अभंग १२०१–१५००

नामाची आवडी तोचि जाणा देव । न धरी संदेह कांहीं मनीं ॥१॥

नाम ह्मणे तया आणीक साधन । ऐसें हें वचन बोलो नये ॥२॥

तुका ह्मणे सुख पावे या वचनीं । ज्याचीं शुद्ध दोन्ही मायबापें ॥३॥

सुखें होतो कोठे घेतली सुती । बांधविला गळा आपुले हातीं ॥१॥

होते गांठी तें सरलें येतां । आणीक माथां रीण जालें ॥२॥

सोंकरिलियाविण गमाविलें पिक । रांडापोरें भिके लावियेलीं ॥३॥

बहुतांचीं बहु घेतलीं घरें । न पडे पुरें कांहीं केल्या ॥४॥

तुका ह्मणे काही न धरावी आस । जावे हे सर्वस्व टाकोनिया ॥५॥

न मनावे तैसे गुरूचे वचन । जेणें नारायण अंतरे ते।

आड आला ह्मुन फोडियेला डोळा । बिळनें आंधळा शुक्र केला ॥१॥

उलंघुनि भ्रताराची आज्ञा । अन्न ॠषिपत्न्या घेउनि गेल्या ।

अवघे चि त्यांचें देवें केलें काज । धर्म आणि लाज राखियेली ॥२॥

पितियासी पुत्रें केला वैराकार । प्रल्हादें असुर मारविला ।

बहुत विघ्नें केलीं तया आड । परि नाहीं कैवाड सांडियेला ॥३॥

गौळणी करिती देवाशीं व्यभिचार । सांडुनी आचार भ्रष्ट होती ।

तया दिले ते कोणासी नाही । अवघा अंतर्बाही तोचि जाला ॥४॥

देव जोडे ते करावे अधर्म । अंतरे तें कर्म नाचरावें ।

तुका ह्मणे हा जाणतो कळवळा । ह्मणोनि अजामेळा उद्धरिलें ॥५॥

अरे गिळिले हो संसारें । कांहीं तरि राखा खरें । दिला करुणाकरें । मनुष्यदेह सत्संग ॥१॥

केलें ते क्रियमाण । जालें तें संचित ह्मण । प्रारब्ध जाण । उरवरित उरले तें ॥२॥

चित्त खोटें चालीवरि । रोग भोगाचे अंतरीं। रसने अनावरी । तुका ह्मणे ढुंग वाहे ॥३॥

अग्न तापलिया काया चि होमे । तापत्रयें संतप्त होती । संचित क्रियमाण प्रारब्ध तेथें ।

न चुके संसारिस्थति । राहाटघटिका जैसी फिरतां चि राहिली । भरली जाती एके रितीं ।

साधीं हा प्रपंच पंचाय अग्न । तेणें पावसील निजशांती रे ॥१॥

नारायणनाम नारायणनाम । नित्य करीं काम जिव्हामुखें ।

शीत उष्ण वन सेवितां कपाट । आसनसमाधी साधीं । तप तीर्थ दान व्रत आचरण।

यज्ञा नाना मन बुद्धी । भोगाभोग तेथें न चुकती प्रकार जन्मजरादुःखव्याधि।

साहोनि काम क्रोध अहंकार । आश्रमीं अविनाश साधीं ॥२॥

घोकितां अक्षर अभिमानविधि । निषेध लागला पाठी । वाद करितां निंदा घडती दोष होय वज्रलेपो भविष्यति ।

दूषणाचें मूळ भूषण तुका ह्मणे । सांडीं मिथ्या खंती । रिघोनि संतां शरण सर्वभावें । राहें भलतिया िस्थती ॥३॥

नव्हे गुरुदास्य संसारियां । वैराग्य तरी भेणें कांपे विषयां । तैसें नाम पंढरीराया । जया सायास न लगती ॥१॥

कर्मा तंव न पुरे संसारिक । धर्म तंव फळदायक । नाम विठ्ठलाचें एक । नाशी दुःख भवाचें ॥२॥

न लगे सांडणें मांडणें । आगमनिगमाचें देखणें । अवघें तुका ह्मणे। विठ्ठलनामें आटलें ॥३॥

