । जवळी राहिला तिष्ठत । पाहातां न कळे जयाचा अंत । तो चि हृदयांत घालूं आतां ॥१॥

विसरोनि आपुला देहपणभाव । नामें चि भुलविला पंढरीराव । न विचारी याती कुळ नांव । लागावया पाव संतांचे ॥२॥

बरें वर्म आलें आमुचिया हातां । हिंडावें धुंडावें न लगतां । होय अविनाश सहाकारी दाता । चतुर्भुज संता परि धाकें ॥३॥

होय आवडी सानें थोर । रूप सुंदर मनोहर । भक्तिप्रिय लोभापर । करी आदर याचकपणें ॥४॥

तें वर्म आलें आमुच्या हाता । ह्मणोनि शरण निघालों संतां । तुका ह्मणे पंढरीनाथा । न सोडी आतां जीवें भावें ॥५॥

माझा तंव खुंटला उपाव । जेणें तुझे आतुडती पाव । करूं भक्ति तरि नाहीं भाव । नाहीं हातीं जीव कवणेविशीं ॥१॥

धर्म करूं तरि नाहीं चित्त । दान देऊं तरि नाहीं वित्त । नेणें पुजों ब्राह्मण अतीत । नाहीं भूतदया पोटा हातीं ॥२॥

नेणें गुरुदास्य संतसेवन । जप तप अनुष्ठान । नव्हे वैराग्य वनसेवन । नव्हे दमन इंिद्रयांसी ॥३॥

तीर्थ करूं तरि मन नये सवें । व्रत करूं तरि विधि नेणें स्वभावें । देव जरि आहे ह्मणों मजसवें । तरि आपपरावें न वंचे ॥४॥

ह्मणोनि जालों शरणागत । तुझा दास मी अंकित । यास कांहीं न लगे संचित । जालों नििंश्चत तुका ह्मणे ॥५॥

तरि म्यां आळवावे कोणा । कोण हे पुरवील वासना। तुजवांचूनि नारायणा । लावी स्तना कृपावंते ॥१॥

माझिये मनासिहे आस । नित्य सेवावा ब्रह्मरस । अखंड चरणींचा वास । पुरवीं आस याचकाची ॥२॥

माझिया संचिताचा ठेवा । तेणें हे वाट दाविली देवा । एवढ्या आदराचा हेवा । मागें सेवादान आवडीनें ॥३॥

आळवीन करुणावचनीं। आणीक गोड न लगे मनीं । निद्रा जागृती आणि स्वप्नीं । धरिलें ध्यानीं मनीं रूप ॥४॥

आतां भेट न भेटतां आहे । किंवा नाहीं ऐसें विचारूनि पाहें । लागला झरा अखंड आहे । तुका ह्मणे साहे केलें अंतरीं ॥५॥

हें चि भवरोगाचें औषध । जन्म जरा तुटे व्याध । आणीक कांहीं नव्हे बाध । करील वध षड्वर्गा ॥१॥

भोजना न द्यावें अन्न । जेणें चुके अनुपान । तरीं च घेतल्याचा गुण । होईल जाण सत्य भाव ॥२॥

नये निघों आपुलिया घरा । बाहेर लागों नये वारा । बहु बोलणें तें सारा । संग दुसरा वर्जावा ॥३॥

पास तें एक द्यावें वरी । नवनीताची होईल परी । होईल गुसिळलें तें निवारी । सार भीतरी नाहीं तया ॥४॥

न्हायें अनुतापीं पांघरें दिशा । स्वेद निघों दे अवघी आशा । होसिल मागें होतासि तैसा । तुका ह्मणे दशा भोगीं वैराग्य ॥५॥

मागुता हा चि जन्म पावसी । भोगिलें सुखदुःख जाणसी। हें तों न घडे रे सायासीं । कां रे अंध होसी जाणोनियां ॥१॥

लक्ष चौ†याशी न चुके फेरा । गर्भवासीं यातना थोरा । येउनि पडसी संदेहपुरा। वोळसा थोरा मायाजाळीं ॥२॥

पशु काय पापपुण्य जाणती । उत्तम मध्यम भोग भोगिती । कांहीं एक उपजतां मरती । बहिरीं अंध होती पांगुळ मुकीं ॥३॥

नरदेह निधान लागलें हातीं । उत्तम सार उत्तम गती । होइन देव चि ह्मणती ते होती । तरि कां चित्तीं न धरावें ॥४॥

क्षण एक मन िस्थर करूनी । साव होइप डोळे उघडोनी । पाहें वेद बोलिले पुराणीं । तुका विनवणी करीतसे ॥५॥

दास्य करी दासांचें । उणें न साहे तयांचें । वाढिलें ठायींचें । भानें टाकोनियां धांवे ॥१॥

हृदयीं श्रीवत्सलांछन । मिरवी भक्तांचें भूषण । नाहीं तयाचा सीण । सुख धरिलें लातेचें ॥२॥

सत्यभामा दान करी । उजुर नाहीं अंगीकारी । सेवकाच्या शिरीं । धरूनि चाले पादुका ॥३॥

राखे दारवंटा बळीचा। रथी जाला अर्जुनाचा । दास सेवकांचा । होय साचा अंकित ॥४॥

भिडा नो बोलवें पुंडलिकाशीं । उभा मर्यादा पाठीशीं । तुका ह्मणे ऐसी । कां रे न भजा माउली ॥५॥

हरि तैसे हरीचे दास । नाहीं तयां भय मोह चिंता आस। होउनि राहाती उदास । बळकट कांस भक्तीची ॥१॥

वाव तरी उदंड च पोटीं । धीर सिंधु ऐसे जगजेठी । कामक्रोधा न सुटे मिठी । वेठी तरी गि†हे राबवीती ॥२॥

बळें तरि नांगवती काळा । लीन तरि सकळांच्या तळा । उदार देहासी सकळा । जाणोनि कळा सर्व नेणते ॥३॥

संसार तो तयांचा दास । मोक्ष तें पाहातसे वास । रिद्धिसिद्धि देशटा त्रास । न शिवति यास वैष्णवजन ॥४॥

जन्ममृत्युस्वप्नांसारिखें । आप त्यां न दिसे पारखें । तुका ह्मणे अखंडित सुखें । वाणी वदे मुखें प्रेमा अमृताची ॥५॥

बहुत जाचलों संसारीं । वसें गभाअ मातेच्या उदरीं । लक्ष चौ†याशी योनिद्वारीं । जालों भिकारी याचक ॥१॥

न भरे पोट नाहीं विसांवा । नाहीं नेम एक ठाव गांवा । नाहीं सत्ता न फिरे ऐसी देवा । लाहे जीवा खापरीं तडफडी ॥२॥

काळ बहुत गेले ऐसिया रीती । आणीक पुढें नेणों किती । खंडणा नाहीं पुनरावृत्ती । मज कल्पांतीं तरी वेगळें ॥३॥

ऐसें दुःख कोण हरील माझें । कोणा भार घालूं आपुलें ओझें । भवसिंधुतारक नाम तुझें । धांवसि काजें आडलिया ॥४॥

आतां धांव घालीं नारायणा । मजकारणें रंका दीना । गुण न विचारीं अवगुणा । तुका करुणा भाकीतसे ॥५॥

जंव हें सकळ सिद्ध आहे । हात चालावया पाये । तंव तूं आपुलें स्वहित पाहें । तीर्थयात्रे जायें चुकों नको ॥१॥

जंव काळ असे दुरी ठेला । तंव तूं हरिगुण गायें आइक वहिला । मनीं भाव धरूनि भला । न वंचें त्याला चुकों नको ॥२॥

जोडोनि धन न घलीं माती । ब्रह्मवृंदें पूजन इति । सत्य आचरण दया भूतीं । करीं सांगाती चुकों नको ॥३॥

दशा यौवन बाणली अंगीं । पांगिला नव्हें विषयसंगीं । काम क्रोध लोभ मोह त्यागीं । राहें संतसंगीं चुकों नको ॥५॥

मग तेथें न चले कांहीं । सत्ता संपदा राहेल ठायींच्या ठायीं। पुढें संचित जाईल ग्वाही । तुका ह्मणे ते ही यमआज्ञा ॥५॥

ऐक पांडुरंगा एक मात । कांहीं बोलणें आहे एकांत । आह्मां जरी तारील संचित । तरी उचित काय तुझें ॥१॥

अन्न जरी न मिळे तयासी देणें । आगांतुक पात्र उचित दान । उपकार तरी धनमंत्रीपणें । जरी देणेंघेणें नाहीं आशा ॥२॥

शूर तों तयासी बोलिजे जाणा । पाठीशीं घालूनि राखे दीना । पार पुण्य नाहीं त्या भूषणा । ऐक नारायणा वचन हें ॥३॥

आतां पुढें बोलणें तें काइप । मज तारिसी तरी च सही । वचन आपुलें सिद्धी नेइप । तुका ह्मणे तइप मज कळसी ॥४॥

चांगलें नाम गोमटें रूप । निवती डोळे हरती ताप । विठ्ठल विठ्ठल हा जप । प्रगट स्वल्प । अति सार ॥१॥

सकळ श्रेष्ठांचें मत । पावे सिद्धी पाववी अनंत । ह्मणोनि व्हावें शरणागत । आहे उचित एवढें चि ॥२॥

ह्मणोनि रुसलों संसारा । सर्प विखार हा पांढरा । तुजशीं अंतर रे दातारा । या चि दावेदारानिमित्त ॥३॥

येणें मज भोगविल्या खाणी। नसतां छंद लाविला मनीं । माजलों मी माझे भ्रमणीं । जाली बोडणी विटंबना ॥४॥

पावलों केलियाचा दंड । खाणी भोगिविल्या उदंड। आतां केला पाहिजे खंड । तुका दंडवत घाली देवा ॥५॥

चांगला तरी पूर्णकाम । गोड तरी याचें चि नाम । दयाळ तरी अवघा धर्म । भला तरी दासा श्रम होऊं नेदी ॥१॥

जुनाट तरी बहु काळा । न कळे जयाची लीळा । नेणता गोवळीं गोवळा । लाघवी अवळाभुलवणा ॥२॥

गांढ्या तरी भावाचा अंकित । बराडी तरी उिच्छष्टाची प्रीत । ओंगळ तरी कुब्जेशीं रत । भ्याड अनंत बहु पापा ॥३॥

खेळतो येणें चि खेळावा । नट तो येणें चि आवगावा। लपोनि जीवीं न कळे जीवा । धरितां देवा नातुडेसी ॥४॥

उंच तरी बहुत चि उंच । नीच तरी बहुत चि नीच । तुका ह्मणे बोलिलों साच। नाहीं अहाच पूजा केली ॥५॥

काय आह्मी भक्ति करणें कैसी । काय एक वाहावें तुह्मांसी । अवघा भरोनि उरलासी । वाणीं खाणीं रसीं रूपगंधी ॥१॥

कसें करूं इंिद्रयां बंधन । पुण्यपापाचें खंडण । काय व्रत करूं आचरण । काय तुजविण उरलें तें ॥२॥

काय डोळे झांकुनियां पाहूं । मंत्रजप काय ध्याऊं । कवणें ठायीं धरूनि भाव । काय तें वाव तुजविण ॥३॥

काय हिंडों कवण दिशा । कवणे ठायीं पाय ठेवूं कैसा । काय तूं नव्हेसि न कळे तैसा । काय मी कैसा पाहों आतां ॥४॥

तुझिया नामाची सकळ । पूजा अर्चन मंत्र माळ । धूप दीप नैवेद्य फळ तांबूल । घेऊं पुष्पांजुळ तुका ह्मणे ॥५॥

शरीर दुःखाचें कोठार । शरीर रोगाचें भांडार । शरीर दुगपधीची थार । नाहीं अपवित्र शरीरा ऐसें ॥१॥

शरीर विटाळाचें अळें । मायामोहपाशजाळें। पतन शरीराच्या मुळें । शरीर काळें व्यापिलें ॥२॥

शरीर सकळ हें शुद्ध । शरीर निधींचा ही निध । शरीरें तुटे भवबंध । वसे मध्यें भोगी देव शरीरा ॥३॥

शरीर अविद्येचा बांधा । शरीर अवगुणाचा रांधा । शरीरीं वसे बहुत बाधा । नाहीं गुण सुदा एक शरीरीं ॥४॥

