अभंग १५०१–१८००

तुह्मी बैसलेती निर्गुणाचे खोळे । आह्मां कां हे डोळे कान दिले ॥१॥

आपुले पोटीं तों राखियेला वाव । आह्मांसी कां भाव अल्प दिला ॥२॥

तुका ह्मणे दुःखी असें हें कळों द्या । पुढिलिया धंद्या मन नेघे ॥३॥

सोंगें छंदें कांहीं । देव जोडे ऐसें नाहीं ॥१॥

शुद्ध भावाविण । जो जो केला तो तो सीण ॥२॥

तुका ह्मणे कळे । परि होताती अंधळे ॥३॥

अवघीं भूतें साम्या आलीं । देखिलीं म्यां कैं होतीं ॥१॥

माझी कोणी न धरो शंका ।हो कां लोकां निद्वपद्व ॥२॥

तुका ह्मणे जें जें भेटे । तें तें वाटे मी ऐसें ॥३॥

सत्यसंकल्पाचा दाता नारायण । सर्व करी पूर्ण मनोरथ ॥१॥

अंतरींचें बीज जाणे कळवळा । व्यापक सकळां ब्रह्मांडाचा ॥२॥

तुका ह्मणे नाहीं चालत तांतडी । प्राप्तकाळघडी आल्याविण ॥३॥

काय वाणूं आतां न पुरे हे वाणी । मस्तक चरणीं ठेवीतसें ॥१॥

जगाच्या कल्याणा संतांच्या विभूति । देह कष्टविती उपकारें ॥२॥

भूतांची दया हे भांडवल संतां । आपुली ममता नाहीं देहीं ॥३॥

तुका ह्मणे सुख पराविया सुखें । अमृत हें मुखें जरवतसे ॥४॥

जन्मा आलों त्याचें । आजि फळ जालें साचें ॥१॥

कृत्याकृत्य जालों । इच्छा केली ते पावलों ॥२॥

तुका ह्मणे काळ । आतां करूं न शके बळ ॥३॥

काय पुण्यराशी । गेल्या भेदूनि आकाशीं ॥१॥

काय वोळलें संचित । ऐसें नेणें अगणित ॥२॥

तुका ह्मणे नेणें । काय केलें नारायणें ॥३॥

असें येथींचिया दिनें । भाग्यहीन सकळां ॥१॥

आणिक तें दुजें कांहीं । मज नाहीं यावरी ॥२॥

तुका ह्मणे केली कोणें । एवढा नेणें लौकिक ॥३॥

गायें नाचें वायें टाळी । साधन कळी उत्तम हें ॥१॥

सायासाचें नाहीं काम । घेतां नाम विठोबाचें ॥२॥

तुका ह्मणे निर्वाणीचें । शस्त्र साचें हें एक ॥३॥

सर्वकाळ माझे चित्तीं । हे चि खंती राहिली ॥१॥

वेव्हाराची सरली मात । अखंडित अनुसंधान ॥२॥

तुका ह्मणे वेध जाला । अंगा आला श्रीरंग ॥३॥

जैसें दावी तैसा राहे । तरि कां देव दुरी आहे ॥१॥

माळामुद्रांवरी। कैंचा सोंगें जोडे हरि ॥२॥

तुका ह्मणे देखें । ऐसे परीचीं बहुतेकें ॥३॥

अवघा तो शकुन । हृदयीं देवाचे चरण ॥१॥

संग हरिच्या नामाचा। शुचिर्भूत सदा वाचा ॥२॥

तुका ह्मणे हरिच्या दासां । शुभकाळ अवघ्या दिशा ॥३॥

ब्रह्मरूपाचीं कर्में ब्रह्मरूप । विरहित संकल्प होती जाती ॥१॥