नये इच्छूं सेवा स्वइच्छा जगाची । अवज्ञा देवाची घडे तेणें ॥१॥

आपलिया इच्छा माता सेवा करी । न बाधी ते थोरी येणें क्षोभें ॥२॥

तुका ह्मणे सांडा देखीचे दिमाख । मोडसीचें दुःख गांड फाडी ॥३॥

सत्य सत्यें देतें फळ । नाहीं लागत चि बळ ॥१॥

करावी च चिंता। नाहीं लागती तत्वता ॥२॥

तुका ह्मणे भावें । शरण ह्मणवितां बरवें ॥३॥

साधक जाले कळी । गुरुगुडीची लांब नळी ॥१॥

अभेदाचें पाठांतर । अति विषयीं पडिभर ॥२॥

चेल्यांचा सुकाळ । पिंड दंड भंगपाळ ॥३॥

सेवा मानधन । बरे इच्छेनें संपन्न ॥४॥

सोंगाच्या नरकाडी । तुका बोडोनियां सोडी ॥५॥

मज पाहातां हें लटिकें सकळ । कोठें मायाजाळ दावीं देवा ॥१॥

काढा काढा जी मोह बुंथा जाळ । नका लावूं बळें वेड आह्मां ॥२॥

जीव शिव कां ठेवियेलीं नांवें । सत्य तुह्मां ठावें असोनियां ॥३॥

सेवेच्या अभिळासें न धरा चि विचार । आह्मां दारोदार हिंडविलें ॥४॥

आहे तैसें आतां कळलियावरी । परतें सांडा दुरी दुजेपण ॥५॥

तुका ह्मणे काय छायेचा अभिलाष। हंस पावे नाश तारागणीं ॥६॥

पंचभूतांचा गोंधळ । केला एकेठायीं मेळ । लाविला सबळ । अहंकार त्यापाठीं ॥१॥

जीव न देखे मरण । धरी नवी सांडी जीर्ण । संचित प्रमाण । भोगा शुभा अशुभा ॥२॥

इच्छा वाढवी ते वेल । खुंटावा तो खरा बोल । तुका ह्मणे मोल । झाकलें तें पावेल ॥३॥

पुसावेंसें हें चि वाटे । जें जें भेटे तयासी ॥१॥

अवघियांचा विसर जाला। हा राहिला उदेग ॥२॥

तुका ह्मणे चिंता वाटे । कोण भेटे सांगेसें ॥३॥

जाळा तुह्मी माझें जाणतें मीपण । येणें माझा खुण मांडियेला ॥१॥

तरि भलें भोगे जोडिलें तें धन । पडिलिया खानें जीवनासी ॥२॥

तुका ह्मणे मज तारीं गा विठ्ठला । नेणतां चि भला दास तुझा ॥३॥

याती मतिहीन रूपें लीन दीन । आणीक अवगुण जाणोनियां ॥१॥

जें कांहीं करितों तें माझे स्वहित । आली हे प्रचित कळों चित्ता ॥२॥

जालें सुख जीवा आनंद अपार । परमानंदें भार घेतला माझा ॥३॥

तुका ह्मणे यासी नांवाचा अभिमान। ह्मणोनि शरण तारी बळें ॥४॥

बहु उतावीळ भक्तीचिया काजा । होसी केशीराजा मायबापा ॥१॥

ॠषि मुनि सिद्ध साधक अपार । कळला विचार त्यांसी तुझा ॥२॥

नाहीं नास तें सुख दिलें तयांस । जाले जे उदास सर्वभावें ॥३॥

तुका ह्मणे सुख न माये मानसीं । धरिले जीवेंसी पाय तुझे ॥४॥

माया मोहोजाळीं होतों सांपडलों । परि या विठ्ठला कृपा आली ॥१॥

नाचे उडे माया करी कवतुक । नासिवंत सुखें साच केलीं ॥२॥

रडे काुंफ्दे दुःखें कुटितील माथा । एकासी रडतां तें ही मरे ॥३॥

तुका ह्मणे मज वाटतें नवल । मी माझे बोल ऐकोनियां ॥४॥

देहभाव आह्मी राहिलों ठेवूनि । निवांत चरणीं विठोबाच्या ॥१॥

ह्मणउनी नाहीं सुख दुःख मनीं । ऐकिलिया कानीं वचनाचें ॥२॥

जालों मी निःसंग निवांत एकला । भार त्या विठ्ठला घालूनियां ॥३॥

तुका ह्मणे जालों जयाचे अंकित । तो चि माझें हित सर्व जाणे ॥४॥

आलें फळ तेव्हां राहिलें पिकोन । जरी तें जतन होय देंठीं ॥१॥

चालिला पंथ तो पावईल ठाया । जरि आड तया नये कांहीं ॥२॥

तुका ह्मणे मध्यें पडती आघात । तेणें होय घात हाणी लाभ ॥३॥

निरोधाचें मज न साहे वचन । बहु होतें मन कासावीस ॥१॥

देहाची भावना वासनेचा संग । नावडे उबग आला यांचा ॥२॥

तुका ह्मणे देव अंतरे ज्यामुळें । आशामोहोजाळें दुःख वाढे ॥३॥

तुजशीं संबंध चि खोटा । परता परता रे थोंटा ॥१॥

जेथें मुदल न ये हातां । व्याज मरावें लेखितां ॥२॥

तुका ह्मणे ऐसा । त्रिभुवनीं तुझा ठसा ॥३॥

या चि हाका तुझे द्वारीं । सदा देखों रिणकरी ॥१॥

सुखें गोविसी भोजना । लपवूनियां आपणां ॥२॥

एकें एक बुझाविसी । तुका ह्मणे ठक होसी ॥३॥

आह्मी जाणों तुझा भाव । दृढ धरियेले पाव ॥१॥

बहुता दिसाचें लिगाड । आलें होत होत जड ॥२॥

तुका ह्मणे आतां । नेघें सर्वस्व ही देतां ॥३॥

रिण वैर हत्या । हें तों न सुटे नेंदितां ॥१॥

माझा संबंध तो किती। चुकवा लोकाची फजिती ॥२॥

तुका ह्मणे या चि साठीं । मज न घेतां नये तुटी ॥३॥

नाहीं मागितला । तुह्मां मान म्यां विठ्ठला ॥१॥

नाहीं केला पोट । पुढें घालूनि बोभाट ॥२॥

तुका ह्मणे धरूनि हात । नाहीं नेले दिवानांत ॥३॥

तूं पांढरा स्पटिक मणी । करिसी आणिकां त्याहुनि ॥१॥

तुझी ठावी नांदनूक । अवघा बुडविला लोक ॥२॥

तुका ह्मणे ज्याचें घेसी । त्यास हें चि दाखविसी ॥३॥

बोलतों निकुरें । नव्हेत सलगीचीं उत्तरें ॥१॥

अंगावरि आलें । तोंवरि जाईल सोसिलें ॥२॥

तुज भक्तांची आण देवा । जरि तुका येथें ठेवा ॥३॥

बुद्धीचा जनिता लक्ष्मीचा पति । आठवितां चित्तीं काय नव्हे ॥१॥

गीत गावों नाचों छंदें वावों टाळी । वैष्णवांचे मेळीं सुखरूप ॥२॥

अनंत ब्रह्मांडें एके रोमावळी । आह्मी केला भोळीं भावें उभा ॥३॥

लडिका हा केला संवसारसिंधु ॥ मोक्ष खरा बंधु नाहीं पुढें ॥४॥

तुका ह्मणे ज्याच्या नामाचे अंकित । राहिलों नििंश्चत त्याच्या बळें ॥५॥

न लगे मायेसी बाळें निरवावें । आपुल्या स्वभावें ओढे त्यासी ॥१॥

गोड धड त्यासी ठेवी न मगतां । समाधान खातां नेदी मना ॥२॥

खेळतां गुंतलें उमगूनी आणी । बैसोनियां स्तनीं लावी बळें ॥३॥

त्याच्या दुःखेंपणें आपण खापरीं । लाही तळीं वरी होय जैसी ॥४॥

तुका ह्मणे देह विसरे आपुला । आघात तो त्याला लागों नेदी ॥५॥

ब्राह्मण तो नव्हे ऐसी ज्यासी बुद्धि । पाहा श्रुतीमधीं विचारूनि ॥१॥

सत्य त्याचे वेळे घडला व्यभिचार । मातेसी वेव्हार अंत्यजाचा ॥२॥

तुका ह्मणे येथें मानी आनसारिखें । तात्काळ तो मुखें कुष्ट होय ॥३॥

ब्राह्मण तो याती अंतेज असतां । मानावा तत्वता निश्चयेसी ॥१॥

तुका ह्मणे गेल्या शडऊर्मी अंगें । सांडुनियां मग ब्रह्मं चि तो ॥३॥

एक करिती गुरु गुरु । भोंवता भारु शिष्यांचा ॥१॥

परस्त्री मद्यपान। पेंडखान माजविलें ॥२॥

तुका ह्मणे निर्भर चित्तीं । अधोगती जावया ॥३॥

एका पुरुषा दोघी नारी । पाप वसे त्याचे घरीं ॥१॥

कांहीं दुसरा विचार । न लगे करावा चि फार ॥२॥

असत्य जे वाणी । तेथें पापाची च खाणी ॥३॥

सत्य बोले मुखें । तेथें उचंबळती सुखें ॥४॥

तुका ह्मणे दोन्ही । जवळी च लाभहानी ॥५॥

जळातें संचित । ऐसी आहे धर्म नीत ॥१॥

नेदी कर्म घडों । कोठें आडराणें पडों ॥२॥

तुका ह्मणे मळ । राहों नेदी ताप जाळ ॥३॥

संतापाशीं बहु असावें मर्यादा । फलकटाचा धंदा उर फोडी ॥१॥

समय नेणें तें वेडें चाहाटळ । अवगुणाचा ओंगळ मान पावे ॥२॥

तुका ह्मणे काय वांयां चाळवणी । पिटपिटघाणी हागवणेची ॥३॥

घेसी तरी घेइप संताची भेटी । आणीक ते गोष्टी नको मना ॥१॥

करिसील तो करीं संतांचा सांगत । आणीक ते मात नको मना ॥२॥

बैससी तरी बैस संतां च मधीं । आणीक ते बुद्धि नको मना ॥३॥

जासी तरि जाइप संतांचिया गांवां । होईल विसावा तेथें मना ॥४॥

तुका ह्मणे संत सुखाचे सागर । मना निरंतर धणी घेइप ॥५॥

संतांचिये गांवीं प्रेमाचा सुकाळ । नाहीं तळमळ दुःखलेश ॥१॥

संतांचिये गांवीं वरो भांडवल । अवघा विठ्ठल धन वित्त ॥२॥

संतांचे भोजन अमृताचे पान । करिती कीर्तन सर्वकाळ ॥३॥

संतांचा उदीम उपदेशाची पेठ । प्रेमसुख साटीं घेती देती ॥४॥

तुका ह्मणे तेथें आणिक नाहीं परी । ह्मणोनि भिकारी जालों त्यांचा ॥५॥

संतांचें सुख जालें या देवा । ह्मणऊनि सेवा करी त्यांची ॥१॥

निर्गुण आकार जाला गुणवंत । घाली दंडवत पूजोनियां ॥२॥

तीथॉ त्यांची इच्छा करिती नित्यकाळ । व्हावया निर्मळ आपणांसी ॥३॥

अष्टमा सिद्धींचा कोण आला पाड । वागों नेदी आड कोणी तया ॥४॥

तुका ह्मणे ते बिळया शिरोमणी । राहिलों चरणीं निकटवासें ॥५॥

जो मानी तो देईल काई । न मनी तो नेईल काई ॥१॥

आध्येन तें जना काई । जल्पें वांयांविण ठायीं ॥२॥

वंदी निंदी तुज तो गा। तुका ह्मणे पांडुरंगा ॥३॥

भावबळें कैसा जालासी लाहान । मागें संतीं ध्यान वर्णियेलें ॥१॥

पाहोनियां डोळां बोलेन मी गोष्टी । आळंगुनि मिठी देइन पांयीं ॥२॥

चरणीं दृष्टि उभा राहेन समोर । जोडोनियां कर पुढें दोन्ही ॥३॥

तुका ह्मणे उत्कंठित वासना । पुरवीं नारायणा आर्त माझें ॥४॥

कृपाळु ह्मणोनि बोलती पुराणें । निर्धार वचनें यांचीं मज ॥१॥

नये धड कांहीं बोलतां वचन । रिघालों शरण सर्वभावें ॥२॥

कृपा करिसी तरि थोडें तुज काम । माझा तरि श्रम बहु हरे ॥३॥

तुका ह्मणे मज दाखवीं श्रीमुख । हरेल या भूक डोळियांची ॥४॥

सर्वभावें आलों तुज चि शरण । कायावाचामनेंसहित देवा ॥१॥

माझिये वारचें कांहीं जडभारी । तुजविण वारी कोण एक ॥३॥

तुझे आह्मी दास आमुचा तूं ॠणी । चालत दूरूनी आलें मागें ॥३॥

तुका ह्मणे आतां घेतलें धरणें । हिशोबाकारणें भेटी देइप ॥४॥

कइप मात माझे ऐकती कान । बोलतां वचन संतां मुखीं ॥१॥

ह्मणऊनि मुख अवलोकितों पाय । हे चि मज आहे थोरी आशा ॥२॥

माझिया मनाचा हा चि विश्वास । न करीं सायास साधनांचे ॥३॥

तुका ह्मणे मज होईल भरवसा । तरलों मी ऐसा साच भाव ॥४॥

दोन्ही हात ठेवुनि कटीं । उभा भीवरेच्या तटीं । कष्टलासी साटीं । भक्तिकाजें विठ्ठला ॥१॥

होतासी क्षीरसागरीं । मही दाटली असुरीं । ह्मणोनियां घरीं। गौळियांचे अवतार ॥२॥

केला पुंडलिकें गोवा । तुज पंढरीसि देवा। तुका ह्मणे भावा । साटीं हातीं सांपडसी ॥३॥

गोड जालें पोट धालें । अवचित वाचे आलें । ह्मणतां पाप गेलें । विठ्ठलसें वाचेसी ॥१॥

चित्त पावलें आनंदा । सुखसमाधीतें सदा । ह्मणतां गोविंदा । वेळोवेळां वाचेसी ॥२॥

हें जाणती अनुभवी । जया चाड तो चोजवी । तुका ह्मणे दावी । रूप तें चि अरूपा ॥३॥

आंत हरि बाहेर हरि । हरिनें घरीं कोंडिलें ॥१॥

हरिने जीवें केली साटी । पाडिली तुटी सकळांसी ॥२॥

तुका ह्मणे वेगळा नव्हे । हरि भोवे भोंवताला ॥३॥

हरिनें माझें हरिलें चित्त । भार वित्त विसरलें ॥१॥

पारखियांसी सांगतां गोटी । घरची कुटी खातील ॥२॥

तुका ह्मणे निवांत राहीं। पाहिलें पाहीं धणीवरि ॥३॥

बोलोनि दाऊं कां तुह्मी नेणा जी देवा । ठेवाल तें ठेवा ठायीं तैसा राहेन ॥१॥

त्यागें भोगें दुःख काय सांडावें मांडावें । ऐसी धरियेली जीवें माझ्या थोरी आशंका ॥२॥