शरीरा दुःख नेदावा भोग । न द्यावें सुख न करीं त्याग । नव्हे वोखटें ना चांग । तुका ह्मणे वेग करीं हरिभजनीं ॥५॥

इतुलें करीं भलत्या परी । परद्रव्य परनारी । सांडुनि अभिलाष अंतरीं । वर्तें वेव्हारीं सुखरूप ॥१॥

न करीं दंभाचा सायास । शांती राहें बहुवस । जिव्हे सेवीं सुगंधरस । न करीं आळस रामनामीं ॥२॥

जनमित्र होइप सकळांचा । अशुभ न बोलावी वाचा । संग न धरावा दुर्जनाचा । करीं संतांचा सायास ॥३॥

करिसी देवाविण आस । अवघी होईल निरास । तृष्णा वाढविसी बहुवस । कधीं सुखास न पवसी ॥४॥

धरूनि विश्वास करीं धीर । करितां देव हा चि निर्धार । तयाचा वाहे योगक्षेमभार । नाहीं अंतर तुका ह्मणे ॥५॥

संसारसिंधु हा दुस्तर । नुलंघवे उलंघितां पार । बहुत वाहाविलें दूर । न लगे चि तीर पैल थडी ॥१॥

वाढलों परी नेणती बुद्धी । नाहीं परतली धरिली शुद्धी । मग म्यां विचारावें कधीं । ऐसी संधी सांडुनिया ॥२॥

अनेक खाणीं आहार निद्रा । भयमैथुनाचा चि थारा । बाळत्व तारुण्य जरा । प्रधान पुरा भोग तेथें ॥३॥

ऐसीं उलंघूनि आलों स्थळें । बहु भोवंडिलों काळें । आतां हें उगवावें जाळें । उजेडा बळें दिवसाच्या ॥४॥

सांडीन या संसाराची वाट । बहु येणें भोगविले कष्ट । दावी सत्या ऐसें नष्ट । तुका ह्मणे भ्रष्ट जालों देवद्रोही ॥५॥

विठ्ठल भीमातीरवासी । विठ्ठल पंढरीनिवासी । विठ्ठल पुंडलिकापासीं । कृपादानाविसीं उदार ॥१॥

उभा चि परी न मनी सीण । नाहीं उद्धरितां भिन्न । समर्थाचे घरीं एक अन्न । आर्तभूता क्षणोक्षणा सांभाळी ॥२॥

रुचीचे प्रकार। आणिताती आदरें । कोठें ही न पडे अंतर । थोरां थोर धाकुट्या धाकुटा ॥३॥

करितां बळ धरितां नये । झोंबतां डोळे मनें च होय। आपुल्या उद्देशाची सोय । जाणे हृदयनिवासी ॥४॥

पान्हा तरी आल्या अंतर तेथें । तों नाहीं भरिलें रितें । करितों सेवन आइतें । तुका ह्मणे चित्तें चित्त मेळवूनी ॥५॥

ताप हें हरण श्रीमुख । हरी भवरोगा ऐसें दुःख । अवलोकितां उपजे सुख । उभें सन्मुख दृष्टीपुढें ॥१॥

रामकृष्णध्यान वामननारसिंहीं । उग्र आणि सौम्य कांहीं च नाहीं । सांपडे भरलीये वाही । भाव शुद्ध पाहीं याचें भातुकें ॥२॥

गुणगंभीर चतुर सुजाण। शूर धीर उदार नारायण। व्यापक तरी त्रिभुवन । मनमोहनलावण्य हें ॥३॥

ठाण हें साजिरें सुंदर । अविनाश अविकार । अनंत आणि अपार । तो हा कटीं कर धरिताहे ॥४॥

जयाची वाणी सुमनमाळा। परमामृतजिव्हाळा । अनंता अंगीं अनंत कळा । तुका जवळा चरण सेवे ॥५॥

अगा ये वैकुंटनायका । अगा ये त्रैलोक्यतारका । अगा जनार्दना जगव्यापका । अगा पाळका भक्तांचिया ॥१॥

अगा ये द्रौपदीबांधवा । अगा ये सखया पांडवा । अगा जीवाचिये जीवा । अगा माधवा मधुसूदना ॥२॥

अगा महेश्वरा महाराजा । अगा श्रीहरी गरुडध्वजा । अगा सुंदरा सहस्रभुजा । पार मी तुझा काय वणूप ॥३॥

अगा अंबॠषिपरंपरा। निलारंभ निर्विकारा । अगा गोवर्धन धरणीधरा । अगा माहेरा दीनाचिया ॥४॥

अगा धर्मराया धर्मशीळा । कृपासिंधु कृपाळा । अगा प्रेमाचिया कल्लोळा । सकळकळाप्रवीणा ॥५॥

अगा चतुरा सुजाणा । मधुरागिरा सुलक्षणा । अगा उदारा असुरमर्दना । राखें शरणा तुकयाबंधु ॥६॥

उभा देखिला भीमातीरीं । कर मिरवले कटावरी । पाउलें तरी सम चि साजिरीं । नाम तरी अनंत अतिगोड ॥१॥

शंखचक्रांकित भूषणें । जडितमेखळा चिद्रत्नें । पितांबर उटी शोभे गोरेपणें । लोपलीं तेणें रवितेजें ॥२॥

श्रवणीं कुंडलें देती ढाळ । दशांगुळीं मुद्रिका माळ । दंतओळी हिरे झळाळ । मुख निर्मळ सुखरासी ॥३॥

कडीं कडदोरा वांकी वेळा । बाहीं बाहुवटे पदक गळां । मृगनाभी रेखिला टिळा । लवती डोळां विद्युल्लता ॥४॥

सुंदरपणाची साम्यता । काय वणूप ते पावे आतां । तुकयाबंधु ह्मणे रे अच्युता । धन्य ते मातापिता प्रसवली ॥५॥

एक मागणें हृषीकेशी । चित्त द्यावें सांगतों वचनासी । मज अंतर तुझ्या चरणासी । न पडे ऐसी कृपा करीं ॥१॥

मना येईल तो जन्म देइप । भलते कुळीं भलते ठायीं । तें मी सांकडें घालीत नाहीं । हृदयींहुनीं तूं न वजें ॥२॥

इतुलें करीं भलत्या परी । भलत्या भावें तुझें द्वारीं । राहेन दास होऊनि कामारी । वदो वैखरी नित्य नाम ॥३॥

नको विचारूं दुसरें आतां । शरण आलों जी पंढरीनाथा । तुकयाबंधु ह्मणे रे अच्युता । आहेसि तूं दाता दानशूर ॥४॥

कइप देखतां होईन डोळीं । सकळां भूतीं मूर्ति सांवळी। जीवा नांव भूमंडळीं । जळीं स्थळीं काष्ठीं पाषाणीं ॥१॥

ऐसा कइप येईन दैवास । दृश्य नासोनि जाईल आस । सदा संतचरणीं देहाचा वास । सेवीन शेष धणीवरी ॥२॥

कइप नवसा येतील अंकुर । सुखा नाहींसा होईल पार । अमृत तें पृथ्वीजळ सागर । वाहाती पूर आनंदाचे ॥३॥

प्रसन्न दया क्षमा शांति । कइप नवविधा होईल भक्ति । भोगीन वैराग्यसंपित्त । मनोरथ कळती तइप पुरले ॥४॥

तुकयाबंधु ह्मणे सांग । नव्हे तुजविण निरसेना पांग । ह्मणोनि घातलें साष्टांग । पांडुरंगा वरी चरणा ॥५॥

तूं बिळया शिरोमणी । आहेसि माजी ये त्रिभुवनीं । रिघालों पाठी तुझी ह्मणउनी । आतां करीन मी असेल तें ॥१॥

कृपासिंधु दीनवत्सल । फोडिली देवाची बंदशाळ । संहारूनि राक्षसदळ । शरणागत राजीं स्थापिला ॥२॥

उपकर्म करावा बहुत । तरी तूं जाणसी धर्मनीत । उचित काय तें अनुचित । राखें शरणागत आलों आतां ॥३॥

किती म्यां काय विनवावें । शरण आलों जीवें भावें । तुकयाबंधु ह्मणे करावें । क्षेम अवघें येणें काळें ॥४॥

देवा मी चांडाळ चांडाळ । ह्मणतां लागताहे वेळ । नसे पाहातां भूमंडळ । ऐसा अमंगळ खळ दुसरा ॥१॥

जन्मा उपजलियापासुनी । असत्य कर्म तें अझुनी । सत्य आचरण नेणें स्वप्नीं । निखळ खाणी अवगुणांची ॥२॥

भक्ति दया अथवा कथा। कानीं न साहवे वार्ता । अखंड विषयांची वेथा । अधम पुरता अधमाहुनी ॥३॥

काम क्रोध दंभ अहंकार । गर्व ताठा मद मत्सर । यांचें तरी माहेरघर । परउपकार वैरी तैसा ॥४॥

निंदा द्वेष घात विश्वास । करितां नाहीं केला आळस । करूं नये ते केले संतउपहास । अभक्ष तें ही भिक्षलें ॥५॥

पाळिलें नाहीं पितृवचन। सदा परद्वारीं परधनीं ध्यान । बोलों नये घडलें ऐसें अनोविन । दासीगमन आदिकरूनी ॥६॥

कायामनें वाचाइंिद्रयांशीं । सकळ पापांची च राशी । तुकयाबंधु ह्मणे ऐसियासी । आलों हृषीकेशी तुज शरण ॥७॥

काय काय करितों या मना । परी नाइके नारायणा । करूं नये त्याची करी विवंचना । पतना नेऊं आदरिलें ॥१॥

भलतिये सवें धांवे सैराट । वाट आडवाट दरे दरकुट । न विचारी कुडें कांहीं कपट । घात बळकट मांडियेला ॥२॥

न पुरती भ्रमणा दाही दिशा । सप्त ही पाताळ आकाशा । घाली उडी बळें चि देखोनि फांसा । केलों या देशा पाहुणा ॥३॥

चेतवूनि इंिद्रयें सकळ। आशा तृष्णा कल्पना काम क्रोध काळ । दुराविली शुद्ध बुद्धि केली राळ । ऐसें चांडाळ अनिवार हें ॥४॥

आतां काय ऐसें करावें यासी । बहु जाचिलों केलों कासाविसी । तुकयाबंधु ह्मणे हृषीकेशी । धांव मज ऐसी परी जाली ॥५॥