नानाभाषामतें आळविती बाळा । प्रबोध तो मूळा जननीठायीं ॥२॥

तुका ह्मणे माझें नमन जाणतियां । लागतसें पायां वेळोवेळां ॥३॥

नाहीं सुगंधाची लागती लावणी । लावावी ते मनीं शुद्ध होतां ॥१॥

प्रभा आणि रवि काय असे आन । उदयीं तंव जन सकळ साक्षी ॥२॥

तुका ह्मणे बरा सत्याचा सायास । नवनीता नाश नाहीं पुन्हा ॥३॥

तीर्थाटणें एकें तपें हुंबरती । नाथिले धरिती अभिमान ॥१॥

अक्षरें आणिती अंगासी जाणीव । इच्छा ते गौरव पूज्य व्हावें ॥२॥

तुका ह्मणे विधिनिषधाचे डोहीं । पडिले त्यां नाहीं देव कधीं ॥३॥

पटे ढाळूं आह्मी विष्णुदास जगीं । लागों नेदूं अंगीं पापपुण्य ॥१॥

बिळवंत जेणें रचिलें सकळ । आह्मां त्याचें बळ अंकितांसी ॥२॥

तुका ह्मणे आह्मी देखत चि नाहीं । देवाविण कांहीं दुसरें तें ॥३॥

कथेचा उलंघ तो अधमां अधम । नावडे ज्या नाम ओळखा तो ॥१॥

निद्रेचा आदर जागरणीं वीट । त्याचे पोटीं कीट कुपथ्याचें ॥२॥

तुका ह्मणे दोन्ही बुडविलीं कुळें । ज्याचें तोंड काळें कथेमाजी ॥३॥

सांडोनी दों अक्षरां । काय करूं हा पसारा ।

विधिनिषेधाचा भारा । तेणें दातारा नातुडेसी ॥१॥

ह्मणोनि बोबडा उत्तरीं । वाचें जपें निरंतरीं ।

सर्वमय ऐसें वेदांचें वचन । श्रुति गर्जती पुराणें ।

नाहीं आणीक ध्यान । रे साधन मज चाड ॥२॥

शेवटीं ब्रह्मार्पण । या चि मंत्राचें कारण ।

काना मात्र वांयांविण । तुका ह्मणे बिंदुलीं ॥३॥

हरिनामाचें करूनि तारूं । भवसिंधुपार उतरलों ॥१॥

हरिनामाचा शस्त्र घोडा । संसार गाढा छेदिला ॥२॥

हरिनामाचीं धनुष्यकांडें । विन्मुख तोंडें किळकाळ ॥३॥

येणें चि बळें सरते आह्मी । हरिचे नामें लोकीं तिहीं ॥४॥

तुका ह्मणे जालों साचे । श्रीविठ्ठलाचे डिंगर ॥५॥

नव्हें हें गुरुत्व मेघवृष्टि वाणी । ऐकावी कानीं संतजनीं ॥१॥

देहपिंड दान दिला एकसरें । मुळिचें तें खरें टांकसाळ ॥२॥

तुका ह्मणे झरा लागला नवनीत । सेविलिया हित पोट धाय ॥३॥

घटीं अलिप्त असे रवि । अिग्न काष्ठामाजी जेवी । तैसा नारायण जीवीं । जीवसाक्षीवर्तनें ॥१॥

देह संकल्पासारिखें । एक एकांसी पारिखें । सुख आणि दुःखें । अंगी कर्में त्रिविध ॥२॥

तुका ह्मणे कोडें । न कळे तयासी सांकडें । त्याचिया निवाडें । उगवे केलें विंदान ॥३॥