तुका ह्मणे माते बाळा चुकलिया वनीं । न पवतां जननी दुःख पावे विठ्ठले ॥३॥

ऐसी वाट पाहे कांहीं निरोप कां मूळ । कंा हे कळवळ तुज उमटे चि ना ॥१॥

काय जन्मा येवूनियां केली म्यां जोडी। ऐसें घडीघडी चित्तां येतें आठवूं ॥२॥

तुका ह्मणे खरा न पवे चि विभाग । धिकारितें जग हें चि लाहों हिशोबें ॥३॥

कां गा किविलवाणा केलों दीनाचा दीन । काय तुझी हीन शक्ति जालीसी दिसे ॥१॥

लाजविलीं मागें संतांची हीं उत्तरें । कळों येतें खरें दुजें एकावरूनि ॥२॥

तुका ह्मणे माझी कोणें वदविली वाणी । प्रसादावांचूनि तुमचिया विठ्ठला ॥३॥

जळो माझें कर्म वायां केली कटकट । जालें तैसें तंट नाहीं आलें अनुभवा ॥१॥

गुणवंत केलों दोष जाणायासाठीं। माझें माझें पोटीं बळकट दूषण ॥२॥

तुका ह्मणे अहो केशीराजा दयाळा । बरवा हा लळा पाळियेला शेवटीं ॥३॥

कामें नेलें चित्त नेदी अवलोकुं मुख । बहु वाटे दुःख फुटों पाहे हृदय ॥१॥

प्रभातेसि वाटे तुमच्या यावें दर्शना । येथें न चले चोरी उरली राहे वासना ॥२॥

येथें अवघे वांयां गेले दिसती सायास । तुका ह्मणे नास दिसे जाल्या वेचाचा ॥३॥

जळोत तीं येथें उपजविती अंतराय । सायासाची जोडी माझी तुमचे पाय ॥१॥

भोगें रोगा जोडोनियां दिलें आणीकां । अरुचि ते हो कां आतां सकळांपासूनि ॥२॥

तुका ह्मणे असो तुझें तुझे मस्तकीं । नाहीं ये लौकिकीं आतां मज वर्तनें ॥३॥

न संगतां तुह्मां कळों येतें अंतर । विश्वीं विश्वंभर परिहार चि न लगे ॥१॥

काय उणें मज येथें ठेविलिये ठायीं । पोटा आलों तइपपासूनिया समर्थ ॥२॥

तुका ह्मणे अवघी आवरिली वासना । आतां नारायणा दुसरियापासूनि ॥३॥

तुजसवें आह्मीं अनुसरलों अबळा । नको अंगीं कळा राहों हरी हीन देऊं ॥१॥

न कळतां संग जाला सहज खेळतां । प्रवर्तली चिंता मागिलांचियावरि ॥२॥

तुका ह्मणे असतां जैसें तैसें बरवें । वचन या भावें वेचुनियां विनटलों ।3॥

रवि दीप हीरा दाविती देखणे । अदृश्य दर्षने संतांचे नी ॥१॥

तापली चंदन निववितो कुडी । त्रिगुण तो काढी संतसंग ॥२॥

मायबापें पिंड पाळीला माया । जन्ममरण जाया संतसंग ॥३॥

संतांचें वचन वारी जन्मदुःख । मिष्टान्न तें भूकनिवारण ॥४॥

तुका ह्मणे जवळी न पाचारितां जावें । संतचरणीं भावें रिघावया ॥५॥

हरि हरि तुह्मीं ह्मणा रे सकळ । तेणें मायाजाळ तुटईल ॥१॥

भावें तुळसीदळ पाणी जोडा हात । ह्मणावा पतित वेळोवेळां ॥२॥

तुका ह्मणे ही तंव कृपेचा सागर । नामासाटीं पार पाववील ॥३॥

ऐसे कुळीं पुत्र होती । बुडविती पूर्वजा ॥१॥

त्याचियानें दुःखी मही । भार तेही न साहे ॥२॥

तुका ह्मणे ग्रामपशु । केला नाशु अयुषा ॥३॥

गांठोळीस धन भाकावी करुणा । दावूनि सज्जना कींव पीडी ॥१॥

सांडोव्यासी घाली देवाची करंडी । विल्हाळ त्या धोंडी पूजा दावी ॥२॥

तुका ह्मणे ऐसे माकडाचे छंद । अवघे धंदधंद सिंदळीचे ॥३॥

कैसें असोनि ठाउकें नेणां । दुःख पावाल पुढिले पेणा ॥१॥

आतां नका रे भाई नका रे । आहे गांठीं तें लुटवूं लोकां रे ॥२॥

तुका ह्मणे एकांच्या घायें । कां रे जाणोनि न धरा भये ॥३॥

मुदल जतन जालें । मग लाभाचें काय आलें ॥१॥

घाला पडे थोडें च वाटे । काम मैंदाचें च पेटे ॥२॥

तुका ह्मणे वरदळ खोटें । फांसे अंतरिंच्या कपटें ॥३॥

मज अंगाच्या अनुभवें । काई वाईट बरें ठावें ॥१॥

वोस वसती ठावी । परि हे चाली दुःख पावी ॥२॥

तुका ह्मणे घेऊं देवा । सवें करूनि बोळावा ॥३॥

पाववावें ठाया । ऐसें सवें बोलों तया ॥१॥

न ठेवूं अंतर । कांहीं भेदाचा पदर ॥२॥

तुका ह्मणे जीवें भावें । सत्या मानविजे देवें ॥३॥

मोल देऊनियां सांटवावे दोष । नटाचे ते वेश पाहोनियां ॥१॥

हरितील वस्त्रें गोपिकांच्या वेशें । पाप त्यासरिसें मात्रागमन ॥२॥

तुका ह्मणे पाहा ऐसें जालें जन । सेवाभक्तिहीन रसीं गोडी ॥३॥

बहुक्षीदक्षीण । आलों सोसुनियां वन ॥१॥

बहुतां काकुलती । आलों सोसिली फजिती ॥२॥

केली तुजसाटीं । तुका ह्मणे येवढी आटी ॥३॥

कां गा धर्म केला । असोन सत्तेचा आपुला ॥१॥

नको सोडूं ठाव । आतां घेऊं नेदीं वाव ॥२॥

तुका ह्मणे इच्छा । तैसा करीन सरिसा ॥३॥

तुमची तों भेटी नव्हे ऐसी जाली । कोरडी च बोली ब्रह्मज्ञान ॥१॥

तुह्मां निमित्यासी सांपडले अंग । नेदावा हा संग विचारिलें ॥२॥

तुका ह्मणे माझी राहिली वासना । आवडी दर्शनाची च होती ॥३॥

आहे तें चि आह्मी मागों तुजपाशीं । नव्हों तुज ऐसीं क्रियानष्टें ॥१॥

एका ऐसें एका द्यावयाचा मोळा । कां तुह्मां गोपाळा नाहीं ऐसा ॥२॥

तुका ह्मणे लोकां नाहीं कळों आलें । करावें आपुलें जतन तों ॥३॥

आह्मीं याची केली सांडी । कोठें तोंडीं लागावें ॥१॥

बोलिल्याचा मानी सीण । भिन्न भिन्न राहावें ॥२॥

तुका ह्मणे आह्मांपाशीं । धीराऐसी जतन ॥३॥

आह्मांपाशीं याचें बळ । कोण काळवरी तों ॥१॥

लागलों तों न फिरें पाठी । पडिल्या गांठी वांचूनि ॥२॥

तुका ह्मणे अवकाशें । तुमच्या ऐसें होवया ॥३॥

बोलिलें चि बोलें पडपडताळूनि । उपजत मनीं नाहीं शंका ॥१॥

बहुतांच्या भावें वांटिसी भातुकें । बहु कवतुकें खेळविसी ॥२॥

तुका ह्मणे ऐसें जाणतसों वर्म । करणें तो श्रम न वजे वांयां ॥३॥

कोठें भोग उरला आतां । आठवितां तुज मज ॥१॥

उद्वेग ते वांयांविण। कैंचा सीण चिंतनें ॥२॥

तुका ह्मणे गेला भ्रम । तुमच्या धर्में पायांच्या ॥३॥

संसार तो कोण देखे । आह्मां सखे हरिजन ॥१॥

स्वप्नीं ते ही नाहीं चिंता । रात्री जातां दिवस ॥२॥

तुका ह्मणे ब्रह्मरसें । होय सरिसें भोजन ॥३॥

पडियेलों वनीं थोर चिंतवनी । उसीर कां आझूनि लावियेला ॥१॥

काय तुज नाहीं लौकिकाची शंका । आपुल्या बाळका मोकलितां ॥२॥

तुका ह्मणे बहु खंती वाटे जीवा । धरियेलें देवा दुरी दिसे ॥३॥

आपुले गांवींचें न देखेसें जालें । परदेसी एकलें किती कंठूं ॥१॥

पाहातां अवघ्या दिसतील दिशा । सकळ ही वोसा दृष्टीपुढें ॥२॥

तुका ह्मणे कोणी न संगे वारता । तुझी वाटे चिंता पांडुरंगा ॥३॥

जन तरी देखें गुंतलें प्रपंचें । स्मरण तें त्याचें त्यासी नाहीं ॥१॥

इंिद्रयांचा गाजे गोंधळ ये ठायीं । फोडीतसे डोई अहंकार ॥२॥

तुका ह्मणे देवा वासनेच्या आटें । केलीं तळपटें बहुतांचीं ॥३॥

धांवे त्यासी फावे । दुजे उगवूनि गोवे ॥१॥

धणी उभें केलें । पुंडलिकें या उगलें ॥२॥

तुका ह्मणे ठसा । गेला पडोनियां ऐसा ॥३॥

लाहानपण दे गा देवा । मुंगी साखरेचा रवा ॥१॥

ज्याचे अंगीं मोठेपण । तया यातना कठीण ॥२॥

तुका ह्मणे जाण । व्हावें लाहनाहुनि लाहन ॥३॥

निंचपण बरवें देवा । न चले कोणाचा ही दावा ॥१॥

येतां सिंधूच्या लहरी । नम्र होतां जाती वरि ॥२॥

तुका ह्मणे कळ । पाय धरिल्या न चले बळ ॥३॥

उष्ट्या पत्रावळी करूनियां गोळा । दाखविती कळा कवित्वाची ॥१॥

ऐसे जे पातकी ते नरकीं पचती । जोंवरी भ्रमती चंद्रसूर्य ॥२॥

तुका ह्मणे एक नारायण घ्याइप । वरकडा वाहीं शोक असे ॥३॥

आवडीच्या मतें करिती भजन । भोग नारायणें ह्मणती केला ॥१॥

लाजे कमंडल धरितां भोपळा । आणीक थीगळा प्रावरणा ॥२॥

शाला गडवे धातुद्रव्यइच्छा चित्तीं । नैश्वर्य बोलती अवघें मुखें ॥३॥

तुका ह्मणें यांस देवा नाहीं भेटी । ऐसे कल्पकोटि जन्म घेतां ॥४॥

ह्मणतां हरिदास कां रे नाहीं लाज । दीनास महाराज ह्मणसी हीना ॥१॥

काय ऐसें पोट न भरे तें गेलें । हालविसी कुले सभेमाजी ॥२॥

तुका ह्मणे पोटें केली विटंबना । दीन जाला जना कींव भाकी ॥३॥

रिद्धिसिद्धी दासी कामधेनु घरीं । परि नाहीं भाकरी भक्षावया ॥१॥

पुसाल तरि आह्मां वैकुंठींचा वास । परि नाहीं राह्यास ठाव कोठें ॥२॥

तुका ह्मणे आह्मी राजे त्रैलोक्याचे । परि नाहीं कोणाचें उणे पुरें ॥३॥

घरोघरीं अवघें जालें ब्रह्मज्ञान । परि मेळवण बहु माजी ॥१॥

आशा तृष्णा माया कालवूनि दोन्ही । दंभ तो दूरोनि दिसतसे ॥२॥

काम क्रोध लोभ सिणवी बहुत । मेळवूनि आंत काळकूट ॥३॥

तुका ह्मणे तेथें कांहीं हातां नये । आयुष्य मोलें जाये वांयांविण ॥४॥

अवघ्या भूतांचें केलें संतर्पण । अवघी च दान दिली भूमि ॥१॥

अवघीं च तीथॉ व्रतें केले याग । अवघें चि सांग जालें कर्म ॥२॥

अवघें चि फळ आलें आह्मां हातां । अवघें चि अनंता समर्पिलें ॥३॥

तुका ह्मणे आतां बोलों अबोलणें । कायावाचामनें उरलों नाहीं ॥४॥

महुरा ऐसीं फळें नाहीं । आलीं कांहीं गळती ॥१॥

विरुळा पावे विरुळा पावे । अवघड गोवे सेवटाचे ॥२॥

उंच निंच परिवार देवी। धन्या ठावी चाकरी ॥३॥

झळके तेथें पावे आणी । ऐसे क्षणी बहु थोडे ॥४॥

पावेल तो पैल थडी । ह्मणों गडी आपुला ॥५॥

तुका ह्मणे उभा†यानें । कोण खरें मानितसे ॥६॥

अवघ्या उपचारा । एक मनें चि दातारा ॥१॥

अवघियाचा ठाव। पायांवरि जीवभाव ॥२॥

चित्ताचें आसन । तुका करितो कीर्तन ॥३॥

आली सलगी पायांपाशीं । होइल तैसी करीन ॥१॥

अवघ्या निरोपणा भाव । हा चि ठाव उरलासे ॥२॥

तुका ह्मणे पाळीं लळे। कृपाळुवे विठ्ठले ॥३॥

देह आणि देहसंबंधें निंदावीं । इतरें वंदावीं श्वानशूकरें ॥१॥

गृह आणि वित्त स्वदेशा विटावें । इतरा भेटावें श्वापदझाडां ॥२॥

तुका ह्मणे मी हें माझें न यो वाचे । येणें नांवें साचे साधुजन ॥३॥

देवाचिये माथां घालुनियां भार । सांडीं किळवर ओंवाळूनि ॥1 ॥

करुणावचनीं लाहो एकसरें । नेदावें दुसरें आड येऊं ॥२॥

तुका ह्मणे सांडीं लटिक्याचा संग । आनंद तो मग प्रगटेल ॥३॥

देह नव्हे मी हें सरे । उरला उरे विठ्ठल ॥१॥

पाळणाची नाहीं चिंता । ठाव रिता देवाचा ॥२॥

तुका ह्मणे जीवासाटीं । देव पोटीं पडेल ॥३॥

पृथक मी सांगों किती । धर्म नीती सकळां ॥१॥

क्षराअक्षराचा भाग । करा लाग पंढरीये ॥२॥

तुका ह्मणे आगमींचें । मथिलें साचें नवनीत ॥३॥

पुण्यविकरा तें मातेचें गमन । भाडी ऐसें धन विटाळ तो ॥१॥

नागवला अल्प लोभाचिये साटीं । घेऊनि कांचवटि परिस दिला ॥२॥

तुका ह्मणे हात झाडिले परत्रीं । श्रम तो चि श्रोत्रीं वेठी केली ॥३॥

अंतरींचें ध्यान । मुख्य या नांवें पूजन ॥१॥

आज्ञा पाळावी हा धर्म । जाणते हो जाणा वर्म ॥२॥

तुका ह्मणे वृत्ति । अविट हे सहज िस्थति ॥३॥

मूळ करणें संतां । नाहीं मिळत उचिता ॥१॥

सागर सागरीं । सामावेसी कैंची थोरी ॥२॥

तुका ह्मणे भावें । शरण ह्मणवितां बरवें ॥३॥

बरवी नामावळी । तुझी महादोषां होळी ॥१॥

सोपें आणि गोड । किती अमृता ही वाड ॥२॥

तुका ह्मणे अच्युता । आमचा कल्पतरु दाता ॥३॥

त्रुशाकाळें उदकें भेटी । पडे मिठी आवडीची ॥१॥

मिष्टान्नाचा योग भुके । ह्मणतां चुके पुरेसें ॥२॥

तुका ह्मणे माते बाळा । कळवळा भेटीचा ॥३॥

कुचराचे श्रवण । गुणदोषांवरि मन ॥१॥

निरर्थक कारणीं । कान डोळे वेची वाणी ॥२॥

पापाचे सांगाती । तोंडीं ओढाळांचे माती ॥३॥

हिताचिया नांवें । वोस पडिले देहभावें ॥४॥

फजीत करूनि सांडीं । तुका करी बोडाबोडी ॥५॥

जग तरि आह्मां देव । परि हे निंदितों स्वभाव ॥१॥

नाहीं कोणी सखा । आह्मां निपराध पारिखा ॥२॥

उपक्रमें वदे । तुका वर्मासी तें भेदे ॥३॥

सोपें वर्म आह्मां सांगितलें संतीं । टाळ दिंडी हातीं घेउनि नाचा ॥१॥

पुढती घडे चढतें सेवन आगळें । भक्तिभाग्यबळें निर्भरता ॥२॥

उपजों चि नये संदेह चित्तासी । मुक्ति चारी दासी हरिदासांच्या ॥३॥

तुका ह्मणे मन पावोनि विश्रांती । त्रिविध नासती ताप क्षणें ॥४॥

गंगा न देखे विटाळ । तें चि रांजणीं ही जळ ॥१॥

काय खंडिली भूमिका । वर्णा पायरिकां लोकां ॥२॥

तुका ह्मणे अगीविण । बीजें वेगळीं तों भिन्न ॥३॥

देवावरिल भार । काढूं नये कांहीं पर ॥१॥

देखावी नििंश्चती । ते चि अंतर श्रीपती ॥२॥

वैभव सकळ । तुका मानितो विटाळ ॥३॥

थुंकोनियां मान । दंभ करितों कीर्तन ॥१॥

अर्थ अनर्थ सारिखा । करूनि ठेविला पारिखा ॥२॥

उपाधिवेगळा । तुका राहिला सोंवळा ॥३॥

काय ह्याचें घ्यावें । नित्य नित्य कोणें गावें ॥१॥

काम संसार । अंतरीं हे करकर ॥२॥

तुका ह्मणे हेंड । ऐसे मानिती ते लंड ॥३॥

वदे साक्षत्वेंसीं वाणी । नारायणीं मिश्रित ॥१॥

भांडार त्या दातियाचें। मी कैचें ये ठायीं ॥२॥

सादावीत गेला तुका । येथें एकाएकीं तो ॥३॥

ऐसी जिव्हा निकी । विठ्ठल विठ्ठल कां न घोकी ॥१॥

गुंपोनि चावटी । तेथें कोणा लाभें भेटी ॥२॥

तुका ह्मणे कळा । देवाविण अमंगळा ॥३॥

साजे अळंकार । तरि भोगितां भ्रतार ॥१॥

शूरत्वाची वाणी । रूप मिरवे मंडणीं ॥२॥

तुका ह्मणे जिणें । शर्त्तीविण लाजिरवाणें ॥३॥

मानामान किती । तुझ्या क्षुल्लका संपत्ती ॥१॥

रिद्धिसिद्धी देसी। आह्मीं चुंभळें नव्हों तैसीं ॥२॥

तुका ह्मणे ठका । ऐसें नागविलें लोकां ॥३॥

पाहातोसी काय । आतां पुढें करीं पाय ॥१॥

बरवें करीं सम । नको भंगों देऊं प्रेम ॥२॥

तुका ह्मणे चला । पुढती सामोरे विठ्ठला ॥३॥

भक्त ऐसे जाणा जे देहीं उदास । गेले आशापाश निवारूनि ॥१॥

निर्वाणीं गोविंद असे मागेंपुढें । कांहीं च सांकडें पडों नेदी ॥२॥

तुका ह्मणे सत्य कर्मा व्हावें साहे । घातलिया भये नर्का जाणें ॥३॥

तों च हीं क्षुल्लकें सखीं सहोदरें । नाहीं विश्वंभरें वोळखी तों ॥१॥

रवि नुगवे तों दीपिकाचें काज । प्रकाशें तें तेज सहज लोपे ॥२॥

तुका ह्मणे देहसंबंध संचितें । कारण निरुतें नारायणीं ॥३॥

यज्ञा भूतांच्या पाळणा । भेद कारीये कारणा । पावावया उपासना । ब्रह्मस्थानीं प्रस्थान ॥१॥