काय खावें आतां कोणीकडे जावें । गांवांत राहावें कोण्या बळें ॥१॥

आतां येणें चवी सांडिली ह्मणती । निवाडा करिती दिवाणांत ॥२॥

भल्या लोकीं यास सांगितली मात । केला माझा घात दुर्बळाचा ॥३॥

तुका ह्मणे याचा संग नव्हे भला । शोधीत विठ्ठला जाऊं आतां ॥४॥

संत मागे पाणी नेदी एक चूळ । दासीस आंघोळ ठेवी पाणी ॥१॥

संतासी देखोनि करितो ढवाऑया । भावें धुतो चोऑया दासीचिया ॥२॥

तुका ह्मणे त्याच्या तोंडावरी थुंका । जातो यमलोका भोगावया ॥३॥

एक प्रेमगुज ऐकें जगजेठी । आठवली गोष्टी सांगतसें ॥१॥

अवचिता तेथें पारधी पावला । घेऊनियां आला श्वानें दोन्ही ॥२॥

एकीकडे त्याणें चिरिल्या वाघुरा । ठेविलें श्वानपुत्रा एकीकडे ॥३॥

एकीकडे तेणें वोणवा लाविला । आपण राहिला एकीकडे ॥४॥

चहूंकडोनियां मृगें वेढियेलीं । स्मरों तें लागलीं नाम तुझें ॥५॥

रामा कृष्णा हरी गोविंदा केशवा । देवाचिया देवा पावें आतां ॥६॥

कोण रक्षी आतां ऐसिये संकटीं । बापा जगजेठी तुजविण ॥७॥

आइकोनि तुह्मी तयांचीं वचनें । कृपाअंतःकरणें कळविळलां ॥८॥

आज्ञा तये काळीं केली पर्जन्यासी । वेगीं पावकासी विझवावें ॥९॥

ससें एक तेथें उठवुनी पळविलें । तया पाठीं गेली श्वानें दोन्ही ॥१०॥

मृगें चमकोनी सत्वर चाललीं । गोविंदें रिक्षलीं ह्मणोनियां ॥११॥

ऐसा तूं कृपाळु दयाळु आहेसी । आपुल्या भक्तांसी जीवलग ॥१२॥

ऐसी तुझी कीर्ती जीवीं आवडती । रखुमाईच्या पती तुका ह्मणे ॥१३॥

आशाबद्ध वक्ता । धाक श्रोतयाच्या चित्ता ॥१॥

बहिर्मुख एके ठायीं । तैसें जालें तया दोहीं ॥२॥

माप तैसी गोणी । तुका ह्मणे रितीं दोन्ही ॥३॥

विठ्ठला रे तूं उदाराचा राव । विठ्ठला तूं जीव या जगाचा ॥१॥

विठ्ठला रे तुझें नाम बहु गोड । विठ्ठला रे कोड पुरविसी ॥२॥

विठ्ठला रे तुझें श्रीमुख चांगलें । विठ्ठला लागलें ध्यान मनीं ॥३॥

विठ्ठला रे वाचे बोला बहुरस । विठ्ठला रे सास घेतला जीवें ॥४॥

विठ्ठला रे शोक करीतसे तुका । विठ्ठला तूं ये कां झडकरी ॥५॥

बाहिर पडिलों आपुल्या कर्तव्यें । संसारासि जीवें वेटाळिलों ॥१॥

जालीं दोनी नामें एका चि मथनीं । दुसरिया गुणीं वेगळालीं ॥२॥

तुका ह्मणे दाखविल्या मुक्ताफळीं । शिंपले चि स्वस्थळीं खुंटलिया ॥३॥

बरवा बरवा बरवा रे देवा तूं । जीवाहूनी आवडसी जीवा रे देवा तूं ॥१॥

अष्टै अंगें तनु त्रिविध ताप गेला सीण । वर्णितां लक्षण रे देवा ॥२॥

मन जालें उन्मन अनुपम ग्रहण । तुकयाबंधु ह्मणे महिमा नेणें रे ॥३॥

सोलीव जें सुख अतिसुखाहुनि । उभें हें अंगणीं वैष्णवांच्या ॥१॥

भूषणमंडित सदा सर्वकाळ । मुद्रा आणि माळ तुळसी कंठीं ॥२॥

नामओघ मुखीं अमृताचें सार । मस्तक पवित्र सहित रजें ॥३॥

तुका ह्मणे मोक्ष भक्ताचिया मना । नये हा वासना त्याची करी ॥४॥

तीथॉ केलीं कोटीवरी । नाहीं देखिली पंढरी ॥१॥

योग याग अनंत केले । नाहीं समचरण देखिले ॥२॥

तुका ह्मणे विठ्ठलपायीं। अनंत तीथॉ घडिलीं पाहीं ॥३॥

कोणतें कारण राहिलें यामुळें । जें म्यां तुज बळें कष्टवावें ॥१॥

नाहीं कांहीं चिंता मरतों उपवासी । अथवा त्या ह्मैसी गाई व्हाव्या ॥२॥

हें तों तुज कळों येतसे अंतरीं । लाखणीक वरी साच भाव ॥३॥

तुका ह्मणे देवा नासिवंतासाठीं । पायांसवें तुटी करिती तुझ्या ॥४॥

रामा अयोध्येच्या राया । दिनानाथा रे सखया ॥१॥

भिलटीचिया रे उिच्छष्टा । स्वीकारिसी रे तूं भ्रष्टा ॥२॥

मी तों सलगीचें मूल । तुका ह्मणे तू सखोल ॥३॥

तुजवरी ज्याचें मन । दरुषण दे त्याचें ॥१॥

अवघियांचा करूनि मेळा । तुज डोळां रोखिलें ॥२॥

तुका ह्मणे तुज आड । लपोनि कोड दावीं देवा ॥३॥

विश्वव्यापी माया । तिणें झाकुळिलें छाया ॥१॥

आपुलें चि मन । करवी आपणां बंधन ॥२॥

तुका ह्मणे देवा । तुह्मी कोडीं हीं उगवा ॥३॥

पोटीं जन्मती रोग । तरि कां ह्मणावे आप्तवर्ग ॥१॥

रानीं वसती औषधी । तरि कां ह्मणाव्या निपराधी ॥२॥

तैसें शरीराचें नातें । तुका ह्मणे सर्व आप्तें ॥३॥

नव्हे शब्द एक देशी । सांडी गवशी कोणाला ॥१॥

मोकलिलें जावें बाणें। भाता जेणे वाइलें ॥२॥

आतां येथें कैचा तुका । बोले सिका स्वामीचा ॥३॥

गायनाचे रंगीं । शक्ति अद्भुत हे अंगीं ॥१॥

अंगीं प्रेमाचें भरतें । नाहीं उतार चढतें ॥२॥

तुका ह्मणे वाणी । नाम अमृताची खाणी ॥३॥

माप ह्मणे मी मवितें । भरी धणी ठेवी रितें ॥१॥

देशी चाले सिका । रितें कोण लेखी रंका ॥२॥

हातीं सूत्रदोरी । तुका ह्मणे त्याची थोरी ॥३॥

कोण सांगायास । गेलें होतें देशोदेश ॥१॥

कोणाची हे सत्ता। जाली वाचा वदविता ॥२॥

तुका ह्मणे या निश्चयें । माझें निरसलें भय ॥३॥

सकिळकांच्या पायां माझी विनवणी । मस्तक चरणीं ठेवीतसें ॥१॥

फोडिलें भांडार धन्याचा हा माल । मी तंव हामाल भारवाही ॥२॥

तुका ह्मणे चाली जाली चहूं देशी । उतरला कसीं खरा माल ॥३॥

कोण त्याचा पार पावला धुंडितां । पुढें विचारितां विश्वंभरा ॥१॥

फळांत कीटक येवढें आकाश । ऐसीं तरुवरास अनेक किती ॥२॥

दाविलें अनंतें अर्जुनासि पोटीं । आणीक त्या सृष्टि कृष्णलोक ॥३॥

तुका ह्मणे लागा संतांचिये कासे । ठाव घेतां कैसे वांचा जीवें ॥४॥

जें जें कांही करितों देवा । तें तें सेवा समर्पें ॥१॥

आह्मी दुजें नेणों कोणा। हें चि मना मन साक्ष ॥२॥

तुका ह्मणे जगन्नाथा । हें अन्यथा नव्हे कीं ॥३॥

स्तुति करूं तरी नव्हे चि या वेदा । तेथें माझा धंदा कोणीकडे ॥१॥

रूप वर्णावया कोठें पुरे मती । रोमीं होती जाती ब्रह्मांडें हीं ॥२॥

तुका ह्मणे तूं ऐसा एक साचा । ऐसी तंव वाचा जाली नाहीं ॥३॥

तुज वर्णी ऐसा तुज विण नाहीं । दुजा कोणी तीहीं त्रिभुवनीं ॥१॥

अव्यक्त अलक्षा अपारा अनंता । निर्गुणा सचिद नारायणा ॥२॥

रूप नाम घेसी आपुल्या स्वइच्छा । होसी भाव तैसा त्याकारणें ॥३॥

तुका ह्मणे जरी दाविसी आपणा । तरि च नारायणा कळों येसी ॥४॥

पूर आला आनंदाचा । लाटा उसळती प्रेमाच्या ॥१॥

हें तों नाहीं सर्वकाळ । अमुप अमृतांचें जळ ॥२॥

तुका ह्मणे थोरा पुण्यें । ओघ आला पंथें येणें ॥३॥

आणीक दुसरें मज नाहीं आतां । नेमिलें या चित्तापासुनियां ॥१॥

पडिलें वळण इंिद्रयां सकळां । भाव तो निराळा नाहीं दुजा ॥२॥

तुका ह्मणे नेत्रीं केलें ओळखण । साजिरें तें ध्यान विटेवरी ॥३॥

मी तों सर्वभावें अनधिकारी । होइल कैसी परी नेणों देवा ॥१॥

इंिद्रयांचीं आह्मी पांगिलों अंकितें । त्यांचे रंगीं चित्त रंगलेंसे ॥२॥

एकाचें ही मज न घडे दमन । अवघीं नेमून कैसीं राखों ॥३॥

तुका ह्मणे मज तारीं पंढरीराया । नाहीं तरी वांयां गेलों दास ॥४॥

लक्षूनियां योगी पाहाती आभास । तें दिसे आह्मांस दृष्टीपुढें ॥१॥

व्यापूनि वेगळें राहिलेंसे दुरी । सकळां अंतरीं निर्विकार ॥२॥

रूप नाहीं रेखा नाम ही जयासी । आपुला मानसीं शिव ध्याय ॥३॥

अंत नाहीं पार वर्णा नाहीं थार । कुळ याति शिर हस्त पाद ॥४॥

अचेत चेतलें भक्ताचिया सुखें । आपुल्या कौतुकें तुका ह्मणे ॥५॥

कैसें करूं ध्यान कैसा पाहों तुज । वर्म दावीं मज याचकासी ॥१॥

कैसी कीर्ती वाणूं कैसा लक्षा आणूं । जाणूं हा कवण कैसा तुज ॥२॥

कैसा गाऊं गीतीं कैसा ध्याऊं चित्तीं । कैसी िस्थती मती दावीं मज ॥३॥

तुका ह्मणे जैसें दास केलें देवा। तैसें हें अनुभवा आणीं मज ॥४॥

निगमाचें वन । नका शोधूं करूं सीण ॥१॥

पीडलेती भ्रमें । वाट न कळतां वर्में ॥२॥

तुका ह्मणे भार । माथा टाका अहंकार ॥३॥

मन वोळी मना । बुद्धि बुद्धी क्षण क्षणां ॥१॥

जें जें जेथें उठी। तें तें तया हातें कुंटी ॥२॥

भांजिली खांजनी । तुका साक्ष उरला दोन्ही ॥३॥

ब्रह्म न लिंपे त्या मेळें । कर्माअकर्मा वेगळें ॥१॥

शोच अशौचाचे संधी । तन आळा तना चि मधीं ॥२॥

पापपुण्यां नाहीं ठाव । तुका ह्मणे सहज भाव ॥३॥

काय दरा करील वन । समाधान नाहीं जंव ॥१॥

रिगतां धांवा पेंवामध्यें । जोडे सिद्धि ते ठायीं ॥२॥

काय भस्म करील राख । अंतर पाख नाहीं तों ॥३॥

वर्णाआश्रमाचे धर्म । जाती श्रम जालिया ॥४॥

तुका ह्मणे सोंग पाश । निरसे आस तें हित ॥५॥

तें हीं नव्हे जें करितां कांहीं । ध्यातां ध्यायीं तें ही नव्हे ॥१॥

त्रास मानिजे कांटाळा । अशुभ वाचाळा तें ही नव्हे ॥२॥

तें ही नव्हे जें भोंवतें भोंवे । नागवें धांवे तें ही नव्हे ॥३॥

तुका ह्मणे एक चि आहे । सहजिं पाहें सहज ॥४॥

बोल बोलतां वाटे सोपें । करणी करितां टीर कांपे ॥१॥

विष खावें ग्रासोग्रासीं । धन्य तो चि एक सोसी ॥२॥

तुका ह्मणे करूनि दावी । त्याचे पाय माझे जीवीं ॥३॥

होईन भिकारी । पंढरीचा वारकरी ॥१॥

हे चि माझी उपासना । लागन संतांच्या चरणा ॥२॥

तुका ह्मणे देवा । करीन ते भोळी सेवा ॥३॥

सांटविला हरी । जींहीं हृदयमंदिरीं ॥१॥

हरी आला हाता । मग कैंची भय चिंता । तुका ह्मणे हरी । कांहीं उरों नेदी उरी ॥३॥

मोक्ष तुमचा देवा । तुह्मी दुर्लभ तो ठेवा ॥१॥