सद्गदित कंठ दाटो । येणें फुटो हृदय ॥१॥

नेत्रीं जळ वाहो सदां । आनंदाचे रोमांच ॥२॥

तुका ह्मणे कृपादान । इच्छी मन हे जोडी ॥३॥

जेथें देखें तेथें उभा । अवघ्या गगनाचा गाभा ॥१॥

सरसावलें मन । केले सोज्वळ लोचन ॥२॥

तुका ह्मणे सवें । आतां असिजेत देवें ॥३॥

तान्हे तान्ह प्याली । भूक भुकेने खादली ॥१॥

वास वासनेसी नाहीं । मन पांगुळलें पायीं ॥२॥

शेष उरला तुका । जीवा जीवीं जाला चुका ॥३॥

पाणिपात्र दिगांबरा । हस्त करा सारिखे ॥१॥

भिक्षा कामधेनुऐशी । अवकाशीं शयन ॥२॥

पांघरोनि तुका दिशा ॥ केला वास अलक्षीं ॥३॥

विषयीं विसर पडिला निःशेष । अंगीं ब्रह्मरस ठसावला ॥१॥

लाभाचिया सोसें पुढें चाली मना । धनाचा कृपणा लोभ जैसा ॥२॥

तुका ह्मणे गंगासागरसंगमीं । अवघ्या जाल्या ऊर्मि एकमय ॥३॥

कृष्णरामनाम मांडीं पां वोळी । तेणें होइल होळी पापा धुनी ॥१॥

जोडी तरी ऐसी करावी न सरे । पुढें आस नुरे मागुताली ॥२॥

तुका ह्मणे ऐसें धरा कांहीं मनीं । यातायाती खाणीं चुकतील ॥३॥

परमार्थी तो न ह्मणावा आपुला । सलगी धाकुला हेळूं नये ॥१॥

पितियानें तैसा वंदावा कुमर । जयाचें अंतर देवें वसे ॥२॥

तुका ह्मणे शिरीं वाहावें खापर । माजी असे सार नवनीत ॥३॥

ज्याचा ऐसा अनुभव । विश्व देव सत्यत्वें ॥१॥

कामक्रोधा नाहीं चाली । भूतीं जाली समता ॥२॥

तुका ह्मणे भेदाभेद । गेले वाद खंडोनि ॥३॥

सेवा ते आवडी उच्चारावें नाम । भेदाभेदकाम निवारूनि ॥१॥

देवाचीं च नामें देवाचिये शिरीं । सर्व अळंकारीं समर्पावीं ॥२॥

तुका ह्मणे आहे भावें चि संतोषी । वसे नामापाशीं आपुलिया ॥३॥

ज्ञानियांचे घरीं चोजवितां देव । तेथें अहंभाव पाठी लागे ॥१॥

वेदपारायण पंडित वाचक । न मिळती एक एकांमधीं ॥२॥

पाहों गेलों भाव कैसी आत्मनिष्ठा । तेथें देखें चेष्टा विपरीत ॥३॥

आपुलिया नाहीं निवाले जे अंगें । योगी करती रागें गुरगुरु ॥४॥

तुका ह्मणे मज कोणांचा पांगिला । नको बा विठ्ठला करूं आतां ॥५॥

पंढरीची वाट पाहें निरंतर । निडळावरी कर ठेवूनियां ॥१॥

पैल कोण दिसे गरुडाचे वारिकें । विठ्ठलासारिकें चतुर्भुज ॥२॥

तुका ह्मणे धीर नाहीं माझ्या जीवा । भेटसी केधवां पांडुरंगा ॥३॥

ऐसी जोडी करा राम कंठीं धरा । जेणें चुके फेरा गर्भवास ॥१॥

नाव धड करा सहजरा नामांची । जे भवसिंधूची थडी पावे ॥२॥

तुका ह्मणे काळा हाणा तोंडावरी । भाता भरा हरिरामबाणीं ॥३॥

पाहें मजकडे भरोनियां दृष्टी । बहुत हिंपुष्टी जालों माते ॥१॥

सत्यासाटीं माझी शब्दविवंचना । जोडिल्या वचनाचें तें नव्हे ॥२॥

तुका ह्मणे माझी कळवऑयाची कींव । भागलासे जीव कर्तव्यानें ॥३॥

तुज ह्मणतील कृपेचा सागर । तरि कां केला धीर पांडुरंगा ॥१॥

आळवितों जैसें पाडस कुरंगिणी । पीडिलिया वनीं तानभूक ॥२॥

प्रेमरसपान्हा पाजीं माझे आई । धांवें वो विठाई वोरसोनि ॥३॥