आवशक तो शेवट । मागें अवघी खटपट । चालों जाणे वाट । ऐसा विरळा एखादा ॥२॥

तुका होवोनि निराळा । क्षराअक्षरावेगळा । पाहे निगमकळा । बोले विठ्ठलप्रसादें ॥३॥

वेदपुरुष तरि नेती कां वचन । निवडूनि भिन्न दाखविलें ॥१॥

यज्ञाचा भोक्ता तरि कां नव्हे सांग । उणें पडतां अंग क्षोभ घडे ॥२॥

वससी तूं या भूतांचे अंतरीं । तरि कां भेद हरी दावियेला ॥३॥

तपतिर्थाटणें तुझे मूर्तिदान । तरि कां अभिमान आड येतो ॥४॥

आतां क्षमा कीजे विनवितो तुका । देऊनियां हाका उभा द्वारीं ॥५॥

जळे माझी काया लागला वोणवा । धांव रे केशवा मायबापा ॥१॥

फुटोनियां दोन्ही भाग होऊं पाहे । पाहातोसी काय हृदय माझें ॥२॥

घेऊनि जीवन धांवें लवलाहीं । कवणाचें काहींहीं न चले येथें ॥३॥

तुका ह्मणे माझी तूं होसी जननी । आणीक निर्वाणीं कोण राखे ॥४॥

अभक्त ब्राह्मण जळो त्याचें तोंड । काय त्यासी रांड प्रसवली ॥१॥

ऐसा हा निवाडा जालासे पुराणीं । नव्हे माझी वाणी पदरींची ॥२॥

तुका ह्मणे आगी लागो थोरपणा । दृष्टि त्या दुर्जना न पडो माझी ॥३॥

नामदेवें केलें स्वप्नामाजी जागें । सवें पांडुरंगें येऊनियां ॥१॥

माप टाकी सळ धरिली विठ्ठलें । थापटोनि केलें सावधान ॥२॥

प्रमाणाची संख्या सांगे शत कोटी । उरले शेवटीं लावी तुका ॥३॥

द्याल ठाव तरि राहेन संगती । संतांचे पंगती पायांपाशीं ॥१॥

सेवटील स्थळ निंच माझी वृत्ति । आधारें विश्रांती पावईन ॥२२॥

नामदेवापायीं तुक्या स्वप्नीं भेटी । प्रसाद हा पोटीं राहिलासे ॥३॥

त्रिपुटीच्या योगें । कांहीं नव्हे कोणां जोगें । एक जातां लागें । एक पाठीं लागतें ॥१॥

पापपुण्यात्मयाच्या शक्ती । असती योजिल्या श्रीपती । यावें काकुलती। तेथें सत्तानायेका ॥२॥

तुका उभा पैल थडी । तरि हे प्रकाश निवडी । घातल्या सांगडी । तापे पेटीं हाकारी ॥३॥

देखण्याच्या तीन जाती । वेठी वार्ता अत्यंतीं ॥१॥

पाहे सांगे आणि जेवी । अंतर महदांतर तेवी ॥२॥

तुका ह्मणे हिरा । पारखियां मूढां गारा ॥३॥

अनुभवें अनुभव अवघा चि साधिला । तरि िस्थरावला मनु ठायीं ॥१॥

एक चि उरलें कायावाचामना । आनंद भुवनामाजी त्रयीं ॥२॥

तुका ह्मणे आह्मी जिंकिला संसार । होऊनि किंकर विठोबाचे ॥३॥

ऐसिया संपत्ती आह्मां संवसारी । भोगाचिया परि काय सांगों ॥१॥

शांतीच्या संयोगें निरसला ताप । दुसरें तें पाप भेदबुद्धि ॥२॥

तुका ह्मणे पाहें तिकडे सारिखें । आपुलें पारिखें निरसलें ॥३॥

राम राज्य राम प्रजा लोकपाळ । एक चि सकळ दुजें नाहीं ॥१॥

मोडलें हें स्वामी ठावाठाव सेवा । वाढवा तो हेवा कोणा अंगें ॥२॥

तुका ह्मणे अवघें दुमदुमिलें देवें । उरलें तें गावें हें चि आतां ॥३॥

निवडोनि वाण काढिले निराळे । प्रमाण डोहळे यावरि ते ॥१॥

शूर तो ओळखे घायडायहात । येरां होइल मात सांगायासी ॥२॥

तुका ह्मणे माझी केळवते वाणी । केला निजस्थानीं जाणवसा ॥३॥

याजसाटीं केला होता आटाहास्ये । शेवटाचा दिस गोड व्हावा ॥१॥

कवतुक वाटे जालिया वेचाचें । नांव मंगळाचें तेणें गुणें ॥२॥

ह्मणे मुक्ति परिणिली नोवरी । आतां दिवस चारी खेळीमेळीं ॥३॥

भक्तीचिया पोटीं रत्नाचिया खाणी । बह्मींची ठेवणी सकळ वस्तु ॥१॥

जेथील जें मागे तें रायासमोर । नाहींसें उत्तर येत नाहीं ॥२॥

सेवेचिये सत्ते धनी च सेवक । आपुलें तें एक न वंची कांहीं ॥३॥

आदिअंताठाव असे मध्यभाग । भोंवतें भासे मग उंचासनी ॥४॥

भावारूढ तुका जाला एकाएकीं । देव च लौकिकीं अवघा केला ॥५॥

सांगतां दुर्लभ ज्ञानाचिया गोष्टी । अनुभव तो पोटीं कैचा घडे ॥१॥

नाइकवे कानीं साधन उपाय । ऐकतो गाय हरुषें गीत ॥२॥

नव्हे आराणूक जावयासी वना । वेध कामिमना हरिकथेचा ॥३॥

काळाच्या साधना कोणा अंगीं बळ । चिंतना मंगळ अष्टप्रहर ॥४॥

तुका ह्मणे आह्मी खेळों भातुकुलें । विभागासी मुलें भोळीं येथें ॥५॥

जाणपण बरें देवाचे शिरीं । आह्मी ऐसीं बरीं नेणतीं च ॥१॥

आशंकेचा बाधा नाहीं लडिवाळां । चित्त वरि खेळा समबुद्धि ॥२॥

तुका ह्मणे दिशा मोकऑया सकळा । अवकाशीं खेळा ठाव जाला ॥३॥

वचनांचे मांडे दावावे प्रकार । काय त्या साचार कौतुकाचे ॥१॥

उदयीं च अस्त उदयो संपादला । कल्पनेचा केला जागेपणें ॥२॥

जाणवूनि गेला हांडोरियां पोरां । सावध इतरां करुनी तुका ॥३॥

याति शूद्र वैश केला वेवसाव । आदि तो हा देव कुळपूज्य ॥१॥

संवसारें जालों अतिदुःखें दुखी । मायबाप सेखीं कर्मलिया ॥२॥

दुष्काळें आटिलें द्रव्यें नेला मान । स्त्री एकी अन्न अन्न करितां मेली ॥३॥

लज्जा वाटे जीवा त्रासलों या दुःखें । वेवसाय देख तुटी येतां ॥४॥

देवाचें देऊळ होतें तें भंगलें । चित्तासी जें आलें करावेंसें ॥५॥

आरंभीं कीर्तन करीं एकादशी । नव्हतें अभ्यासीं चित्त आधीं ॥६॥

कांहीं पाठ केलीं संतांचीं उत्तरें। विश्वासें आदरें करोनियां ॥७॥

गाती पुढें त्यांचें धरावें धृपद । भावें चित्त शुद्ध करोनियां ॥८॥

संताचें सेविलें तीर्थ पायवणी । लाज नाहीं मनीं येऊं दिली ॥९॥

टाकला तो कांहीं केला उपकार । केलें हें शरीर कष्टवूनि ॥१०॥

वचन मानिलें नाहीं सहुर्दाचें । समूळ प्रपंचें वीट आला ॥११॥

सत्यअसत्यासी मन केलें ग्वाही । मानियेलें नाहीं बहुमतां ॥१२॥

मानियेला स्वप्नीं गुरूचा उपदेश । धरिला विश्वास दृढ नामीं ॥१३॥

यावरि या जाली कवित्वाची स्फूर्ति । पाय धरिले चित्तीं विठोबाचे ॥१४॥

निषेधाचा कांहीं पडिला आघात । तेणें मध्यें चित्त दुखविलें ॥१५॥

बुडविल्या वह्या बैसलों धरणें । केलें नारायणें समाधान ॥१६॥

विस्तारीं सांगतां बहुत प्रकार । होईल उशीर आतां पुरे ॥१७॥

आतां आहे तैसा दिसतो विचार । पुढील प्रकार देव जाणे ॥१८॥

भक्ता नारायण नुपेक्षी सर्वथा । कृपावंत ऐसा कळों आलें ॥१९॥

तुका ह्मणे माझें सर्व भांडवल । बोलविले पांडुरंगें ॥२०॥

ऐका वचन हें संत । मी तों आगळा पतित । काय काजें प्रीत । करीतसां आदरें ॥१॥

बहु पीडिलों संसारें । मोडीं पुसें पिटीं ढोरें । न पडतां पुरें । या विचारें राहिलों ॥२॥

सहज सरलें होतें कांहीं । द्रव्य थोडें बहु तें ही । त्याग केला नाहीं । दिलें द्विजां याचकां ॥३॥

िप्रयापुत्रबंधु । यांचा तोडिला संबंधु । सहज जालों मंदु । भाग्यहीन करंटा ॥४॥

तोंड न दाखवे जना । शिरें सांदी भरें राणां । एकांत तो जाणां । तयासाटीं लागला ॥५॥

पोटें पिटिलों काहारें । दया नाहीं या विचारें । बोलावितां बरें । सहज ह्मणें यासाटीं ॥६॥

सहज वडिलां होती सेवा । ह्मणोनि पूजितों या देवा । तुका ह्मणे भावा । साटीं झणी घ्या कोणी ॥७॥