आपल्या प्रकारा । करा जतन दातारा ॥२॥

तुका ह्मणे भेटी । पुरे एक चि शेवटीं ॥३॥

नामपाठ मुक्ताफळांच्या ओवणी । हें सुख सगुणीं अभिनव ॥१॥

द्यावें घ्यावें ऐसें येथें उरे भाव । काय ठाया ठाव पुसोनियां ॥२॥

तुका ह्मणे आतां अभयदान करा । ह्मणा विश्वंभरा दिलें ऐसें ॥३॥

भवसिंधूचें काय कोडें । दावी वाट चाले पुढें ॥१॥

मागें उतरिलें बहुत । पैल तिरीं साधुसंत ॥२॥

तुका ह्मणे लाग वेगें । जाऊं तयाचिया मागें ॥३॥

नाहीं साजत हो मोठा । मज अळंकार खोटा ॥१॥

नाहीं स्वरूपीं ओळखी । भक्तीभाव करीं देखीं ॥२॥

नाहीं शून्याकारीं । क्षर ओळखी अक्षरीं ॥३॥

नाहीं विवेक या ठायीं । आत्मा अनात्मा काई ॥४॥

कांहीं नव्हें तुका । पांयां पडने हें ऐका ॥५॥

सत्य साच खरें । नाम विठोबाचें बरें ॥१॥

भाव ज्याचे गांठी । त्यासी लाभ उठाउठी ॥२॥

तुका ह्मणे भोळा । जिंकुं जाणे किळकाळा ॥३॥

सत्य तो आवडे । विकल्पानें भाव उडे ॥१॥

आला भोग अंगा। न लवूं उसीर त्या त्यागा ॥२॥

तुका ह्मणे देवा । अंजन ते तुझी सेवा ॥३॥

करावें चिंतन । तें चि बरें न भेटून ॥१॥

दर्शणाची उरी । अवस्था चि अंग धरी ॥२॥

तुका ह्मणे मन । तेथें सकळ कारण ॥३॥

जें जें जेथें पावे । तें तें समर्पावें सेवे ॥१॥

अवघें भोगितां गोसावी। आदीं आवसानीं जीवी ॥२॥

तुका ह्मणे सिण । न धरितां नव्हे भिन्न ॥३॥

नसे तरी मनो नसो । परी वाचे तरी वसो ॥१॥

दंभिस्थती भलत्या भावें । मज हरिजन ह्मणावें ॥२॥

तुका ह्मणे काळें तरी । मज सांभाळील हरी ॥३॥

नये जरी कांहीं । तरी भलतें चि वाहीं ॥१॥

समर्थाच्या नांवें । भलतैसें विकावें ॥२॥

तुका ह्मणे सत्ता । वरी असते बहुतां ॥३॥

न संडवे अन्न । मज न सेववे वन ॥१॥

नाहीं अधिकार । कांहीं घोकाया अक्षर ॥२॥

तुका ह्मणे थोडें । आयुष्य अवघें चि कोडें ॥३॥

एकांचीं उत्तरें । गोड अमृत मधुरें ॥१॥

एकांचीं वचनें । कडु अत्यंत तीक्षणें ॥२॥

प्रकाराचें तीन । तुका ह्मणे केलें जन ॥३॥

वचनें ही नाड । न बोले तें मुकें खोड ॥१॥

अंधार प्रकाशी । जाय दिवस पावे निशी ॥२॥

बीज पृथिवीच्या पोटीं । तुका ह्मणे दावी दृष्टी ॥३॥

विचारा वांचून । न पवीजे समाधान ॥१॥

देवाचिये चाडे । देवा द्यावें जें जें घडे ॥२॥

तुका ह्मणे होतें । बहु गोमटें उचितें ॥३॥

तुटे भवरोग । संचितक्रियमाणभोग ॥१॥

वसों न सके पाप । पळे त्रिविध तो ताप ॥२॥

तुका ह्मणे माया । होय दासी लागे पायां ॥३॥

मुसावलें अंग । रंगीं मेळविला रंग ॥१॥

सागरीं थेंबुडा । पडिल्या निवडे कोण्या वाटा ॥२॥

तुका ह्मणे नवें । नव्हे जाणावें हें देवें ॥३॥

अनुतापें दोष । जाय न लगतां निमिष ॥१॥

हें चि प्रायिश्चत । अनुतापीं न्हाय चित्त ॥२॥

तुका ह्मणे पापा । शिवों नये अनुतापा ॥३॥

चहूं आश्रमांचे धर्म । न राखतां जोडे कर्म ॥१॥

तपें इंिद्रयां आघात । क्षणें एका वाताहात ॥२॥

मंत्र चळे थोडा । तरि धड चि होय वेडा ॥३॥

व्रतें करितां सांग । तरी एक चुकतां भंग ॥४॥

धर्म सत्त्व चि कारण । नाहीं तरी केला सिण ॥५॥

भूतदयेसि आघात । उंचनिच वाताहात ॥६॥

तुका ह्मणे दुजें । विधिनिषेधाचें ओझें ॥७॥

सोडिला संसार । माया तयावरि फार ॥१॥

यानें घ्यावें नाम । तीसीकरणें त्याचें काम ॥२॥

तुका ह्मणे भोळी । विठ्ठलकृपेची कोंवळी ॥३॥

बैसों खेळूं जेवूं । तेथें नाम तुझें गाऊं ॥१॥

विश्वास हा धरूं। नाम बळकट करूं ॥२॥

तुका ह्मणे आतां । आह्मां जीवन शरणागतां ॥३॥

पाटीं पोटीं देव । कैचा हरिदासां भेव ॥१॥

एथें कोठें काळ । करील देवापाशीं बळ ॥२॥

तुका ह्मणे धनी । सपुरता काय वाणी ॥३॥

मनोमय पूजा । हे चि पढीयें केशीराजा ॥१॥

अंतरींचें जाणे । आदिवर्तमान खुणे ॥२॥

तुका ह्मणे कुडें । कोठें सरे त्याच्या पुढें ॥३॥

जाणे भक्तीचा जिव्हाळा । तो चि देवीचा पुतळा ॥१॥

नामरूपीं जडलें चित्त । त्याचा दास मी अंकित ॥२॥

तुका ह्मणे नवविध । भक्ती जाणे तो चि शुद्ध ॥३॥

याजसाठीं वनांतरा । जातों सांडुनियां घरा ॥१॥

अद्वैताची वाणी । नाहीं ऐकत मी कानीं ॥२॥

तुका ह्मणे अहंब्रह्म । आड येऊं नेदीं भ्रम ॥३॥

बुडतां आवरीं । मज भवाचे सागरीं ॥१॥

आहे तें सांभाळीं । तुझी कैसी ब्रीदावळी ॥२॥

तुका ह्मणे दोषी । मी तों पातकांची राशी ॥३॥

अक्षई तें झालें । आतां न मोडे रचिलें ॥१॥

होतें विखुरलें । ताळा जमे झडती आलें ॥२॥

तुका ह्मणे बोली । पुढें कुंटित चि जाली ॥३॥

तुझे थोर थोर । भक्त करिती विचार ॥१॥

करुणावचनें । म्यां भाकावीं तुह्मां दीनें ॥२॥

तुका ह्मणे घेइप । माझें थोडें फार ठायीं ॥३॥

लावुनि काहाळा । सुखें करितों सोहोळा ॥१॥

गात नाचत विनोदें । टाळघाग†यांच्या छंदें ॥२॥

तुका ह्मणे भेव । नाहीं पुढें येतो देव ॥३॥

मुक्त कासया ह्मणावें । बंधन तें नाहीं ठावें ॥१॥

देखिजेना नास । घालूं कोणावरी कास ॥२॥

तुका ह्मणे साहे । देव आहे तैसा आहे ॥३॥

ओनाम्याच्या काळें । खडें मांडविलें बाळें ॥१॥

रज्जु सर्प होता । तोंवरी चि न कळतां ॥२॥

तुका ह्मणे साचें । भय नाहीं बागुलाचें ॥३॥

आतां पुढें धरीं । माझे आठव वैखरी ॥१॥

विठ्ठल विठ्ठल । ऐसे सांडुनियां बोल ॥२॥

तुका ह्मणे आण । तुज स्वामीची हे जाण ॥३॥

काय नव्हे करितां तुज । आतां राखें माझी लाज ॥१॥

त्राहें त्राहें त्राहें । मज कृपादृष्टी पाहें ॥२॥

तुका ह्मणे देवा । सत्या घ्यावी आतां सेवा ॥३॥

वंदीन मी भूतें । आतां अवघीं चि समस्तें ॥१॥

गाळुनियां भेद । प्रमाण तो ऐसा वेद ॥२॥

तुका ह्मणे मग । नव्हे दुजयाचा संग ॥३॥

पूजा पुज्यमान । कथे उभे हरिजन ॥१॥

देहाचा विसर । केला आनंदें संचार ॥२॥

गेला अभिमान । लाज बोळविला मान ॥३॥

शोक मोह चिंता । याची नेणती ते वार्ता ॥४॥

तुका ह्मणे सखे । विठोबा च ते सारिखे ॥५॥

भाव तैसें फळ । न चले देवापाशीं बळ ॥१॥

हिरा हिरकणी । काढी आंतुनि आहिरणी ॥२॥

तुका ह्मणे केलें । मन शुद्ध हें चांगलें ॥३॥

वरि बोला रस । कथी ज्ञान माजी फोस ॥१॥

परिस एक सांगे । अंगा धुळी हे न लगे ॥२॥

तुका ह्मणे हाडें । कुत†या लाविलें झगडें ॥३॥

हे चि तुझी पूजा । आतां करीन केशीराजा ॥१॥

न वर्जितदिशा । जाय तेथें चि सरिसा ॥२॥

नव्हे एकदेशी । तुका ह्मणे गुणदोषीं ॥३॥

आपलें तों कांहीं । येथें सांगिजेसें नाहीं ॥१॥

पंचभूतांचा हा मेळा । देह सत्यत्वें निराळा ॥२॥

तुका ह्मणे भुली । इच्या उफराट्या चाली ॥३॥

विठ्ठल नावाडा फुकाचा । आळविल्या साटीं वाचा ॥१॥

न पाहे सिदोरी । जाती कुळ न विचारी ॥२॥

तुका ह्मणे भेटी । हाका देतां उठाउठीं ॥३॥

कृपावंत किती । दीनें बहु आवडती ॥१॥

भुलें नेदी वाट । करीं धरूनि दावी नीट ॥२॥

तुका ह्मणे जीवें । अनुसरतां एका भावें ॥३॥

नेणती वेद श्रुति कोणी । आह्मां भाविकां वांचुनी ॥१॥

आह्मीं भावें बिळवंत। तुज घालूं हृदयांत ॥२॥

तुका ह्मणे तुज धाक । देतां पावसील हाक ॥३॥

मन गुंतलें लुलयां । जाय धांवोनि त्या ठाया ॥१॥

येऊनियां घाली घाला । नेणों काय होई तुला ॥२॥

तुका ह्मणें येणें । बहु नाडिले शाहाणे ॥३॥

घेइप माझे वाचे । गोड नाम विठोबाचें ॥१॥

तुह्मी ऐका रे कान । माझ्या विठोबाचे गुण ॥२॥

मना तेथें धांव घेइप । राहें विठोबाचे पायीं ॥३॥

तुका ह्मणे जीवा । नको सोडूं या केशवा ॥४॥

धणी न पुरे गुण गातां । रूप दृष्टी न्याहाळितां ॥१॥

सर्वमंगळाचें सार। मुख सिद्धीचें भांडार ॥२॥

तुका ह्मणे सुखा । अंतपार नाहीं लेखा ॥३॥

जरी मी नव्हतों पतित । तरि तूं पावन कैंचा येथ ॥१॥

लोहो महिमान परिसा । नाहीं तरीं दगड जैसा ॥२॥

तुका ह्मणे याचकभावें। कल्पतरु मान पावे ॥३॥

एक भाव चित्तीं । तरीं न लगे कांहीं युक्ती ॥१॥

आठव चि पुरे । सुख अवघें मोहो रे ॥२॥

तुका ह्मणे मन । पूजा इच्छी नारायण ॥३॥

मज संतांचा आधार । तूं एकलें निर्विकार ॥१॥

तुज बोल न बोलवे। आह्मां भांडायाची सवे ॥२॥

तुका ह्मणे तरी । ऐक्यभाव उरे उरी ॥३॥

तुज मागणें तें देवा । आह्मां तुझी चरणसेवा ॥१॥

संतसंगति सर्वकाळ । थोर प्रेमाचा सुकाळ ॥२॥

तुका ह्मणे नाम । तेणें पुरे माझें काम ॥३॥

तुझा शरणागत । जन्मोजन्मींचा अंकित ॥१॥

हें चि माझें गाणें । तुझें नामसंकीर्तन ॥२॥

तुझ्या नामाचीं भूषणें । तुका म्हणे ल्यालों लेणें ॥३॥

उतरलों पार । सत्य झाला हा निर्धार ॥१॥

आतां नव्हे बाधा । कोणेविशीं कांहीं कदा ॥२॥

तुका ह्मणे कांहीं । आतां उरलें ऐसें नाहीं ॥३॥

क्रियामतिहीन । एक मी गा तुझें दीन ॥१॥

नको माझे ठायीं । गुणदोष घालूं कांहीं ॥२॥

अपराधाच्या कोटी । तुका ह्मणे घालीं पोटीं ॥३॥

नाहीं निर्मळ जीवन । काय करील साबण ॥१॥

वृक्ष न धरी पुष्पफळ । काय करील वसंतकाळ ॥२॥

वांजे न होती लेकरें । काय करावें भ्रतारें ॥३॥

नपुंसका पुरुषासी । काय करील बाइल त्यासी ॥४॥

प्राण गेलिया शरीर । काय करील वेव्हार ॥५॥

तुका ह्मणे जीवनेंविण । पीक नव्हे नव्हे जाण ॥६॥

नवां नवसांचीं । जालों तुह्मासी वाणीचीं ॥१॥

कोण होतें मागें पुढें । दुजें बोलाया रोकडें ॥२॥

तुका ह्मणे पांडुरंगा । कोणा घेतासि वो संगा ॥३॥

एका बीजा केला नास । मग भोगेल कणीस ॥१॥

लाभ नाहीं फुकासाठीं । केल्यावीण जीवासाठीं ॥२॥

तुका ह्मणे रणीं । जीव देतां लाभ दुणी ॥३॥

आयुष्य गेलें वांयांविण । थोर झाली नागवण ॥१॥

माझे तुझे या चि गती । दिवस गेले तोंडीं माती ॥२॥

मन वाव घेऊं नेदी । बुडवूं पाहे भवनदी ॥३॥

पडिला विषयाचा घाला । तेणें नागविलें मला ॥४॥

शरण आलों आतां धांवें । तुका ह्मणे मज पावें ॥५॥

सोसोनि विपत्ती । जोडी दिली तुझे हातीं ॥१॥

नामरूपा केला ठाव। तुज कोण ह्मणतें देव ॥२॥

तुका ह्मणे हरी । तुज ठाव दिला घरीं ॥३॥

आपुलें मागतां । काय नाहीं आह्मां सत्ता ॥१॥

ये चि आतां घडी । करूं बैसों ते ची फडी ॥२॥

तुका ह्मणे करितों तुला । ठाव नाहींसें विठ्ठला ॥३॥

असो आतां किती । तुज यावें काकुलती ॥१॥

सोडवीन आतां । ब्रीदें तुझीं पंढरीनाथा ॥२॥

तुका ह्मणे बळी । तो गांढ्याचे कान पिळी ॥३॥

काय नव्हे केलें । एका चिंतितां विठ्ठलें ॥१॥

योगायागतपें । केलीं तयानें अमुपें ॥२॥

तुका म्हणे जपा । मंत्र तीं अक्षरी सोपा ॥३॥

हो कां दुराचारी । वाचे नाम जो उच्चारी ॥१॥

नसो भाव चित्तीं । हरिचे गुण गातां गीतीं ॥२॥

करी अनाचार । वाचे हरिनामउच्चार ॥३॥

हो कां भलतें कुळ । शुचि अथवा चांडाळ ॥४॥

ह्मणवी हरिचा दास । तुका ह्मणे धन्य त्यास ॥५॥

हाकेसरिसी उडी । घालूनियां स्तंभ फोडी ॥१॥

करितां आठव । धांवोनियां घाली कव ॥२॥

तुका ह्मणे गीती गातां । नामें द्यावी सायुज्यता ॥३॥

लोह चुंबकाच्या बळें । उभें राहिलें निराळें ॥१॥

भक्ष अग्नीचा तो दोरा । त्यासि वांचवी मोहरा ॥२॥

तुका ह्मणे अधीलपणें । नेली लांकडें चंदनें ॥३॥

डोई वाढवूनि केश । भूतें आणिती अंगास ॥१॥

मेळवूनि नरनारी। शकुन सांगती नानापरी ॥२॥

तुका ह्मणे मैंद । नाहीं त्यापासीं गोविंद ॥३॥

गाढवाचे घोडे । आह्मी करूं दृष्टीपुढें ॥१॥

सोंगसंपादनी । तरि करूं शुद्ध वाणी ॥२॥

तुका ह्मणे खळ । करूं समयीं निर्मळ ॥३॥

बाईल मेली मुक्ती जाली । देवें माया सोडविली ॥१॥

पोर मेलें बरें जालें । देवें मायाविरहित केलें ॥२॥

माता मेली मज देखतां । तुका ह्मणे हरली चिंता ॥३॥

योग तप या चि नांवें । गिळत व्हावें अभिमानें ॥१॥

तरि खंडे येरझार। निघे भार देहाचा ॥२॥

तुका ह्मणे मानामान । हें बंधन नसावें ॥३॥

करी संध्यास्नान । वारी खाउनियां अन्न ॥१॥

मजुराचें धन । विळा दोर चि जतन ॥२॥

तुका ह्मणे नाहीं । अधीरासी देव कांहीं ॥३॥

वाखर घेउनि आलें । त्यासी तरवारेणें हालें ॥१॥

अंगुळिया मोडी। त्यासी काय सिलें घोडीं ॥२॥

नपुंसकासाठीं । तुका ह्मणे न लगे जेठी ॥३॥

वर्णाश्रम करिसी चोख । तरि तूं पावसी उत्तम लोक ॥१॥

जरि तूं जालासी पंडित । करिसी शब्दाचें पांडित्य ॥२॥

गासी तान मान बंध । हाव भाव गीत छंद ॥३॥

जाणसील तूं स्वतंत्र । आगमोक्त पूजायंत्र ॥४॥

साधनाच्या ओढी । डोळियांच्या मोडामोडी ॥५॥

तुका ह्मणे देहीं । संत जाहाले विदेही ॥६॥

प्रेमसूत्र दोरी । नेतो तिकडे जातों हरी ॥१॥

सत्ता सकळ तया हातीं। माझी कींव काकुलती ॥२॥

तुका ह्मणे ठेवी तैसें । आह्मी राहों त्याचे इच्छे ॥३॥

पाववील ठाया । पांडुरंग चिंतिलिया ॥१॥

पावावया फळ । अंगीं असावें हें बळ ॥२॥

तुका ह्मणे तइप । सिद्धि वोळगती पायीं ॥३॥

धन्य भावशीळ । ज्याचें हृदय निर्मळ ॥१॥

विधिनिषेध नेणती । एक निष्ठा धरुनी चित्तीं ॥२॥

तुका ह्मणे तैसें देवा । होणें लागे त्यांच्या भावा ॥३॥

आधीं च आळशी । वरी गुरूचा उपदेशी ॥१॥

नाचरवे धर्म । न करवे विधिकर्म ॥२॥

तुका ह्मणे ते गाढव । घेती मनासवें धांव ॥३॥

नाचे टाळी पिटी । प्रेमें अंग धरणीं लोटी ॥१॥

न धरिती लाज । नाहीं जनासवें काज ॥२॥

तुका ह्मणे दाटे । कंठ नेत्रीं जळ लोटे ॥३॥

टिळा टोपी माळा देवाचें गवाळें । वागवी वोंगळ पोटासाटीं ॥१॥

कीर्तनाचे वेळे रडे पडे लोळे । प्रेमेंविण डोळे गळताती ॥२॥

तुका ह्मणे ऐसे मावेचे मइंद । त्यांपाशीं गोविंद नाहीं नाहीं ॥३॥

धन्य देहूं गांव पुण्य भूमि ठाव । तेथें नांदे देव पांडुरंग ॥१॥

कर कटी उभा विश्वाचा जनिता । वामांगीं ते माता रखुमादेवी ॥२॥

गरुड पारीं उभा जोडुनियां कर । अश्वत्थ समोर उत्तरामुख ॥३॥

दिक्षणे शंकर लिंग हरेश्वर । शोभे गंगातीर इंद्रायणी ॥४॥

लक्ष्मीनारायण बल्लाळाचें वन । तेथें अधिष्ठान सिद्धेश्वर ॥५॥

विघ्नराज द्वारीं बहिरव बाहेरी । हनुमंत शेजारीं सहित दोघे ॥६॥

तेथें दास तुका करितो कीर्तन । हृदयीं चरण विठोबाचे ॥७॥

टंवकारूनि दृष्टी लावुनियां रंग । दावी झगमग डोऑयांपुढें ॥१॥

दीपाचिया ज्योती कोंडियेलें तेज । उपदेश सांजरात्रीमाजी ॥२॥

रांगोळिया चौक शृंगारुनी वोजा । आवरण पूजा यंत्र करी ॥३॥

पडदा लावोनियां दीप चहूं कोनीं । बैसोनि आसनीं मुद्रा दावी ॥४॥

नैवेद्यासी ह्मणे करावें पक्वान्न । पात्रासी दिव्यान्न परवडी ॥५॥

जाला उपदेश कवळ घ्या रे मुखीं । आपोशन शेखीं बुडविलें ॥६॥

पाषांड करोनि मांडिली जीविका । बुडवी भाविकां लोकांप्रती ॥७॥

कायावाचामनें सोडवी संकल्प । गुरु गुरु जप प्रतिपादी ॥८॥

शुद्ध परमार्थ बुडविला तेणें । गुरुत्वभूषणें भोग भोगी ॥९॥

विधीचा ही लोप बुडविला वेद । शास्त्रांचा ही बोध हरविला ॥१०॥

योगाची धारणा नाहीं प्राणायाम । सांडी यम नेम नित्यादिक ॥११॥

वैराग्याचा लोप हरिभजनीं विक्षेप । वाढविलें पाप मतिलंडें ॥१२॥

तुका ह्मणे गेलें गुरुत्व गुखाडी । पूर्वजांसी धाडी नर्कवासा ॥१३॥

शाक्त गधडा जये देशीं । तेथें राशी पापाच्या ॥१॥

क्रोधरूपें वसे काम । तीचें नाम जपतसे ॥२॥

मद्यभक्षण मांगिण जाती । विटाळ चित्तीं सांटविला ॥३॥

स्तवुनियां पूजी रांड । न लजे भांड दाढीसी ॥४॥

तुका ह्मणे भगवती । नेइल अंतीं आपणापें ॥५॥

राजा प्रजा द्वाड देश । शाक्त वास करिती तो ॥१॥

न पिके भूमि कांपे भारें । मेघ वारें पीतील ॥२॥

तुका ह्मणे अवघीं दुःखें । येती सुखें वस्तीसी ॥३॥

ऐसें कलियुगाच्या मुळें । जालें धर्माचें वाटोळें ॥१॥

शिवों नये तीं निळीं । वस्त्रें पांघरती काळीं ॥२॥

तुका ह्मणे वृत्ति । सांडुनि गदा मागत जाती ॥३॥

अवघ्या पापें घडला एक । उपासक शक्तीचा ॥१॥

काम क्रोध मद्य अंगीं । रंगला रंगीं अवगुणी ॥२॥

करितां पाप न धरी शंका। ह्मणे तुका कोणी ही ॥३॥

वारितां बळें धरितां हातीं । जुलुमें जाती नरकामधीं ॥१॥

जन्म केला वाताहात । थोर घात येठायीं ॥२॥

तुका ह्मणे पंढरीनाथा । तुझी कथा दूषीती ॥३॥

शाक्तांची शूकरी माय । विष्ठा खाय बिदीची ॥१॥

शाक्तांची गाढवी माय । भुंकत जाय वेसदारा ॥२॥

तुका ह्मणे शिंदळीचे । बोलतां वाचे निंद्य ते ॥३॥

हरिहर सांडूनि देव । धरिती भाव क्षुल्लकीं ॥१॥

अंगीं कवडे घाली गळां । परडी कळाहीन हातीं ॥२॥

गळां गांठा हिंडें दारीं । मनुष्य परी कुतरीं तीं ॥३॥

माथां सेंदुर दांत खाती । जेंगट हातीं सटवीचें ॥४॥

पूजिती विकट दौंद । पशु सोंड गजाची ॥५॥

ऐशा छंदें चुकलीं वाटा । भाव खोटा भजन ॥६॥

तुका ह्मणे विष्णुशिवा । वांचुनि देवा भजती ती ॥७॥

कांद्यासाठी जालें ज्ञान । तेणें जन नाडिलें ॥१॥

पूजेलागीं द्रव्य मागे।काय सांगे शिष्यातें ॥२॥

तुका ह्मणे कैंचें ब्रह्म । अवघा भ्रम विषयांचा ॥३॥

सांडुनियां पंढरीराव । कवणातें ह्मणों देव ॥१॥

सांडुनियां हिरा । कोणें वेचाव्या त्या गारा ॥२॥

तुका ह्मणे हरिहर । ऐसी सांडुनियां धुर ॥३॥

बहुतें गेलीं वांयां । न भजतां पंढरीराया ॥१॥

अवघियांचा धनी । त्यासी गेलीं विसरोनि ॥२॥

तुका ह्मणे अंतीं । पडती यमाचिया हातीं ॥३॥

असो आतां ऐसा धंदा । तुज गोविंदा आठवूं ॥१॥

काया वाचा मन पायीं । राहे ठायीं करूं तें ॥२॥

तुका ह्मणे गाइन गीतीं । रूप चित्तीं धरूनियां ॥३॥

नाहीं आह्मी विष्णुदास । करीत आस कोणांची ॥१॥

असों भलते ठायीं मनें । समाधानें आपुलिया ॥२॥

तुका ह्मणे करूं देवा । तुझी सेवा धंदा तो ॥३॥ ॥१३॥

पाखांड्यांनीं पाठी पुरविला दुमाला । तेथें मी विठ्ठला काय बोलों ॥१॥

न कळे तें मज पुसती छळूनी । लागतां चरणीं न सोडिती ॥२॥

तुझ्या पांयांविण दुजें नेणें कांहीं । तूं चि सर्वांठायीं एक मज ॥३॥

तुका ह्मणे खीळ पडो त्यांच्या तोंडा । किती बोलों भांडां वादकांशीं ॥४॥

कलियुगीं कवित्व करिती पाषांड । कुशळ हे भांड बहु जाले ॥१॥

डंव करी सोंग मानावया जग । मुखें बोले त्याग मनीं नाहीं ॥२॥

वेदाज्ञो करोनि न करिती स्वहित । नव्हती अलिप्त देहाहुनी ॥३॥

तुका ह्मणे दंड साहील यमाचे । न करी जो वाचे बोले तैसें ॥४॥

विषयाचें सुख एथें वाटे गोड । पुढें अवघड यमदंड ॥१॥

असिपत्रीं तरुवरखैराचे विंगळ । निघतील ज्वाळ तेलपाकीं ॥२॥