बरें जालें देवा निघालें दिवाळें । बरी या दुष्काळें पीडा केली ॥१॥

बरें जालें जगीं पावलों अपमान । बरें गेलें धन ढोरें गुरें ॥३॥

बरें जालें नाहीं धरिली लोकलाज । बरा आलों तुज शरण देवा ॥४॥

बरें जालें तुझें केलें देवाईल । लेंकरें बाईल उपेक्षिलीं ॥५॥

तुका ह्मणे बरें व्रत एकादशी । केलें उपवासीं जागरण ॥६॥

बोलावा विठ्ठल पाहावा विठ्ठल । करावा विठ्ठल जीवभाव ॥१॥

बंधनापासूनि उकलली गांठी । देतां आली मिठी सावकाशें ॥२॥

तुका ह्मणे देह भारिला विठ्ठलें । कामक्रोधें केलें घर रितें ॥३॥

मीचि मज व्यालों । पोटा आपुलिया आलों ॥१॥

जालों बरा बळी। गेलों मरोनि तेकाळीं ॥२॥

दोहींकडे पाहे । तुका आहे तैसा आहे ॥३॥

जग अवघें देव । मुख्य उपदेशाची ठेव ॥१॥

ब्रह्मज्ञानाचें कोठार । तें हें निश्चयें उत्तर ॥२॥

तुका ह्मणे ते उन्मनी । नास कारया कारणीं ॥३॥

साधनांच्या कळा आकार आकृति । कारण नवनीतीं मथनाचें ॥१॥

भक्तीची जोडी ते उखत्या चि साटीं । उणें पुरें तुटी तेथें नाहीं ॥२॥

तुका ह्मणे आलें सांचत सांचणी । आजि जाली क्षणी एकसरें ॥३३॥

नाहीं येथें वाणी । सकळां वणाअ घ्यावी धणी ॥१॥

एका भावाचा एकांत । पीक पिकला अनंत ॥२॥

तुका खळे दाणीं । करी बैसोनी वांटणी ॥३॥

ठेविलें जतन । करूनियां निज धन ॥१॥

निवडिलें वरळा भूस । सार आइन जिनस ॥२॥

तुका ह्मणे नारायण । भाग संचिताचा गुण ॥३॥

भ्रमना पाउलें वेचिलीं तीं वाव । प्रवेशतां ठाव एक द्वार ॥१॥

सुलभ हें केलें सकळां जीवन । काुंफ्कावें चि कान न लगेसें ॥२॥

तुका ह्मणे येथें सकळ ही कोड । पुरे मूळ खोड विस्ताराचें ॥३॥

कांहीं जाणों नये पांडुरंगाविण । पाविजेल सीण संदेहानें ॥१॥

अळंकार जातो गौरवितां वाणी । सर्वगात्रा धणी हरिकथा ॥२॥

तुका ह्मणे उपज विल्हाळे आवडी । करावा तो घडी घडी लाहो ॥३॥

बीजापोटीं पाहे फळ । विध न करितां सकळ ॥१॥

दावितिया वाट। वेठी धरूं पाहे चाट ॥२॥

पुढिल्या उपाया । तुका ह्मणे राखे काया ॥३॥

मातेचीं जो थानें फाडी । तया जोडी कोण ते ॥१॥

अगी लावी घरा । मग वसती कोठें थारा ॥२॥

तुका ह्मणे वर्म । येरा नाचवितो भ्रम ॥३॥

वेश वंदाया पुरते । कोण ब्राह्मण निरुते ॥१॥

असा जी प्रवीण । ग्रंथीं कळे शुद्धहीण ॥२॥

तुका ह्मणे लोपें । सत्याचिया घडती पापें ॥३॥

ज्या ज्या आह्मांपाशीं होतील ज्या शक्ति । तेणें हा श्रीपती अळंकारूं ॥१॥

ज्याचें देणें त्यासी घातला संकल्प। बंधनाचें पाप चुकविलें ॥२॥

तुका ह्मणे येथें उरला विठ्ठल । खाये बोले बोल गाये नाचे ॥३॥

आह्मी आळीकरें । प्रेमसुखाचीं लेंकुरें ॥१॥

येतां पाहें मुळा । वाट पंढरीच्या डोळां ॥२॥

तुका ह्मणे स्थळें । मग मी पाहेन सकळें ॥३॥

आइत्याची राशी । आली पाकसिद्धीपाशीं ॥१॥

उसंतिली वाट । मागें परतावें फुकट ॥२॥

तुका ह्मणे वाणी । वेचों बैसोन ठाकणीं ॥३॥

धन्ये शुद्ध जाती । धरीं लौकरी परती ॥१॥

कळवळा पोटीं । सावधान हितासाठीं ॥२॥

तुका ह्मणे भाव । त्याचा तो चि जाणां देव ॥३॥

जीवित्व तें किती । हें चि धरितां बरें चित्तीं ॥१॥

विसांवतां कानीं । परिपाक घडे मनीं ॥२॥

तुका ह्मणे जोडी । हाय जतन रोकडी ॥३॥

अभिमानाची स्वामिनी शांति । महत्त्व घेती सकळ ॥१॥

सर्व सत्ता करितां धीर । वीर्यां वीर आगळा ॥२॥

तुका ह्मणे तिखट तिखें । मृदसखें आवडी ॥३॥

भोजन तें पाशांतीचें । निंचें उंचें उसाळी ॥१॥

कल्पना ते देवाविण । न करी भिन्न इतरीं ॥२॥

तुका ह्मणे पावे भूती । ते नििंश्चती मापली ॥३॥

पोटापुरतें काम । परि अगत्य तो राम ॥१॥

प्रारब्धी हेवा । जोडी देवाची ते सेवा ॥२॥

तुका ह्मणे बळ । बुद्धी वेचूनि सकळ ॥३॥

बहुतां जन्मां अंतीं । जोडी लागली हे हातीं ॥१॥

बहु केला फेरा । येथें सांपडला थारा ॥२॥

तुका ह्मणे जाणे । ऐसे भले ते शाहाणे ॥३॥

रूप नांवें माया बोलावया ठाव । भागा आले भाव तयावरि ॥१॥

पोटा आलें तिच्या लोळे मांड्यांवरि । पारखी न करी खंतीं चित्तीं ॥२॥

तुका ह्मणे भक्तीसाटीं हरिहर । अरूपीचें क्षरविभाग हें ॥३॥

लेकराची आळी न पुरवी कैसी । काय तयापाशीं उणें जालें ॥१॥

वचनाचा घेईन अनुभव पदरीं । जें हें जनाचारीं मिरवलें ॥२॥

तुका ह्मणे माझी भोळिवेची आटी । दावीन शेवटीं कौतुक हें ॥३॥

आर्तभूतांप्रति । उत्तम योजाव्या त्या शक्ति ॥१॥

अल्पें तो संतोषी। स्थळीं सांपडे उदेसीं ॥२॥

सहज संगम । तुका ह्मणे तो उत्तम ॥३॥

मुळाचिया मुळें । दुःखें वाढती सकळे ॥१॥

न कळे आवडी । कोण आहे कैसी घडी ॥२॥

तुका ह्मणे थीत । दुःख पाववावें चित्त ॥३॥

भाग्यवंतां हें चि काम । मापी नाम वैखरी ॥१॥

पिकविलें तया खाणें किती । पंगतीस सुकाळ ॥२॥

तुका करी प्रणिपात । दंडवत आचारियां ॥३॥

लटिकें तें रुचे । साच कोणां ही न पचे ॥१॥

वाढवी ममता । नाहीं वरपडला तो दूतां ॥२॥

कांहीं न मनी माकड । तुका उपदेश हेकड ॥३॥

कौतुकाची सृष्टी । कौतुकें चि केलें कष्टी ॥१॥

जाणणियासाटीं। भय सामावलें पोटीं ॥२॥

तुका ह्मणे चेता । होणें तें तूं च आइता ॥३॥

भोवंडींसरिसें । अवघें भोंवत चि दिसे ॥१॥

एक हाकेचा कपाटीं। तेथें आणीक नाद उठी ॥२॥

अभ्रें धांवे शशी । तुका असे ते तें दुसरें भासी ॥३॥

नव्हों आह्मी आजिकालीचीं । काचीं कुचीं चाळवणी ॥१॥

तुमचें आमचेंसें कांहीं । भिन्न नाहीं वांटलें ॥२॥

तुका ह्मणे जेथें असें । तेथें दिसें तुमचासा ॥३॥

योग्याची संपदा त्याग आणि शांति । उभयलोकीं कीर्ति सोहळा मान ॥१॥

केलिया फावला ठायींचा तो लाहो । तृष्णेचा तो काहो काव्हवितो ॥२॥

तुका ह्मणे लाभ अकर्तव्या नांवें । शिवपद जीवें भोगिजेल ॥३॥

मरणा हातीं सुटली काया । विचारें या निश्चयें ॥१॥

न देखें सें जालें श्रम । आलें वर्म हाता हें ॥२॥

तुका ह्मणे कैची कींव । कोठें जीव निराळा ॥३॥

नव्हे ब्रह्मचर्य बाइलेच्या त्यागें । वैराग्य वाउगें देशत्यागें ॥१॥

कांपवूनि टिरी शूरत्वाची मात । केलें वाताहात उचित काळें ॥२॥

तुका ह्मणे करी जिव्हेसी विटाळ । लटिक्याची मळ स्तुति होतां ॥३॥

नको सांडूं अन्न नको सेवूं वन । चिंतीं नारायण सर्व भोगीं ॥१॥

नको गुंपों भोगीं नको पडों त्यागीं । लावुनि सरें अंगीं देवाचिया ॥२॥

तुका ह्मणे नको पुसों वेळोवेळां । उपदेश वेगळा उरला नाहीं ॥३॥

अवघी मिथ्या आटी । राम नाहीं तंव कंठीं ॥१॥

सांडिलें तें मांडे। आघ्र उरल्या काळें दंडे ॥२॥

तुका ह्मणे आलें भागा । देउनि चिंतीं पांडुरंगा ॥३॥

न संगावें वर्म । जनीं असों द्यावा भ्रम ॥१॥

सिकविल्या गोटी । शिकोनि धरितील पोटीं ॥२॥

तुका ह्मणे सीण । होइल अनुभवाविण ॥३॥

जातिविजातीची व्हावयासि भेटी । संकल्प तो पोटीं वाहों नये ॥१॥

व्याघ्राचिये भुके वधावी ते गाय । याचें नांव काय पुण्य असे ॥२॥

तुका ह्मणे न करी विचार पुरता । गरज्याची माता पिता खर ॥३॥

शाहाणियां पुरे एक चि वचन । विशारती खुण ते चि त्यासी ॥१॥

फांसावेना तरिं दुःख घेतें वाव । मग होतो जीव कासावीस ॥२॥

तुका ह्मणे नको राग धरूं झोंडा । नुघडितां पीडा होइल डोळे ॥३॥

अभिन्नव सुख तरि या विचारें । विचारावें बरें संतजनीं ॥१॥

पूजा तरि चित्तें कल्पा तें ब्रह्मांड । आहाच तो खंड एकदेसी ॥२॥

तुका ह्मणे माझा अनुभव यापरि । डोई पायांवरि ठेवीतसें ॥३॥

नटनाट्य तुह्मी केलें याच साटीं । कवतुकें दृष्टी निववावी ॥१॥

अभेद चि असे मांडियेलें खेळा । केल्या दीपकळा बहुएकी ॥२॥

तुका ह्मणे रूप नाहीं दर्पणांत । संतोषाची मात दुसरें तें ॥३॥

रवीचा प्रकाश । तो चि निशी घडे नाश । जाल्या बहुवस । तरि त्या काय दीपिका ॥१॥

सवें असतां धणी । आड येऊं न सके कोणी । न लगे विनवणी । पृथकाची करावी ॥२॥

जन्माचिया गति । येणें अवघ्या खुंटती । कारण ते प्रीति । तुका ह्मणे जवळी ॥३॥

ऐसे सांडुनियां घुरे । किविलवाणी दिसां कां रे । कामें उर भरे । हातीं नुरे मृत्तिका ॥१॥

न लगे पुसावी चाकरी । कोणी वकील ये घरीं । त्याचा तो चाकरी । पारपत्य सकळ ॥२॥

नाहीं आडकाटी । तुका ह्मणे जातां भेटी । न बोलतां मिठी । उगी च पायीं घालावी ॥३॥

उपकारी असे आरोणि उरला । आपुलें तयाला पर नाहीं ॥१॥

जीवा ऐसें देखे आणिकां जीवांसी । निखळ चि रासि गुणांची च ॥२॥

तुका ह्मणे देव तयांचा पांगिला । न भंगे संचला धीर सदा ॥३॥

कोणा पुण्यें यांचा होईन सेवक । जींहीं द्वंदादिक दुराविलें ॥१॥

बहु अवघड असे संतभेटी । तरि जगजेठी करुणा केली ॥२॥

तुका ह्मणे मग नयें वृत्तीवरी । सुखाचे शेजारीं पहुडईन ॥३॥

क्षणक्षणां सांभाळितों । साक्षी होतों आपुला ॥१॥

विचारतों वचनां आधीं । धरूनि शुद्धी ठेविली ॥२॥

तुका ह्मणे मागें भ्यालों ॥ तरीं जालों जागृत ॥३॥

आणूनियां मना । आवघ्या धांडोळिल्या खुणा । देखिला तो राणा । पंढरपूरनिवासी ॥१॥

तो देखावा हा विध । चिंतनें तें कार्य सिद्ध । आणिकां संबंध । नाहीं पर्वकाळासी ॥२॥

तुका ह्मणे खळ । हो क्षणें चि निर्मळ । जाऊनियां मळ । वाळवंटीं नाचती ॥३॥

धरितां ये पंढरीची वाट । नाहीं संकट मुक्तीचें ॥१॥

नृत्यछंदें उडती रज । जे सहज चालतां ॥२॥

तुका ह्मणे गरुड टके । वैष्णव निके संभ्रम ॥३॥

नाम घेतां मन निवे । जिव्हे अमृत चि जरवे । होताती बरवे । ऐसे शकुन लाभाचे ॥१॥

जालें भोजनसें दिसे । चिरा पडोनि ठेला इच्छे । धालियाच्या ऐसें। अंगा येती उद्गार ॥२॥