तप्तभूमीवरि लोळविती पाहीं । अिग्नस्तंभ बाहीं कवळविती ॥३॥

ह्मणऊनि तुका येतो काकुलती । पुरे आतां योनी गर्भवास ॥४॥

अल्प माझी मती । ह्मणोनि येतों काकुलती ॥१॥

धीर माझ्या मना। नाहीं नाहीं नारायणा ॥२॥

तुका ह्मणे दया । मज करा अभागिया ॥३॥

वाटुली पाहातां सिणले डोळुले । दाविसी पाउलें कइं वो डोळां ॥१॥

तूं माय माउली कृपेची साउली । विठ्ठले पाहिली वास तुझी ॥२॥

तुका ह्मणे माझ्या असांवल्या बाह्या । तुज क्षेम द्याया पांडुरंगा ॥३॥

देह हा सादर पाहावा निश्चित । सर्व सुख एथें नाम आहे ॥१॥

यजन याजन तप व्रतें करिती । विकल्पें नागवती शुद्ध पुण्या ॥२॥

तुका ह्मणे सर्व सुख एथें आहे । भ्रांति दूर पाहें टाकुनियां ॥३॥

तुझे वणूप गुण ऐसी नाहीं मती । राहिल्या त्या श्रुती मौन्यपणें ॥१॥

रूप तुझें ऐसें डोळां न देखवे । जेथें हें झकवे ब्रह्मादिक ॥२॥

ब्रह्मादिक देवा कर्माची कचाटी । ह्मणोनि आटाटी फार त्यांसी ॥३॥

तुका ह्मणे तुझें गुण नाम रूप । आहेसी अमुप वाणूं काई ॥४॥

मनवाचातीत तुझें हें स्वरूप । ह्मणोनियां माप भक्ती केलें ॥१॥

योग याग तपें देहाचिया योगें । ज्ञानाचिया लागें न सांपडेसी ॥२॥

तुका ह्मणे आह्मी भोऑया भावें सेवा । घ्यावी जी केशवा करितों ऐसी ॥३॥

देवा ऐसा शिष्य देई । ब्रह्मज्ञानी निपुण पाहीं ॥१॥

ऐशा युक्ति ज्याला बाणे । तेथें वैराग्याचें ठाणें ॥२॥

ऐसा जाला हो शरीरीं । तुका लिंबलोण करी ॥३॥

जंव नाहीं देखिली पंढरी । तोंवरी वर्णिसी थोर वैकुंठींची ॥१॥

वृंदावन सडे चौक रंग माळा । अभिन्नव सोहोळा घरोघरीं ॥२॥

नामघोष कथापुराणकीर्तनीं । ओविया कांडणीं पांडुरंग ॥३॥

सर्व सुख तेथें असे सर्वकाळ । ब्रह्म तें केवळ नांदतसे ॥४॥

तुका ह्मणे जें न साधे सायासें । तें हें प्रत्यक्ष दिसे विटेवरि ॥५॥

दुःख वाटे ऐसी ऐकोनियें गोष्टी । जेणें घडे तुटी तुझ्या पायीं ॥१॥

काय करूं देवा ऐसी नाहीं शक्ति । दंडुनि पुढती वाटे लावूं ॥२॥

तुका ह्मणे मज दावूं नको ऐसे । दृष्टीपुढें पिसे पांडुरंगा ॥३॥

शूकरासी विष्ठा माने सावकास । मिष्टान्नाची त्यास काय गोडी ॥१॥

श्वानासी भोजन दिलें पंचामृत । तरी त्याचें चित्त हाडावरि ॥२॥

तुका ह्मणे सर्पा पाजिलिया क्षीर । वमितां विखार विष जालें ॥३॥

रासभ धुतला महा तीर्थांमाजी । नव्हे जैसा तेजी शामकर्ण ॥१॥

सर्पासी पाजिलें शर्करापीयूष । अंतरींचें विष जाऊं नेणे ॥२॥

तुका ह्मणे श्वाना िक्षरीचें भोजन । सवें चि वमन जेवी तया ॥३॥

जेवीं नवज्वरें तापलें शरीर । लागे तया क्षीर विषातुल्य ॥१॥

कामिनी जयाच्या जाहाली नेत्रासी । देखी तो चंद्रासी पीतवर्ण ॥२॥

तुका ह्मणे मद्यपानाची आवडी । न रुचे त्या गोडी नवनीताची ॥३॥

आतां असों मना अभक्तांची कथा । न होइप दुश्चिता हरिनामीं ॥१॥

प्रभातें न घ्यावें नांव माकडाचें । तैसें अभक्तांचें सर्वकाळ ॥२॥

तुका ह्मणे आतां आठवूं मंगळ । जेणें सर्व काळ सुखरूप ॥३॥

नाम आठवितां सद्गदित कंठीं । प्रेम वाढे पोटीं ऐसें करीं ॥१॥

सर्व ही शरीर वेचो या कीर्तनीं । गाऊं निशिदिनीं नाम तुझें ॥२॥

तुका ह्मणे दुजें न करीं कल्पांतीं । सर्वदा विश्रांति संतां पाइप ॥३॥

जननी हे जाणे बाळकाचें वर्म । सुख दुःख धर्म जें जें कांहीं ॥१॥

शरणागता जेणें घातलें पाठीशीं । तो जाणे तेविशीं राखों तया ॥२॥

कासे लागे तया न लगती सायास । पोहोणारा त्यास पार पावी ॥३॥

तुका ह्मणे जीव विठ्ठलाचे हातीं । दिला त्याची गति तो चि जाणे ॥४॥

नका वांटूं मन विधिनिषेधांसी । स्मरावा मानसीं पांडुरंग ॥१॥

जोडी होते परी ते बहु कठिण । करितां जतन सांभाळावें ॥२॥

तुका ह्मणें येथें न मना विषाद । निंबेंविण व्याध तुटों नये ॥३॥

नको होऊं देऊं भावीं अभावना । या चि नांवें जाणा बहु दोष ॥१॥

उत्तमा विभागें कनिष्ठाची इच्छा । कल्पतरु तैसा फळे त्यासी ॥२॥

तुका ह्मणे जिणें बहु थोडें आहे । आपुलिया पाहें पुढें बरें ॥३॥

त्याग तंव मज न वजतां केला । कांहीं च विठ्ठला मनांतूनि ॥१॥

देह जड जालें ॠणाच्या आभारें । केलें संवसारें कासावीस ॥२॥

तुका ह्मणे गेला आळसकिळस । अकर्तव्य दोष निवारिले ॥३॥

मढें झांकुनियां करिती पेरणी । कुणबियाचे वाणी लवलाहें ॥१॥

ओटीच्या परिस मुठीचें तें वाढे । यापरि कैवाडें स्वहिताचें ॥२॥

नाहीं काळसत्ता आपुलिये हातीं । जाणते हे गुंती उगविती ॥३॥

तुका ह्मणे पाहें आपुली सूचना । करितो शाहाणा मृत्युलोकीं ॥४॥

राजा चाले तेथें वैभव सांगातें । हें काय लागतें सांगावें त्या ॥१॥

शृंगारिलें नाहीं तगोंयेत वरि । उमटे लौकरि जैसे तैतें ॥२॥

तुका ह्मणे घरीं वसे नारायण । कृपेची ते खुण साम्या येते ॥३॥

वत्स पळे धेनु धांवे पाठीलागीं । प्रीतीचा तो अंगीं आयुर्भाव ॥१॥

सांडिलें तें नाहीं घेत मेळवितां । ह्मणऊनि लाता मागें सारी ॥२॥

तुका ह्मणे आग्रह करावा न लगे । सांगतसे अंगें अनुभव ॥३॥

देवाच्या संबंधें विश्व चि सोयरें । सूत्र ओढे दोरें एका एक ॥१॥

आणिकांचें सुख दुःख उमटे अंतरीं । एथील इतरीं तेणें न्यायें ॥२॥

तुका ह्मणे ठसावलें शुद्ध जाती । शोभा चि पुढती विशेषता ॥३॥

अवघा वेंचलों इंिद्रयांचे ओढी । जालें तें तें घडी निरोपिलें ॥१॥

कायावाचामनें तो चि निजध्यास । एथें जालों ओस भक्तीभावें ॥२॥

तुका ह्मणे करूं येईल धावणें । तरि नारायणें सांभाळावें ॥३॥

राहो आतां हें चि ध्यान । डोळा मन लंपटो ॥१॥

होईल येणें कळसा आलें । िस्थरावलें अंतरीं ॥२॥

तुका ह्मणे गोजिरिया । विठोबा पायां पडों द्या ॥३॥

आदि मध्य अंत दाखविला दीपें । हा तों आपणापें यत्न बरा ॥१॥

उपायानें सोस नासला सकळ । सत्ते सत्ताबळ अंगा आलें ॥२॥

तुका ह्मणे दृष्टि सकळांचे शिरीं । वचन चि करी बैसोनियां ॥३॥

सांटविले वाण । पैस घातला दुकान ॥१॥

निवडिलें साचें । उत्तममध्यमकनिष्ठाचें ॥२॥

तुका बैसला दुकानीं । दावी मोला ऐसी वाणी ॥३॥

लागलिया मुख स्तनां । घाली पान्हा माउली ॥१॥

मेळवितां अंगें अंग । प्रेमें रंग वाढतो ॥२॥

तुका ह्मणे जड भारी । अवघें शिरीं जननीचे ॥३॥

अवगुण तों कोणीं नाहीं प्रतिष्ठिले । मागें होत आले शिष्टाचार ॥१॥

मद्य आणि मधु एकरासी नांवें । तरि कां तें खावें आधारें त्या ॥२॥

तुका ह्मणे माझा उिच्छष्ट प्रसाद । निवडी भेदाभेद वृष्टिन्यायें ॥३॥

भूतीं भगवंत । हा तों जाणतों संकेत ॥१॥

करावा उपदेश। निवडोनि तरि दोष ॥२॥

तुका ह्मणे वाटे । चुकतां आडरानें कांटे ॥३॥

आह्मां हें कवतुक जगा द्यावी नीत । करावे फजित चुकती ते ॥१॥

अविद्येचा येथें कोठें परिश्रम । रामकृष्णनाम ऐसे बाण ॥२॥

तुका ह्मणे येथें ख†याचा विकरा । न सरती येरा खोट्या परी ॥३॥

दर्पणासी नखटें लाजे । शुद्ध खिजे देखोनि ॥१॥

अंधऑयास काय हिरा । गारां चि तो सारिखा ॥२॥

तुका ह्मणे भुंके सुनें । ठाया नेणे ठाव तो ॥३॥

नावडे तरि कां येतील हे भांड । घेउनियां तोंड काळें येथें ॥१॥

तोंडावाटा नर्क काढी अमंगळ । मिष्टान्ना विटाळ करी सुनें ॥२॥

तुका ह्मणे नाहीं संतांची मर्यादा । निंदे तो चि निंदा मायझवा ॥३॥

लेकरा आईतें पित्याची जतन । दावी निजधन सर्व जोडी ॥१॥

भुकेचे संनिध वसे स्तनपान । उपायाची भिन्न चिंता नाहीं ॥२॥

आळवूनि तुका उभा पैलथडी । घातली या उडी पांडुरंगें ॥३॥

शुद्ध चर्या हें चि संताचें पूजन । लागत चि धन नाहीं वित्त ॥१॥

कीर्तनीं चि वोळे कृपेचा वोरस । दुरीपणें वास संनिधता ॥२॥

तुका ह्मणे वर्म सांगतों सवंगें । मन लावा लागें स्वहिताच्या ॥३॥

जीवींचें जाणावें या नांवें आवडी । हेंकड तें ओढी अमंगळ ॥१॥

काळाविण कांहीं नाहीं रुचों येत । करूनि संकेत ठेवियेला ॥२॥

तुका ह्मणे कळे वचनें चांचणी । काय बोलवूनि वेळोवेळां ॥३॥

कामातुर चवी सांडी । बरळ तोंडीं बरळे ॥१॥

धनसोसें लागे वेड । ते बडबड शमेना ॥२॥

तुका ह्मणे वेसनें दोन्ही । नर्कखाणी भोगावया ॥३॥

कृष्णांजनें जाले सोज्वळ लोचन । तेणें दिले वान निवडुनी ॥१॥

भाग्यवंतांघरीं करितां विश्वासें । कार्य त्यासरिसें होईजेतें ॥२॥

तुका ह्मणे पोट भरे बरे वोजा । निज ठाव निजा निजस्थानीं ॥३॥

मैंद आला पंढरीस । हातीं घेउनि प्रेमपाश ॥१॥

उभारोनि बाहे । दृष्टादृष्टी वेधीताहे ॥२॥

वैकंठीहुनि पेणें । केलें पंढरीकारणें ॥३॥

पुंडलिकें यारा । देउनि आणिलें चोरा ॥४॥

तुका ह्मणे चला । तुह्मी आह्मी धरूं त्याला ॥५॥

भांडवी माउली कवतुकें बाळा । आपणा सकळां साक्षित्वेसीं ॥१॥

तुझें थोडें भातें माझें बहु फार । छंद करकर वाद मिथ्या ॥२॥

तुका ह्मणे एके ठायीं आहे वर्म । हें चि होय श्रम निवारितें ॥३॥

लटिकियाच्या आशा । होतों पडिलों वळसा । होउनियां दोषा । पात्र मिथ्या अभिमानें ॥१॥

मरणाची नाहीं शुद्धी । लोभीं प्रवर्तली बुद्धी । परती तों कधीं । घडे चि ना माघारीं ॥२॥

सांचूनि मरे धन । लावी पोरांसी भांडण । नाहीं नारायण । तुका ह्मणे स्मरीला ॥३॥

जवळी मुखापाशीं । असतां नेघे अहर्निशीं ॥१॥

सुखाचें शेजार । करूं कां नावडें घर ॥२॥

तुका ह्मणे ठेवा । कां हा न करी चि बरवा ॥३॥

बरवें देशाउर जालें । काय बोलें बोलावें ॥१॥

भाग्यें जाली संतभेटी। आवडी पोटीं होती ते ॥२॥

तुका ह्मणे श्रम केला । अवघा आला फळासी ॥३॥

सांगतां हें नये सुख । कीर्ती मुख न पुरे ॥१॥

उपमा या देतां लाभा । काशा शोभा सारिखी ॥२॥

तुका ह्मणे नुचलीं डोई । ठेविली पायीं संतांचे ॥३॥

आपुलाला लाहो करूं । केणें भरूं हा विठ्ठल ॥१॥

पुढती कोठें घडे ऐसें । बहुतां दिसें फावलें ॥२॥

तुका ह्मणे जाली जोडी । चरण घडी न विसंभें ॥३॥

उजळलें भाग्य आतां । अवघी चिंता वारली ॥१॥

संपुष्ट हा हृदयपेटी । करूनि पोटीं सांटवूं ॥२॥

तुका ह्मणे होता ठेवा । तो या भावा सांपडला ॥३॥

आह्मां आपुलें नावडे संचित । चरफडी चित्त कळवऑयानें ॥१॥

कळों आलें बरें उघडले डोळे । कर्णधार मिळे तरि बरें ॥२॥

तुका ह्मणे व्हाल ऐकत करुणा । तरि नारायणा उडी घाला ॥३॥

बरगासाटीं खादलें शेण । मिळतां अन्न न संडी ॥१॥

ओढाळाची ओंगळ ओढी । उगी खोडी नवजाय ॥२॥

तुका फजीत करी बुच्या। विसरे कुच्या खोडी तेणें ॥३॥

धांव घालीं आई । आतां पाहातेसी काई ॥१॥

करावें सीतळ । बहु जाली हळहळ ॥२॥

तुका ह्मणे डोई । कधीं ठेवीन हे पायीं ॥३॥

तुह्मां ठावा होता देवा । माझें अंतरींचा हेवा ॥१॥

नसतें सांभाळिलें। जरि तुह्मीं आश्वासिलें ॥२॥

तुका ह्मणे कृपाळुवा । बरवा केला सावाधावा ॥३॥

देऊं ते उपमा । आवडीनें पुरुषोत्तमा ॥१॥

आरुष हे वाणी। गोड वरूनि घेतां कानीं ॥२॥

आवडीनें खेळे । तुका पुरवावे सोहाळे ॥३॥

दर्शनाची आस । आतां ना साहे उदास ॥१॥

कांहीं च नाठवे । ठायीं बैसलें नुठवे ॥२॥

जीव असतां पाहीं । तुका ठकावला ठायीं ॥३॥

भोगावरि आह्मीं घातला पाषाण । मरणा मरण आणियेलें ॥१॥

काय सारूनियां काढावें बाहेरी । आणूनि भीतरी काय ठेवूं ॥२॥

केला तरी उरे वाद चि कोरडा । बळें घ्यावी पीडा स्वपनींची ॥३॥

आवघे चि वाण आले तुह्मां घरा । मजुरी मजुरा रोज कीदव ॥४॥

तुका ह्मणे कांहीं नेणें लाभ हानी । असेल तो धनी राखो वाडा ॥५॥

कां हो एथें काळ आला आह्मां आड । तुह्मांपाशीं नाड करावया ॥१॥

कां हो उपजेना द्यावी ऐशी भेटी । काय द्वैत पोटीं धरिलें देवा ॥२॥

पाप फार किंवा जालासी दुर्बळ । मागिल तें बळ नाहीं आतां ॥३॥

काय जालें देणें निघालें दिवाळें । कीं बांधलासि बळें ॠणेंपायीं ॥४॥

तुका ह्मणे कां रे ऐसी केली गोवी । तुझी माझी ठेवी निवडुनियां ॥५॥

काय देह घालूं करवती करमरी । टाकुं या भितरी अग्नीमाजी ॥१॥

काय लावूं अंगीं भस्म उधळण । हिंडूं देश कोण खुंट चारी ॥२॥

काय तजूं अन्न करूनि उपास । काय करूं नास जीवित्वाचा ॥३॥

तुका ह्मणे काय करावा उपाव । ऐसा देइप भाव पांडुरंगा ॥४॥

दंभें कीर्ति पोट भरे मानी जन । स्वहित कारण नव्हे कांहीं ॥१॥

पिंडाच्या पाळणें धांवती विकार । मज दावेदार मजमाजी ॥२॥

कैसा करूं घात आपुला आपण । धरूनि गुमान लोकलाज ॥३॥

तुका ह्मणे मज दावी तो सोहोळा । देखें पाय डोळां तुझे देवा ॥४॥

धिग जिणें त्याचा स्वामी हीन वर । मरण तें बर भलें मग ॥१॥

देशोदेशीं धाक जयाच्या उत्तरें । तयाचें कुतरें परि भलें ॥२॥

तुका ह्मणे हें कां सुचलें उत्तर । जाणोनि अंतर ओळखावें ॥३॥

आतां गाऊं तुज ओविया मंगळीं । करूं गदारोळी हरिकथा ॥१॥

भोगिले ते भोग लावूं तुझे अंगीं । अलिप्त या जगीं होउनि राहों ॥२॥

तुका ह्मणे आह्मी लाडिकीं लेंकरें । न राहों अंतरे पायांविण ॥३॥

सर्व सुखें आजी एथें चि वोळलीं । संतांचीं देखिलीं चरणांबुजें ॥१॥

सर्वकाळ होतों आठवीत मनीं । फिटली ते धणी येणें काळें ॥२॥

तुका ह्मणे वाचा राहिली कुंटित । पुढें जालें चित्त समाधान ॥३॥

विठ्ठल सोयरा सज्जन सांगाती । विठ्ठल या चित्तीं बैसलासे ॥१॥

बैसला विठ्ठल जिव्हेचिया माथां । न वदे अन्यथा आन दुजें ॥२॥

सकळां इंिद्रयां मन एक प्रधान । तें ही करी ध्यान विठोबाचें ॥३॥

तुका ह्मणे या विठ्ठलासी आतां । नये विसंबतां माझें मज ॥४॥

होयें वारकरी । पांहे पांहे रे पंढरी ॥१॥

अभिमान नुरे । कोड अवघें चि पुरे ॥२॥

तुका ह्मणे डोळां । विठो बैसला सांवळा ॥३॥

पंढरीसी जाय । तो विसरे बापमाय ॥१॥

न लगे धन मान । देहभावें उदासीन ॥२॥

तुका ह्मणे मळ । नासी तात्काळ तें स्थळ ॥३॥

बळें बाह्यात्कारें संपादिलें सोंग । नाहीं जाला त्याग अंतरींचा ॥१॥

जागृतीचा नाहीं अनुभव स्वप्नीं । जातों विसरुनि सकळ हें ॥२॥

प्रपंचाबाहेरि नाहीं आलें चित्त । केले करी नित्य वेवसाय ॥३॥

तुका ह्मणे मज भोरप्या चि परी । जालें सोंग वरी आंत तैसें ॥४॥

ह्मणवितों दास ते नाहीं करणी । आंत वरी दोन्ही भिन्न भाव ॥१॥

पाविजे तें वर्म न कळे चि कांहीं । बुडालों या डोहीं दंभाचिया ॥२॥

भांडवल काळें हातोहातीं नेलें । माप या लागलें आयुष्यासी ॥३॥

तुका ह्मणे वांयां गेलों ऐसा दिसें । होईल या हांसें लौकिकाचें ॥४॥

न कळतां काय करावा उपाय । जेणें राहे भाव तुझ्या पायीं ॥१॥

साच भावें तुझें चिंतन मानसीं । राहे हें करिसी कैं गा देवा ॥२॥

लटिकें हें माझें करूनियां दुरी । साच तूं अंतरीं येउनि राहें ॥३॥

तुका ह्मणे मज राखावें पतिता ।आपुलिया सत्ता पांडुरंगा ॥४॥

चिंतिलें तें मनिंचें जाणें । पुरवी खुणे अंतरींचें ॥१॥

नवसियाचे नव रस । भोगी त्यास भिन्न नाहीं ॥२॥

तुका ह्मणे सम चि देणें । समचरण उभा असे ॥३॥

उधाराचा संदेह नाहीं । याचा कांहीं सेवकां ॥१॥

बुडतां जळीं जळतां अंगीं । ते प्रसंगीं राखावें ॥२॥

तुका ह्मणे आह्मांसाटीं । कृपा पोटीं वागवी ॥३॥

काय विरक्ति कळे आह्मां । जाणों एका नामा विठोबाच्या ॥१॥

शांति क्षमा दया मी काय जाणें । गोविंद कीर्तनेंवांचूनियां ॥२॥

कासया उदास असों देहावरी । अमृतसागरीं बुडोनियां ॥३॥

कासया एकांत सेवूं तया वना । आनंद तो जनामाजी असे ॥४॥

तुका ह्मणे आह्मां ऐसा भरवसा । विठ्ठल सरसा चालतसे ॥५॥

जेथें वैष्णवांचा वास । धन्य भूमी पुण्य देश ॥१॥

गरुडटकयांच्या भारें । भूमि गर्जे जेजेकारें ॥२॥

सहज तयां जनां छंद । वाचे गोविंद गोविंद ॥३॥

तुळसीवनें रंगमाळा । अवघा वैकुंठसोहळा ॥४॥

तुका ह्मणे भेणें । काळ नये तेणें राणें ॥५॥

माझ्या विठोबाचा कैसा प्रेमभाव । आपण चि देव होय गुरू ॥१॥

मागें पुढें उभा राहे सांभाळीत । आलिया आघात निवारावे ॥२॥

योगक्षेम जाणे जडभारी । वाट दावी करीं धरूनियां ॥३॥

तुका ह्मणे नाहीं विश्वास ज्या मनीं । पाहावें पुराणीं विचारूनी ॥४॥

सकळ धर्म मज विठोबाचें नाम । आणीक त्यां वर्म नेणें कांहीं ॥१॥

काय जाणों संतां निरविलें देवें । करिती या भावें कृपा मज ॥२॥

तुका ह्मणे माझा कोण अधिकार । तो मज विचार कळों यावा ॥३॥

उदंड शाहाणे होत तर्कवंत । परि या नेणवे अंत विठोबाचा ॥१॥