सुख भेटों आलें सुखा । निध सांपडला मुखा । तुका ह्मणे लेखा । आतां नाहीं आनंदा ॥३॥

रुची रुची घेऊं गोडी । प्रेमसुखें जाली जोडी ॥१॥

करूं भजन भोजन । धणी घेऊं नारायण ॥२॥

तुका ह्मणे जीव धाला । होय तुझ्यानें विठ्ठला ॥३॥

वेळोवेळां हें चि सांगें । दान मागें जगासि ॥१॥

वेचतसे पळें पळ । केलें बळ पाहिजे ॥२॥

तुका ह्मणे दुश्चित नका । राहों फुका नाड हा ॥३॥

आणीक ऐसें कोठें सांगा । पांडुरंगा सारिखें ॥१॥

कोठें कांहीं कोठें कांहीं । शोध ठायीं स्थळासी ॥२॥

आनेत्रींचें तीथाअ नासे । तीथाअ वसे वज्रलेप ॥३॥

पांडुरंगींचें पांडुरंगीं । पाप अंगीं राहेना ॥४॥

ऐसें हरें गिरिजेप्रति । गुह्य िस्थती सांगितली ॥५॥

तुका ह्मणे तीर्थ क्षेत्र । सर्वत्र हें दैवत ॥६॥

पुराणींचा इतिहास । गोड रस सेविला ॥१॥

भावें घ्या रे भावें घ्या रे । येगदा जा रे पंढरिये ॥२॥

भाग्यें आलेति मनुष्यदेहा । तो हा पाहा विठ्ठल ॥३॥

पापपुण्या करील झाडा । जाइल पीडा जन्माची ॥4 ॥

घ्यावी हातीं टाळदिंडी । गावे तोंडीं गुणवाद ॥५॥

तुका ह्मणे घटापटा । न लगे वाटा शोधाव्या ॥६॥

कर्म धर्म नव्हती सांग । उण्या अंगें पतन ॥१॥

प्रायिश्चत्तें पडती पायां । गाती तयां वैष्णवां ॥२॥

तुका ह्मणे नुपजे दोष करा घोष आनंदे ॥३॥

पाहा रे हें दैवत कैसें । भक्तिपिसें भाविक ॥१॥

शुल्क काष्ठीं गुरुगुरी । लाज हरि न धरी ॥२॥

तुका ह्मणे अर्धनारी । ऐसीं धरी रूपडीं ॥३॥

बहुत सोसिले मागें न कळतां । पुढती काय आतां अंध व्हावें ॥१॥

कोण होईल तो ब्रह्मांडचाळक । आपणें चि हाके देईल हाके ॥२॥

तुका ह्मणे दिलीं चेतवूनि सुणीं । कौतुकावांचूनि नाहीं छळ ॥३॥

आश्चर्य या वाटे नसत्या छंदाचें । कैसें दिलें साचें करोनियां ॥१॥

एकीं अनेकत्व अनेकीं एकत्व । प्रकृतिस्वभाव प्रमाणें चि ॥२॥

तुका ह्मणे करूं उगवूं जाणसी । कुशळ येविशीं तुह्मी देवा ॥३॥

अस्त नाहीं आतां एक चि मोहोरा । पासूनि अंधारा दुरि जालों ॥१॥

आठवें विसरु पडियेला मागें । आलें तें चि भागें यत्न केलें ॥२॥

तुका ह्मणे माझा विनोद देवासी । आह्मी तुह्मां ऐसीं दोन्ही नव्हों ॥३॥

क्षर अक्षर हे तुमचे विभाग । कासयानें जग दुरी धरा ॥१॥

प्रतिपादिता तूं समविषमाचा । प्रसाद तो याचा पापपुण्य ॥२॥

तुका ह्मणे तुह्मां नाना अवगणीं । लागे संपादणी लटिक्याची ॥३॥

सर्वरसीं मीनलें चित्त । अखंडित आनंदु ॥१॥

वोळखी ते एका नांवें । इतरभावें खंडणा ॥२॥

तुका ह्मणे नांवें रूपें । दुसरीं पापें हारपलीं ॥३॥

मीं हें ऐसें काय जाती । अवघड किती पाहातां ॥१॥

अंधारानें तेज नेलें। दृष्टीखालें अंतर ॥२॥

तुका ह्मणे सवें देव । घेतां ठाव दावील ॥३॥

कवेश्वरांचा तो आह्मांसी विटाळ । प्रसाद वोंगळ चिवडिती ॥१॥

सोन्यासेजारी तों लाखेची जतन । सतंत ते गुण जैसेतैसे ॥२॥

सेव्य सेववता न पडतां ठावी । तुका ह्मणे गोवी पावती हीं ॥३॥

वाढलियां मान न मनावी निश्चिती । भूतांचिये प्रीती भूतपण ॥१॥

एका एकपणें एकाचिये अंगीं । लागे रंग रंगीं मिळलिया ॥२॥

तुका ह्मणे देव निष्काम निराळा । जीवदशे चाळा चळणांचा ॥३॥

माया साक्षी आह्मी नेणों भीड भार । आप आणि पर नाहीं दोन्ही ॥१॥

पोंभाळिता चरे अंतरींचें दुःख । लांसें फांसें मुख उघडावें ॥२॥

तुका ह्मणे नव्हे स्फीतीचा हा ठाव । निवाड्यासी देव साक्षी केला ॥३॥

संतां आवडे तो काळाचा ही काळ । समर्थाचें बाळ जेवीं समर्थ ॥१॥

केले अन्याय ते सांडवी उपचारें । न देखें दुसरें नासा मूळ ॥२॥

तुका ह्मणे मुख्य कल्पतरुछाया । काय नाहीं दया तये ठायीं ॥३॥

संतांच्या धीकारें अमंगळ जिणें । विश्वशत्रु तेणें सांडी परि ॥१॥

मूळ राखे तया फळा काय उणें । चतुर लक्षणें राखों जाणे ॥२॥

तुका ह्मणे सायास तो एके ठायीं । दीप हातीं तई अवघें बरें ॥३॥

ओलें मूळ भेदी खडकाचें अंग । आभ्यासासी सांग कार्यसिद्धि ॥१॥

दोरें चिरा कापे पडिला कांचणी । अभ्यासें सेवनीं विष पडे ॥२॥

तुका ह्मणे कैंचा बैसण्यासी ठाव । जठरीं बाळा वाव एकाएकीं ॥३॥

अमर आहां अमर आहां । खरें कीं पाहा खोटें हें ॥१॥

कैंचा धाक कैंचा धाक । सकिळक हें आपुलें ॥२॥

देव चि बरे देव चि बरे । तुका ह्मणे खरे तुह्मी ॥३॥

काम नाहीं काम नाहीं । जालों पाहीं रिकामा ॥१॥

नसत्या छंदें नसत्या छंदें । जग विनोदें वि†हडतसे ॥२॥

एकाएकीं एकाएकीं । तुका लोकीं निराळा ॥३॥

हातीं घेऊनियां काठी । तुका लागला किळवरा पाठी ॥१॥

काडिलें तें ओढें । मागील उपचाराचें पुढें ॥२॥

नाहीं वाटों आला भेव । सुख दुःख भोगिता देव ॥३॥

याजसाटीं हें निर्वाण । केलें कसियेलें मन ॥४॥

तुका ह्मणे अनुभव बरा । नाहीं तरी सास्त होय चोरा ॥५॥

कीर्तन चांग कीर्तन चांग । होय अंग हरिरूप ॥१॥

एकदेशीं जीवकळा। हा सकळां सोयरा ॥२॥

तुका ह्मणे उरला देव । गेला भेव त्या काळें ॥३॥

न बोलेसी करा वाचा । उपाधीचा संबंध ॥१॥

संकल्पाचे ओढी मन । पापपुण्य सम चि ॥२॥

तुका ह्मणे नारायणीं । पावो वाणी विसांवा ॥३॥

प्रारब्धा हातीं जन । सुख सीण पावतसे ॥१॥

आविसा अंगें पीडा वसे । त्यागें असे बहु सुख ॥२॥

तुका ह्मणे जीव भ्याला । अवघ्या आला बाहेरी ॥३॥

आशा ते करविते बुद्धीचा लोप । संदेह तें पाप कैसें नव्हे ॥१॥

नांवें रूपें अंगीं लाविला विटाळ । होतें त्या निर्मळ शुद्ध बुद्ध ॥२॥

अंधऑयानें नये देखण्याची चाली । चालों ऐसी बोली तुका बोले ॥३॥

जळो आतां नांव रूप । माझें पाप गांठींचें ॥१॥

लटिकियाचा अभिमान । होता सीण पावित ॥२॥

तुका ह्मणे अरूपींचें । सुख साचें निनांवें ॥३॥

निंदा स्तुती करवी पोट । सोंग दाखवी बोभाट ॥१॥

शृंगारिलें मढें । जीवेंविण जैसें कुडें ॥२॥

तुका ह्मणे रागें । भलतें चावळे वाउगें ॥३॥

भिक्ष्यापत्र अवलंबणें । जळो जिणें लाजिरवाणें । ऐसियासी नारायणें । उपेक्षीजे सर्वथा ॥१॥

जगा घालावें सांकडें । दीन होऊनि बापुडें । हें चि अभाग्य रोकडें । मूळ आणि विश्वास ॥२॥

काय न करी विश्वंभर । सत्य करितां निर्धार । तुका ह्मणे सार । दृढ पाय धरावे ॥३॥

भावबळें विष्णुदास । नाहीं नास पावत ॥१॥

पित्याचें जें काय धन । पुत्रा कोण वंचील ॥२॥

तुका ह्मणे कडे बैसों । तेणें असों निर्भर ॥३॥

कोरड्या गोठी चटक्या बोल । शिकल्या सांगे नाहीं ओल ॥१॥

घरोघरीं सांगती ज्ञान । भूस सिणें कांडिती ॥२॥

तुका ह्मणे आपुल्या मति । काय रितीं पोकळें ॥३॥

नव्हतियाचा सोस होता । झडो आतां पदर ॥१॥

लाभें कळों आली हानि । राहों दोन्हीं निराळीं ॥२॥

तुका ह्मणे एकाएकीं । हा कां लोकीं पसारा ॥३॥

सोसें वाढे दोष । जाला न पालटे कस ॥१॥

असे प्रारब्ध नेमें । श्रमुचि उरे श्रम ॥२॥

सुख देते शांती । तुका ह्मणे धरितां चित्तीं ॥३॥

काय शरीरापें काम । कृपा साधावया प्रेम । उचिताचे धर्म । भागा आले ते करूं ॥१॥

सातांपांचांचें गोठलें । प्रारब्धें आकारलें । आतां हें संचलें । असो भोगा सांभाळीं ॥२॥

फावली ते बरवी संधि । सावधान करूं बुद्धी । तुका ह्मणे मधीं । कोठें नेघें विसावा ॥३॥

न लगे देशकाळ । मंत्रविधानें सकळ । मनें चि निश्चळ । करूनि करुणा भाकावी ॥१॥

कल्पनेचा साक्षी । तरि आदरें चि लक्षी । आवडीनें भक्षी । कोरडें धान्य मटमटां ॥२॥

घेणें तरि भाव । लक्षी दासांचा उपाव। तुका ह्मणे जीव । जीवीं मेळविल अनंत ॥३॥

नाहीं आलें भक्तिसुख अनुभवा । तो मी ज्ञान देवा काय करूं ॥१॥

एकाएकीं मन नेदी समाधान । देखिल्या चरण वांचूनियां ॥२॥

तुका ह्मणे वाचा गुणीं लांचावली । न राह उगली मौन्य मज ॥३॥

मागतां विभाग । कोठें लपाल जी मग ॥१॥

होइन धरणेकरी। मग मी रिघों नेदीं बाहेरी ॥२॥

तुका ह्मणे मी अक्षर । तुज देवपणाचा भार ॥३॥

मिटवण्याचे धनी । तुम्ही वेवसाय जनीं ॥१॥

केलें सांगितलें काम । दिले पाळूनियां धर्म ॥२॥

तुका ह्मणे आतां । असो तुमचें तुमचे माथां ॥३॥

समर्पिली वाणी । पांडुरंगीं घेते धणी ॥१॥

धार अखंडित । ओघ चालियेला नित ॥२॥

पूर्णाहुति जीवें । तुका घेऊनि ठेला भावें ॥३॥

अवघा चि आकार ग्रासियेला काळें । एक चि निराळें हरिचें नाम ॥१॥

शरीरसंपित्त मृगजळभान । जाईल नासोन खरें नव्हे ॥२॥

तुका ह्मणे आतां उपाधीच्या नांवें । आणियेला देवें वीट मज ॥३॥

बोलणें चि नाहीं । आतां देवाविण कांहीं ॥१॥

पाहेन ते पाय । जोंवरि हे दृष्टि धाय ॥२॥

तुका ह्मणे मनें । हे चि संकल्प वाहाणें ॥३॥

येथूनियां ठाव । अवघे लक्षायाचे भाव ॥१॥

आघातावेगळा । असे ठाव हा निराळा ॥२॥

तुका ह्मणे स्थळ । धरूनि राहिलों अचळ ॥३॥

भरला दिसे हाट । अवघी वाढली खटपट । संचिताचे वाट । वाटाऊनि फांकती ॥१॥

दिला पाडूनियां धडा । पापपुण्यांचा निवाडा । आचरती गोडा । आचरणें आपुलाल्या ॥२॥

तुका ह्मणे पराधीनें । जालीं ओढलिया ॠणें । तुटती बंधनें । जरि देवा आळविते ॥३॥

आला भागासी तो करीं वेवसाव । परि राहो भाव तुझ्या पायीं ॥१॥

शरीर तें करी शरीराचे धर्म । नको देऊं वर्म चुकों मना ॥२॥

चळण फिरवी ठाव बहुवस । न घडो आळस चिंतनाचा ॥३॥

इंिद्रयें करोत आपुले व्यापार । आवडीसी थार देइप पायीं ॥४॥

तुका ह्मणे नको देऊं काळा हातीं । येतों काकुलती ह्मणऊनि ॥५॥

आह्मां अवघें भांडवल । येथें विठ्ठल एकला ॥१॥

परतें कांहीं नेणें दुजें। तत्त्वबीजें पाउलें ॥२॥

तुका ह्मणे संतसंगें । येणें रंगें रंगलों ॥३॥

साहोनियां टोले उरवावें सार । मग अंगीकार ख†या मोलें ॥१॥

महत्त्वाचे ठायीं भोगावी अप्रतिष्ठा । विटवावें नष्टां पंचभूतां ॥२॥

तुका ह्मणे मग कैंचा संवसार । जयाचा आदर तें चि व्हावें ॥३॥

निर्वैर होणें साधनाचें मूळ । येर ते विल्हाळ सांडीमांडी ॥१॥

त्यागा नांव तरी निर्विषयवासना । कारीयेकारणांपुरते विधि ॥२॥

तुका ह्मणे राहे चिंतनीं आवडी । येणें नांवें जोडी सत्यत्वेंशीं ॥३॥

पशु ऐसे होती ज्ञानी । चर्वणीं या विषयांचे ॥१॥

केला आणिकां वाढी पाक । खाणें ताक मूर्खासी ॥२॥

तुका ह्मणे मोठा घात । वाताहात हा देह ॥३॥

कां जी धरिलें नाम । तुह्मी असोनि निष्काम ॥१॥

आवडीनें नाचें। आहे तरी पुढें साचें ॥२॥

तुका ह्मणे प्रेम । नाहीं भंगायाचें काम ॥३॥

खरें बोले तरी । फुकासाठीं जोडे हरी ॥१॥

परउपकार । एका वचनाचा फार ॥२॥

तुका ह्मणे मळ । मनें सांडितां शीतळ ॥३॥

दया क्षमा शांति । तेथें देवाची वसति ॥१॥

कीर्तनाचे वाटे । बराडिया ऐसा लोटे ॥२॥

तुका ह्मणे घडे । पूजा नामें देव जोडे ॥३॥

शिष्यांची जो नेघे सेवा । मानी देवासारिखें ॥१॥

त्याचें खरें ब्रह्मज्ञान । उदासीन देहभावीं ॥२॥

तुका ह्मणे सत्य सांगें । योत रागें येती ते ॥३॥

माझी मेलीं बहुवरिं । तूं कां जैसा तैसा हरी ॥१॥

तुज देखतां चि माझा । बाप मेला आजा पणजा ॥२॥

आह्मां लागलेंसे पाठी । बालत्व तारुण्यें काठीं ॥३॥

तुज फावलें तें मागें । कोणी नसतां वादिलागें ॥४॥

तुका ह्मणे तुझ्या अंगीं । मज देखिल लागलीं औघीं ॥५॥

आणीक कोणाचा न करीं मी संग । जेणें होय भंग माझ्या चित्ता ॥१॥

समाधानासाटीं बोलावी हे मात । परि माझें चित्त नाहीं कोठें ॥२॥

जिवाहूनि मज ते चि आवडती । आवडे ज्या चित्तीं पांडुरंग ॥३॥

तुका ह्मणे माझें तो चि जाणे हित । आणिकांच्या चित्त नेदीं बोला ॥४॥

आशा हे समूळ खाणोनि काडावी । तेव्हां चि गोसावी व्हावें तेणें ॥१॥

आशा मारूनिया जयवंत व्हावें । तेव्हां चि निघावें सर्वांतूनि ॥२॥

तुका ह्मणे जरीं योगाची तांतडी । आशेची बीबुडी करीं आधीं ॥३॥

निष्ठावंत भाव भक्तांचा स्वधर्म । निर्धार हें वर्म चुकों नये ॥१॥

निष्काम निश्चळ विठ्ठलीं विश्वास । पाहों नये वास आणिकांची ॥२॥

तुका ह्मणे ऐसा कोणें उपेक्षिला । नाहीं ऐकिला ऐसा कोणीं ॥३॥

नामाचें चिंतन प्रगट पसारा । असाल तें करा जेथें तेथें ॥१॥

गुण दोष नाहीं पाहात कीर्तनीं । प्रेमें चक्रपाणी वश्य होय ॥२॥

तुका ह्मणे कडु वाटतो प्रपंच । रोकडे रोमांच कंठ दाटे ॥३॥

नाम ह्मणतां मोक्ष नाहीं । ऐसा उपदेश करिती कांहीं । बधिर व्हावें त्याचे ठायीं । दुष्ट वचन वाक्य तें ॥१॥