उदंडा अक्षरां करोत भरोवरी । परि ते नेणवे थोरी विठोबाची ॥२॥

तुका ह्मणे नाहीं भोळेपणाविण । जाणीव ते सिण रितें माप ॥३॥

आधारावांचुनी । काय सांगसी काहाणी ॥१॥

मानिताहे कोण । तुझें कोरडें ब्रह्मज्ञान ॥२॥

तुका ह्मणे ठेवा । जाणपण एक सवा ॥३॥

अनाथांची तुह्मां दया । पंढरीराया येतसे ॥१॥

अनाथांच्या धांवा घरा । नामें करा कुडावा ॥२॥

तुका ह्मणे सवघड हित । ठेवूं चित्त पायांपें ॥३॥

येथें नाहीं उरों आले अवतार । येर ते पामर जीव किती ॥१॥

वाहोनियां भार कुंथसील ओंझे । नव्हे तें चि माझें थीता त्याग ॥२॥

तुका ह्मणे कैसी नाहीं त्याची लाज । संतीं केशीराज साधियेला ॥३॥

हीं च त्यांचीं पंचभूतें । जीवन भातें प्रेमाचें ॥१॥

हा च काळ वर्तमान । साधन ही संपत्ती ॥२॥

तुका ह्मणे दिवसरातीं । हें चि खाती अन्न ते ॥३॥

दीप न देखे अंधारा । आतां हें चि करा जतन ॥१॥

चिंतामणीपाशीं चिंता । तत्वता ही नयेल ॥२॥

तुका ह्मणे उभयलोकीं । हे चि निकी सामोग्री ॥३॥

धन्य काळ संतभेटी । पायीं मिठी पडिली तो ॥१॥

भवनदीचा जाला तारा । या उत्तरा प्रसादें ॥२॥

तुका ह्मणे मंगळ आतां । कोण दाता याहूनि ॥३॥

दिनरजनीं हा चि धंदा । गोविंदाचे पवाडे ॥१॥

नाहीं अवसान घडी । सकळ जोडी इंिद्रयां ॥२॥

कीर्ति मुखें गर्जे तुका । करी लोकां सावध ॥३॥

खरें नानवट निक्षेपीचें जुनें । काढिलें ठेवणें समर्थाचें ॥१॥

कुलाळाच्या हातें घटाच्या उत्पित्त । पाठवी त्या जाती पाकस्थळा ॥२॥

तुका ह्मणे जीवन तें नारायणीं । प्रभा जाते कीणाअ प्रकाशाची ॥३॥

गंगेचिया अंताविण काय चाड । आपुलें तें कोड तृषेपाशीं ॥१॥

कारण तें असे नवनीतापाशीं । गबाळ तें सोसी इतर कोण ॥२॥

बाळाचे सोईतें घांस घाली माता । आटाहास चिंता नाहीं तया ॥३॥

गाऊं नाचों करूं आनंदसोहळा । भाव चि आगळा नाहीं हातां ॥४॥

तुका ह्मणे अवघें जालें एकमय । परलोकींची काय चाड आतां ॥५॥

स्त्रीपुत्रादिकीं राहिला आदर । विषयीं पडिभर अतिशय ॥१॥

येउनियां आड ठाके लोकलाज । तें हें दिसे काज अंतरलें ॥२॥

तुका ह्मणे आह्मां जेथें जेथें गोवा । तेथें तुह्मीं देवा सांभाळावें ॥३॥

पडिलों भोवणीं । होतों बहु चिंतवणी ॥१॥

इंिद्रयांचे संदी । होतों सांपडलों बंदीं ॥२॥

तुका ह्मणे बरें जालें । विठ्ठलसें वाचे आलें ॥३॥

बरें जालें आलीं ज्याचीं त्याच्या घरा । चुकला पा†हेरा ओढाळांचा ॥१॥

त्यांचिया अन्यायें भोगा माझें अंग । सकळ ही लाग द्यावा लागे ॥२॥

नाहीं कोठें िस्थर राहों दिलें क्षण । आजिवरी सिण पावलों तो ॥३॥

वेगळाल्या खोडी केली तडातडी। सांगावया घडी नाहीं सुख ॥४॥

निरवूनि तुका चालिला गोवारें । देवापाशीं भार सांडवूनि ॥५॥

न करावी आतां पोटासाटीं चिंता । आहे त्या संचिता माप लावूं ॥१॥

येथें तंव नाहीं घेइजेसें सवें । कांहीं नये जीवें वेचों मिथ्या ॥२॥

खंडणें चि नव्हे उद्वेग वेरझारीं । बापुडे संसारीं सदा असों ॥३॥

शेवटा पाववी नावेचें बैसनें । भुजाबळें कोणें कष्टी व्हावें ॥४॥

तुका ह्मणे आतां सकळांचें सार । करावा व्यापार तरी ऐसा ॥५॥

आमच्या हें आलें भागा । जीव्हार या जगाचें ॥१॥

आणूनियां केला रूपा । उभा सोपा जवळी ॥२॥

तुका ह्मणे अंकित केला । खालीं आला वचनें ॥३॥

खरें भांडवल सांपडलें गांठी । जेणें नये तुटी उदमासी ॥१॥

घेतां देतां लाभ होतसे सकळां । सदेवां दुर्बळा भाव तैसा ॥२॥

फडा आलिया तो न वजे निरासे । जरि कांहीं त्यास न कळतां ॥३॥

तुका ह्मणे आतां जालीसे नििंश्चती । आणीक तें चित्तीं न धरूं दुजें ॥४॥

पदोपदीं दिलें अंग । जालें सांग कारण ॥१॥

पुढती चाली मनालाहो । वाढे देहो संतोष ॥२॥

। तुका ह्मणे क्षरभागीं । जालों जगीं व्यापक ॥३॥

निवडुनि दिलें नवनीत । संचित ते भोगीत ॥१॥

पारखियाचे पडिलें हातीं । चांचपती आंधळीं ॥२॥

तुका ह्मणे सेवन घडे । त्यासी जोडे लाभ हा ॥३॥

उचित न कळे इंिद्रयाचे ओढी । मुखें बडबडी शिकलें तें ॥१॥

अबोलणें बोले डोळे झांकुनियां । बडबडी वांयां दंभासाटीं ॥२॥

तुका ह्मणे आह्मी तेथील पारखी । नाचे देखोवेखीं जाणों खरें ॥३॥

एक मन तुझ्या अवघ्या भांडवला । वांटितां तें तुला येई कैसें ॥१॥

आणिका संकल्पा नको गोऊं मन । तरी च कारण साध्य होय ॥२॥

तुका ह्मणे ऐसें जाणावें उचित । तरी सहज िस्थत येईल कळों ॥३॥

गावे ह्मणउनि गीत । धरुनि राहे तैसें चित्त ॥१॥

ऐकावी ह्मूण कथा । राहे तैसें धरुनि चित्ता ॥२॥

तुका ह्मणे धणी । नव्हे जेविल्यावांचुनि ॥३॥

कळल हे खुण । तरि दावी नारायण ॥१॥

अनुचिया ऐसें । असे भरलें प्रकाशें ॥२॥

इंिद्रयांचें धनी । ते हे जाती समजूनि ॥३॥

तर्क कुतर्क वाटा । नागवण घटापटा ॥४॥

तुका ह्मणे ल्यावें । डोळां अंजन बरवें ॥५॥

जातो न येतिया वाटा । काय निरवितो करंटा ॥१॥

पाहे वैरियाकडे। डोळे वासुनियां रडे ॥२॥

बांधुनियां यमा हातीं । दिला नाहीं त्याची खंती ॥३॥

नाहीं यांपें काम । ऐसें जाणे तो अधम ॥४॥

अझुन तरि मुका । कां रे जालासि ह्मणे तुका ॥५॥

वांटा घेइप लवकरि । मागें अंतरसी दुरी । केली भरोवरी। सार नेती आणीक ॥१॥

नाहीं सारिलें तोंवरी । धांव घेइप वेग करीं । घेतलें पदरीं । फावलें तें आपुलें ॥२॥

फट लंडी ह्मणे तुका । एक न साहावे धका । तरि च या सुखा । मग कैसा पावसी ॥३॥

चालावा पंथ तो पाविजे त्या ठाया । ऐकिल्या वांयां वारता त्या ॥१॥

व्याली कुमारीचा अनुभवें अनुभव । सांगतां तो भाव येत नाहीं ॥२॥

तुका ह्मणे येथें पाहिजे आरालें । बिंबीं निवळलें तरि भासे ॥३॥

काय नाहीं लवत झाडें । विसरे वेडें देहभाव ॥१॥

काय नाहीं असत जड । दगड तो अबोलणा ॥२॥

तुका ह्मणे कुचर दाणा । तैसा ह्मणा डेंग हा ॥३॥

देखीचा दिमाख शिकोनियां दावी । हि†या ऐसी केवीं गारगोटी ॥१॥

काय पडिलेंसी लटिक्याचे भरी । वोंवाळुनि थोरी परती सांडीं ॥२॥

तुका ह्मणे पुढें दिसतसे घात । करितों फजित ह्मणउनी ॥३॥

संसाराचा माथां भार । कांहीं पर न ठेवीं ॥१॥

भिक्षाणी वेवसाव। काला करितो गाढव ॥२॥

करुनि वस्ती बाजारीं । ह्मणवी कासया निस्पृही ॥३॥

प्रसादा आडुनि कवी । केलें तुप पाणी तेवीं ॥४॥

तुका ह्मणे होंई सुर । किंवा निसुर मजुर ॥५॥

तेज्या इशारती । तटा फोक वरी घेती ॥१॥

नव्हे भांडखोर । ओढूनि धरूं पदर ॥२॥

तुका ह्मणे तोंड । काळें करा खालीं मुंड ॥३॥

मागें संतीं होतें जें जें सांगितलें । तें येऊं लागलें अनुभवा ॥१॥

वर्णधर्म कोण न धरी विटाळ । घालिती गोंधळ एके ठायीं ॥२॥

वेदाचे पाठक सेवितील मद्य । न देखती भेद विषयीं भांड ॥३॥

तुका ह्मणे किती करावे फजित । ते चि छंद नित्य बहु होती ॥४॥

अक्षरांचा श्रम केला । फळा आला तेणें तो ॥१॥

फळलें तें लवे भारें । पीक खरें आलें तइप ॥२॥

तुका ह्मणे देवा । पुढें भाव सारावा ॥३॥

उचित जाणावें मुख्य धर्म आधीं । चित्तशुद्ध बुद्धी ठायीं िस्थर ॥१॥

न घलावी धांव मनाचिये ओढी । वचन आवडी संताचिये ॥२॥

अंतरीं या राहे वचनाचा विश्वास । न उगे उपदेश तुका ह्मणे ॥३॥