नवविधीचा निषेध । जेणें मुखें करिती वाद । जन्मा आले निंद्य । शूकरयाती संसारा ॥२॥

काय सांगों वेळोवेळां । आठव नाहीं चांडाळा । नामासाठीं बाळा । क्षीरसागरीं कोंडिलें ॥३॥

आपुलिया नामासाठीं । लागे शंखासुरापाठीं। फोडोनियां पोटीं । वेद चारी काढिले ॥४॥

जगीं प्रसिद्ध हे बोली। नामें गणिका तारिली । आणिकें ही उद्धरिलीं । पातकी महादोषी ॥५॥

जे हे पवाडे गर्जती । नाम प्रल्हादाचा चित्तीं । जळतां बुडतां घातीं । राखे हातीं विषाचे ॥६॥

काय सांगों ऐशीं किती । तुका ह्मणे नामख्याती । नरकाप्रती जाती । निषेधिती तीं एकें ॥७॥

किती या काळाचा सोसावा वळसा । लागला सरिसा पाठोवाठीं ॥१॥

उपजल्या पिंडा मरण सांगातें । मरतें उपजतें सवें चि तें ॥२॥

तुका ह्मणे माळ गुंतली राहाटीं । गाडग्याची सुटी फुटलिया ॥३॥

गासी तरि एक विठ्ठल चि गाइप । नाहीं तरि ठायीं राहें उगा ॥१॥

अद्वैतीं तों नाहीं बोलाचें कारण । जाणीवेचा श्रम करिसी वांयां ॥२॥

तुका ह्मणे किती करावी फजिती । लाज नाहीं नीतिं निलाजिरा ॥३॥

जयाचिये वाचे नये हा विठ्ठल । त्याचे मज बोल नावडती ॥१॥

शत्रु तो म्यां केला न ह्मणें आपुला । जो विन्मुख विठ्ठला सर्वभावें ॥२॥

जयासी नावडे विठोबाचें नाम । तो जाणा अधम तुका ह्मणे ॥३॥

आह्मांसी तों नाहीं आणीक प्रमाण । नामासी कारण विठोबाच्या ॥१॥

अबद्ध वांकडें जैशातैशा परी । वाचे हरि हरि उच्चारावें ॥२॥

तुका ह्मणे आह्मां सांपडलें निज । सकळां हें बीज पुराणांचें ॥३॥

जीव तो चि देव भोजन ते भक्ति । मरण तेचि मुक्ति पापांड्याची ॥१॥

मना आला तैसा करिती विचार । ह्मणती संसार नाहीं पुन्हा ॥२॥

तुका ह्मणे पाठीं उडती यमदंड । पापपुण्य लंड न विचारी ॥३॥

भक्तांचा महिमा भक्त चिं जाणती । दुर्लभ या गति आणिकांसी ॥१॥

अभेदूनि भेद राखियेला अंगीं । वाढावया जगीं प्रेमसुख ॥२॥

टाळ घोष कथा प्रेमाचा सुकाळ । मूढ लोकपाळ तरावया ॥३॥

तुका ह्मणे हें तों आहे तयां ठावें । जिहीं एक्या भावें जाणीतलें ॥४॥

आशा तृष्णा माया अपमानाचें बीज । नासिलिया पूज्य होईजेतें ॥१॥

अधीरासी नाहीं चालों जातां मान । दुर्लभ दरुषण धीर त्याचें ॥२॥

तुका ह्मणे नाहीं आणिकांसी बोल । वांयां जाय मोल बुद्धीपाशीं ॥३॥

चिंतनें सरे तो धन्य काळ । सकळ मंगळ मंगळांचें ॥१॥

जनवन ऐसें कृपेच्या सागरें । दाटला आभारें पांडुरंग ॥२॥

तुका ह्मणे देवा भक्तांचे बंधन । दाखविलें भिन्न परी एक ॥३॥

मोक्षाचें आह्मांसी नाहीं अवघड । तो असे उघाड गांठोळीस ॥१॥

ज्याचें त्यासी देणें कोण तें उचित । मानूनियां हित घेतों सुख ॥२॥

तुका ह्मणे सुखें देइप संवसार । आवडीसी थार करीं माझे ॥३॥

चिंतनासी न लगे वेळ । सर्व काळ करावें ॥१॥

पढिये सवाौत्तमा भाव । येथें वाव पसारा ॥२॥

ऐसें उपदेशी तुका । अवघ्या लोकां सकळां ॥३॥

अंतराय पडे गोविंदीं अंतर । जो जो घ्यावा भार तो चि बाधी ॥१॥

अखंड तें खंडे संकल्पीं विकल्प । मनोजन्य पाप रज्जुसर्प ॥२॥

तुका ह्मणे विश्वीं विश्वंभर वसे । राहों ऐसे दशे सुखरूप ॥३॥

एकाचिया घाट्या टोके । एक फिके उपचार ॥१॥

एकाचेथें उिच्छष्ट खाय । एका जाय ठकोणि ॥२॥

तुका ह्मणे सोपें । बहु रूपें अनंत ॥३॥

कोठें नाहीं अधिकार । गेले नर वांयां ते ॥१॥

मृत्याचिये अंगीं छाये । उपाये चि खुंटतां ॥२॥

तुका म्हणे अवघे जन । येथें मन असों द्या ॥३॥

ज्याणें ज्याणें जैसें ध्यावें । तैसें व्हावें कृपाळें ॥१॥

अवघें साकरेचें अंग । नये व्यंग निवडितां ॥२॥

तुका ह्मणे जें जें करी । तें तें हरी भोगिता ॥३॥

आचरती कर्में । तेथें काळें कर्मधर्में ॥१॥

यज्ञामुखें घांस । मंत्रपूजेसी उदास ॥२॥

तुका ह्मणे चोरी । योगियां ही सवें करी ॥३॥

नामाचे पवाडे बोलती पुराणें । होऊनि कीर्तन तो चि ठेला ॥१॥

आगळें हे सार उत्तमा उत्तम । ब्रह्मकर्मा नाम एक तुझें ॥२॥

तिहीं त्रिभुवनीं गमन नारदा । हातीं विणा सदा नाम मुखीं ॥३॥

परिक्षिती मृत्यु सातां दिवसांचा । मुक्त जाला वाचा उच्चारितां ॥४॥

कोळियाची कीर्ति वाढली गहन । केलें रामायण रामा आधीं ॥५॥

सगुण निर्गुण तुज ह्मणे वेद । तुका ह्मणे भेद नाहीं नांवा ॥६॥

भूतदयापरत्वें जया तया परी । संत नमस्कारीं सर्वभावें ॥१॥

हिरा परिस मोहरा आणीक पाषाण । नव्हे परी जन संतां तैसी ॥२॥

सरितां वाहाळां गंगे सागरा समान । लेखी तयाहून अधम नाहीं ॥३॥

आणीक अमुप होती तारांगणें । रविशशिमानें लेखूं नये ॥४॥

तुका ह्मणे नाहीं नरमता अंगी । नव्हे तें फिरंगी कठिण लोह ॥५॥

आणीक कांहीं मज नावडे मात । एक पंढरिनाथ वांचुनिया ॥१॥

त्याची च कथा आवडे कीर्तन । तें मज श्रवणें गोड लागे ॥२॥

तुका ह्मणे संत ह्मणोत भलतें । विठ्ठलापरतें न मनी कांहीं ॥३॥

ठेवा जाणीव गुंडून । येथें भाव चि प्रमाण ॥१॥

तर्कवितर्कासी वाव न लागे सायासीं ॥२॥

तुका ह्मणे भावेंविण । अवघा बोलती तो सीण ॥३॥

येथें दुसरी न सरे आटी । देवा भेटी जावया ॥१॥

षडउर्मी हृदयांत । यांचा अंत पुरवूनि ॥२॥

तुका ह्मणे खुंटे आस । तेथें वास करी तो ॥३॥

मुक्त तो आशंका नाहीं जया अंगीं । बद्ध मोहोसंगीं लज्जा चिंता ॥१॥

सुख पावे शांती धरूनि एकांत । दुःखी तो लोकांत दंभ करी ॥२॥

तुका ह्मणे लागे थोडा च विचार । परी हे प्रकार नागविती ॥३॥

कानीं धरी बोल बहुतांचीं मतें । चाट त्यापरतें आणीक नाहीं ॥१॥

शब्दज्ञानी एक आपुल्याला मतें । सांगती वेदांत भिन्नभावें ॥२॥

तुका ह्मणे एक भाव न धरिती । पडिली हे माती त्यांचे तोंडीं ॥३॥

देवा ऐकें हे विनंती । मज नको रे हे मुक्ति । तया इच्छा गति । हें चि सुख आगळें ॥१॥

नको वैकुंठींचा वास । असे तया सुखा नास । अद्भुत हा रस । कथाकाळीं नामाचा ॥२॥

तुझ्या नामाचा महिमा । तुज न कळे रे मेघशामा । तुका ह्मणे आह्मां । जन्म गोड यासाटीं ॥३॥

न पूजीं आणिकां देवां न करीं त्यांची सेवा । न मनीं या केशवाविण दुजें ॥१॥

आणिकाची कीर्ती नाइकें न बोलें । चाड या विठ्ठलेंविण नाहीं ॥२॥

न पाहें लोचनीं श्रीमुखावांचूनि । पंढरी सांडूनि न वजें कोठें ॥३॥

न करीं कांहीं आस मुक्तीचे सायास । न भें संसारास येतां जातां ॥४॥

तुका म्हणे कांहीं व्हावें ऐसें जीवा । नाहीं या केशवाविण दुजें ॥५॥

नव्हे खळवादी मता च पुरता । सत्याची हे सत्ता उपदेश ॥१॥

नव्हे एकदेशी शब्द हा उखता । ब्रह्मांडापुरता घेईल त्यासी ॥२॥

तुका विनवणी करी जाणतियां । बहुमतें वांयां श्रमों नये ॥३॥

या चि नांवें दोष । राहे अंतरीं किल्मिष ॥१॥

बिजाऐसीं फळें । उत्तम कां अमंगळें ॥२॥

तुका ह्मणे चित्त । शुद्ध करावें हे नित ॥३॥

कुशळ वक्ता नव्हे जाणीव श्रोता । राहे भाव चित्ता धरूनियां ॥१॥

न धोवी तोंड न करी अंघोळी । जपे सदाकाळीं रामराम ॥२॥

जप तप ध्यान नेणे याग युक्ती । कृपाळु जो भूतीं दयावंत ॥३॥

तुका ह्मणे होय जाणोनि नेणता । आवडे अनंता जीवाहूनि ॥४॥

काळाचिया सत्ता ते नाहीं घटिका । पंढरीनायका आठवितां ॥१॥

याकारणें माझ्या विठोबाची कीर्ति । आहे हे त्रिजगतीं थोर वाट ॥२॥

तुका ह्मणे जन्मा आलियाचें फळ । स्मरावा गोपाळ तें चि खरें ॥३॥

घरोघरीं बहु जाले कवि । नेणे प्रसादाची चवी ॥१॥

काढावें आइतें। तें चि जोडावें स्वहितें ॥२॥

तुका ह्मणे कळे । परि होताती अंधळे ॥३॥

नये पाहों मुख मात्रागमन्याचें । तैसें अभक्ताचें गुरुपुत्रा ॥१॥

नये होऊं कदा निंदकाची भेटी । जया द्वैत पोटीं चांडाळाच्या ॥२॥

तुका ह्मणे नका बोलों त्यासी गोष्टी । जयाचिये दृष्टी पाप वाढे ॥३॥

कथा करोनिया द्रव्य घेती देती । तयां अधोगति नरकवास ॥१॥

असिखड्गधारा छेदिती सर्वांग । तप्तभूमी अंग लोळविती ॥२॥

तुका ह्मणे तया नरक न चुकती । सांपडले हातीं यमाचिया ॥३॥

नाइकावे कानीं तयाचे ते बोल । भक्तीविण फोल ज्ञान सांगे ॥१॥

अहं ब्रह्म ह्मणोनि पाळित पिंडा । नो बोलावें भांडा तया सवें ॥२॥

वेदबाह्य लंड बोले जो पाषांड । त्याचें काळें तोंड संतांमध्ये ॥३॥

तुका ह्मणे खंडी देवभक्तपण । वरिष्ठ त्याहूनि श्वपच तो ॥४॥

वेदविहित तुह्मी आइका हो कर्में । बोलतों तीं वर्में संतांपुढे ॥१॥

प्रथम पाउलीं पावविला पंथ । आदि मध्य अंत भेद नाहीं ॥२॥

आंबे बोरी वड बाभुळा चंदन । गुणागुणें भिन्न अिग्न एक ॥३॥

तुका ह्मणे मन उन्मन जों होय । तोंवरि हे सोय विधि पाळीं ॥४॥

तीर्थांचे मूळ व्रतांचें फळ । ब्रह्म तें केवळ पंढरिये ॥१॥

जीवांचें जीवन सुखाचें सेजार । उभें कटीं कर ठेवूनियां ॥२॥

जनाचा जनिता कृपेचा सागर । दीनां लोभापार दुष्टां काळ ॥३॥

सुरवरां चिंतनीं मुनिवरां ध्यानीं । आकार निर्गुणीं तें चि असे ॥४॥

तुका ह्मणे नाहीं श्रुती आतुडलें । आह्मां सांपडलें गीती गातां ॥५॥

माझे मनोरथ पावले सिद्धी । तइप पायीं बुद्धि िस्थरावली ॥१॥

त्रिविध तापाचें जालेंसे दहन । सुखावलें मन प्रेमसुखें ॥२॥

महालाभ वाचे वसे पांडुरंग । अंगोअंगीं संग अखंडित ॥३॥

जीवनाचा जाला ओलावा अंतरीं । विश्व विश्वंभरीं सामावलें ॥४॥

तुका ह्मणे माप भरी आलें सिगे । धारबोळ गंगे पूर वाहे ॥५॥

कृपेचें उत्तर देवाचा प्रसाद । आनंदीं आनंद वाढवावा ॥१॥

अलभ्य तें आलें दारावरी फुका । येथें आता चुका न पाहिजे ॥२॥

तुका ह्मणे जिव्हाश्रवणाच्या द्वारें । माप भरा वरें सिगेवरि ॥३॥

पापपुण्यसुखदुःखाचीं मंडळें । एक एकाबळें वाव घेती ॥१॥

स्वर्गाचिया भोगें सरतां नरक । मागें पुढें एक एक दोन्ही ॥२॥

तुका ह्मणे भय उपजलें मना । घेइप नारायणा कडिये मज ॥३॥

वचना फिरती अधम जन । नारायण तो नव्हे ॥१॥

संसाराचा नाहीं पांग । देव सांग सकळ ॥२॥

तुका ह्मणे कीर्त वाणूं । मध्यें नाणूं संकल्प ॥३॥

कथा करोनियां मोल ज्यापें घेती । ते ही दोघे जाती नरकामध्यें ॥१॥

मधुरवाणीच्या नका पडों भरी । जाल यमपुरी भोगावया ॥२॥

तुका ह्मणे करीं ब्रह्मांड ठेंगणें । हात पसरी जिणें धिग त्याचें ॥३॥

गोड नांवें क्षीर । परी साकरेचा धीर ॥१॥

रुची नेदी अन्न । ज्यांत नसतां लवण ॥२॥

अंधऑयाचे श्रम । शिकविल्याचें चि नाम ॥३॥

तुका ह्मणे तारा । नाव तंबु†याच्या सारा ॥४॥

नम्र जाला भूतां । तेणें कोंडिलें अनंता ॥१॥

अवघा जाला पण । लवण सकळां कारण ॥२॥

तुका ह्मणे पाणी । पाताळ तें परी खणी ॥३॥

आपुल्या महिमानें । धातु परिसें केलें सोनें ॥१॥

गांवाखालील वाहाळ । गंगा न मनी अमंगळ ॥२॥

तुका ह्मणे माती । केली कस्तुरीनें सरती ॥३॥

आशाबद्ध वक्ता । भय श्रोतयाच्या चित्ता ॥१॥

जालें लोभाचें मांजर । भीक मागे दारोदार ॥२॥

तुका ह्मणे गोणी । माप आणि रितीं दोन्ही ॥३॥

तक्र शिष्या मान । दुग्धा ह्मणे नारायण ॥१॥

उपदेश तो जगा । आपण सोंवळा इतका मांगा ॥२॥

रसनाशिश्नाचे अंकित । तुका ह्मणे वरदळ िस्पत ॥३॥

ब्रह्मचारी धर्म घोकावें अक्षर । आश्रमीं विचार षटकर्में ॥१॥

परमहंस तरी जाणे सहज वर्म । तेथें याती धर्म कुळ नाहीं ॥२॥

बोले वर्म जो चाले याविरहित । तो जाणा पतित श्रुति बोले ॥३॥

तुका ह्मणे कांहीं नाहीं नेमाविण । मोकळा तो सीण दुःख पावे ॥४॥

आह्मी क्षेत्रींचे संन्यासी । देहभरित हृषीकेशी । नाहीं केली ऐशी । आशाकामबोहरी ॥१॥

दंड धरिला दंडायमान । मुळीं मुंडिलें मुंडण । बंदी बंद कौपीन । बहिरवास औठडें ॥२॥

काळें साधियेला काळ । मन करूनि निश्चळ । लौकिकीं विटाळ । धरूनि असों ऐकांत ॥३॥

कार्यकारणाची चाली । वाचावाचत्वें नेमिली । एका नेमें चाली । स्वरूपीं च राहाणें ॥४॥

नव्हे वेषधारी । तुका आहाच वरवरी । आहे तैसीं बरीं। खंडें निवडितों वेदांची ॥५॥

निर्वाहापुरतें अन्न आच्छादन । आश्रमासी स्थान कोंपी गुहा ॥१॥

नये बोलों फार बैसों जनामधीं । सावधान बुद्धी इंिद्रयें दमी ॥२॥

तुका ह्मणे घडी घडीनें साधावी । त्रिगुणांची गोवी उगवूनि ॥३॥

जैसीं तैसीं तरी । शरणागतें तुझीं हरी ॥१॥

शुद्ध नाहीं चित्त । परी ह्मणवितों भक्त ॥२॥

मज कोण पुसे रंका । नाम सांगे तुझें तुका ॥३॥

नाशवंत देह नासेल हा जाणा । कां रे उच्चाराना वाचे नाम ॥१॥

नामापरतें सार नाहीं त्रिभुवनीं । तें कां तुह्मी मनीं आठवाना ॥२॥

तुका ह्मणे नाम वेदांसी आगळें । तें दिलें गोपाळें फुकासाटीं ॥३॥

आळवितां बाळें । मातेतें सुख आगळें ॥१॥

लेववूनि अळंकार । दृष्टी करावी सादर ॥२॥

आपुलिये पदीं । बैसवूनि कोडें वंदी ॥३॥

नेदी लागों दिठी । उचलोनि लावी कंठीं ॥४॥

तुका ह्मणे लाभा । वारी घ्या वो पद्मनाभा ॥५॥

तप तीर्थ दान व्रत आचरण । गातां हरिगुण वारूं नये ॥१॥

आपुलिया पापें न सुटे सायासें । कोणा काळें ऐसें निस्तरेल ॥२॥

व्हावें साह्य तया न घलावें भय । फुकासाटीं पाहे लाभ घात ॥३॥

तुका ह्मणे हित माना या वचना ॥सुख दुःख जाणा साधे फुका ॥४॥

देवासाटीं जाणा तयासी च आटी । असेल ज्या गांठीं पुण्यराशी ॥१॥

कथें निद्राभंग करावा भोजनीं । तया सुखा धणी पार नाहीं ॥२॥

यागीं रीण घ्यावें द्यावें सुख लाहीं । बुडतां चिंता नाहीं उभयतां ॥३॥

तुका ह्मणे वर्म जाणोनि करावें । एक न घलावें एकावरी ॥४॥

अग्नीमाजी पडे धातु । लीन होउनि राहे अतु । होय शुद्ध न पवे घातु । पटतंतुप्रमाण ॥१॥

पुरें मातलिया नदी । लव्हा नांदे जीवनसंधी । वृक्ष उन्मळोनि भेदी । परि तो कधीं भंगेना ॥२॥

हस्ती परदळ तें भंगी । तया पायीं न मरे मुंगी । कोण जाय संगी । पाणोवाणी तयेच्या ॥३॥

पिटितां घणें वरि सैरा । तया पोटीं राहे हिरा । तैशा काय तगती गारा । तया थोरा होऊनि ॥४॥

लीन दीन हें चि सार । भव उतरावया पार। बुडे माथां भार । तुका ह्मणें वाहोनि ॥५॥

आह्मी वीर जुंझार । करूं जमदाढे मार । तापटिले भार । मोड जाला दोषांचा ॥१॥

रामनामांकित बाण । गोपी लाविला चंदन । झळकती निशाणें । गरुडटके पताका ॥२॥

तुका ह्मणे काळ । जालों जिंकोनि निश्चळ । पावला सकळ। भोग आह्मां आमचा ॥३॥

आशाबद्ध तो जगाचा दास । पूज्य तो उदास सर्वजना ॥१॥

जाणतिया पाठीं लागला उपाध । नेणता तो सिद्ध भोजनासी ॥२॥

तुका ह्मणे भय बांधलें गांठीं । चोर लागे पाठी दुम तया ॥३॥

आणिकांसी तारी ऐसा नाहीं कोणी । धड तें नासोनि भलता टाकी ॥१॥

ओल शुद्ध काळी काळें जिरें बीज । कैंचें लागे निज हाता तेथें ॥२॥

एक गहू करिती अनेक प्रकार । सांजा दिवसीं क्षीर घुगरिया ॥३॥

तुका ह्मणे विषा रुचि एका हातीं । पाधानी नासिती नवनीत ॥४॥

वाटे या जनाचें थोर बा आश्चर्य । न करिती विचार कां हिताचा ॥१॥

काय मानुनियां राहिले नििंश्चती । काय जाब देती यमदूतां ॥२॥

कां हीं विसरलीं मरण बापुडीं । काय यांसी गोडी लागलीसे ॥३॥

काय हातीं नाहीं करील तयासी ॥ काय जालें यांसी काय जाणों ॥४॥

कां हीं नाठविती देवकीनंदना । सुटाया बंधनापासूनियां ॥५॥

काय मोल यासी लागे धन वित्त । कां हें यांचें चित्त घेत नाहीं ॥६॥

तुका ह्मणे कां हीं भोगितील खाणी ॥ कां त्या चक्रपाणी विसरलीं ॥७॥

काय एकां जालें तें कां नाहीं ठावें । काय हें सांगावें काय ह्मुण ॥१॥

काय हें शरीर साच कीं जाणार । सकळ विचार जाणती हा ॥२॥

कां हें कळों नये आपुलें आपणा । बाळत्व तारुण्य वृद्धदशा ॥३॥

कां हें आवडलें िप्रयापुत्रधन । काय कामा कोण कोणा आलें ॥४॥

कां हें जन्म वांयां घातलें उत्तम । कां हे रामराम न ह्मणती ॥५॥

काय भुली यांसी पडली जाणतां । देखती मरतां आणिकांसी ॥६॥

काय करिती हे बांधलिया काळें । तुका ह्मणे बळें वज्रपाशीं ॥७॥

जुंझार ते एक विष्णुदास जगीं । पापपुण्य अंगीं नातळे त्यां ॥१॥

ऊर्ध पुंड भाळीं कंठीं शोभे माळी । कांपिजे किळकाळ तया भेणें ॥२॥

तुका ह्मणे शंखचक्रांचे शृंगार । नामामृतसार मुखामाजी ॥३॥

जेणें नाहीं केलें आपुलें स्वहित । पुढिलांचा घात इच्छीतसे ॥१॥

बांधलें गांठी तें लागलें भोगावें । ऐसियासी देवें काय कीजे ॥२॥

तुका ह्मणे जया गांवां जाणे जया । पुसोनियां तया वाट चाले ॥३॥

मानी भक्तांचे उपकार । रुणीया ह्मणवी निरंतर । केला निर्गुणीं आकार । कीर्त मुखें वर्णितां ॥१॥

अंबॠषीकारणें । जन्म घेतले नारायणें । एवडें भक्तींचे लहणें । दास्य करी हा दासाचें ॥२॥

ह्मणियें करितां शंका न धरी । रक्षपाळ बिळच्या द्वारीं । भक्तीचा आभारी । रीग न पुरे जावया ॥३॥

अर्जुनाचे रथवारु । ते वागवी सर्वेश्वरु । एवडे भक्तीचे उपकारु । मागें मागें हिंडतसे ॥४॥

पुंडलिकाचे द्वारीं । सम पाउलीं विटेवरी । न वजे कट करीं । धरूनि तेथें राहिला ॥५॥

भावभक्तीचा अंकित । नाम साजे दिनानाथ । ह्मणोनि राहिला निवांत । तुका चरण धरोनि ॥६॥

सांगों जाणती शकुन । भूत भविष्य वर्तमान ॥१॥

रिद्धिसिद्धींचे साधक । वाचासिद्ध होती एक ॥२॥

तुका ह्मणे जाती । पुण्यक्षयें अधोगती ॥३॥

ठाकलोंसें द्वारीं । उभें याचक भीकारी ॥१॥

याचकाचा भार । नये घेऊं येरझार ॥२॥

तुका ह्मणे दान । सेवा घेतल्यावांचून ॥३॥

काय धर्म नीत । तुह्मां शिकवावें हित ॥१॥

नाम महादेव । येथें निवडला भाव ॥२॥

तुका ह्मणे वेळे । माझें तुह्मां कां न कळे ॥३॥

भांडावें तें गोड । पुरे सकळ ही कोड ॥१॥

हाक देतां दारीं । येती जवळी सामोरीं ॥२॥

तुका ह्मणे शिवें । मागितलें हातीं द्यावें ॥३॥

ऐसें कां जालें तें मज ही न कळे । कीर्तनाचे रळेपळे जगीं ॥१॥

भाविकां कंटक करिताती पीडा । हा तंव रोकडा अनुभव ॥२॥

तुका ह्मणे नाम निर्वाणीचा बाण । याचा अभिमान नाहीं तुह्मां ॥३॥