तुका ह्मणे माझें कोण हरी दुःख । तुजविण एक पांडुरंगा ॥४॥

भक्ति तों कठिण शुळावरील पोळी । निवडे तो बळी विरळा शूर ॥१॥

कामावलें तरि पाका ओज घडे । रुचि आणि जोडे श्लाघ्यता हे ॥२॥

तुका ह्मणे मना पाहिजे अंकुश । नित्य नवा दिस जागृतीचा ॥३॥

पापी ह्मणों तरि आठवितों पाय । दोष बळी काय तयाहूनि ॥१॥

एकवेळ जेणें पुत्राच्या उद्देशें ॥ घेतल्याचें कैसें नेलें दुःख ॥२॥

तुका ह्मणे अहो वैकुंठनायका । चिंता कां सेवका तुमचिया ॥३॥

उगविल्या गुंती । ऐशा मागें नेणों किती ॥१॥

मोकलिला प्रायिश्चतीं । कोणी न धरिती हातीं ॥२॥

तुका ह्मणे मुक्त वाट । वैकुंठीची घडघडाट ॥३॥

सरळीं हीं नामें उच्चारावीं सदा । हरि बा गोविंदा रामकृष्णा ॥१॥

अवघे चि लाभ बैसलिया घरा । येती भाव धरा एके ठायीं ॥२॥

सेऑया मेंढ्या गाई सेवा घेती ह्मैसी । कामधेनु तैसी नव्हे एक ॥३॥

तुका ह्मणे सुखें पाविजे अनंता । हें वर्म जाणतां सुलभ चि ॥४॥

पवित्र तो देह वाणी पुण्यवंत । जो वदे अच्युत सर्व काळ ॥१॥

देव इच्छी रज चरणींची माती । धांवत चालती मागें मागें ॥२॥

काय त्यां उरलें वेगळें आणीक । वैकुंठनायक जयां कंठीं ॥३॥

तुका ह्मणे देवभक्तांचा संगम । तेथें ओघ नाम त्रिवेणीचा ॥४॥

पाप ताप दैन्य जाय उठाउठीं । जालिया भेटी हरिदासांची ॥१॥

चरणींचे रज वंदी शूळपाणी । नाचती कीर्तनीं त्यांचे माथां ॥२॥

भव तरावया उत्तम हे नाव । भिजों नेंदी पाव हात कांहीं ॥३॥

तुका ह्मणे मन जालें समाधान । देखिले चरण वैष्णवांचे ॥४॥

येणें बोधें आह्मी असों सर्वकाळ । करूनि निर्मळ हरिकथा ॥१॥

तरतील कुळें दोन्ही उभयतां । गातां आइकतां सुखरूप ॥२॥

न चळे हा मंत्र न ह्मणों यातीकुळ । न लगे काळ वेळ विचारावी ॥३॥

तुका ह्मणे माझा विठ्ठल विसांवा । सांटवीन हांवा हृदयांत ॥४॥

बहुतां जन्मींचें संचित । सबळ होय जरि बहुत । तरि चि होय हरिभक्त । कृपावंत मानसीं ॥१॥

असे भूतदया मानसीं । अवघा देखे हृषीकेशी । जीवें न विसंबे तयासी । मागें मागें हिंडतसे ॥२॥

तुका ह्मणे निर्विकार । शरणागतां वज्रपंजर । जे जे अनुसरले नर । तयां जन्म चुकलें ॥३॥

तारूं लागलें बंदरीं । चंद्रभागेचिये तिरीं ॥१॥

जाला हरिनामाचा तारा। सीड लागलें फरारा ॥२॥

तुका जवळी हमाल । भार चालवी विठ्ठल ॥३॥

आळवीन स्वरें । कैशा मधुरा उत्तरें ॥१॥

पसरूनि चोंची । वचन हें करुणेची ॥२॥

तुका ह्मणे बळी । आह्मी लडिवाळें आळीं ॥३॥

सकिळकांचें समाधान । नव्हे देखिल्यावांचून ॥१॥

शंखचक्रपद्मगदा। गरुडासहित ये गोविंदा ॥२॥

तुका ह्मणे कान्हा । भूक लागली नयनां ॥३॥

पतितपावना । दिनानाथा नारायणा ॥१॥

ब्रह्मांडनायका । भक्तजनाच्या पाळका ॥२॥

जीवांचिया जीवा । तुका ह्मणे देवदेवा ॥३॥

करीं हें चि काम । मना जपें राम राम ॥१॥

लागो हा चि छंद । मना गोविंद गोविंद ॥२॥

तुका ह्मणे मना । मज भीक द्यावी दीना ॥३॥

आपुलिया लाजा । धांवे भक्तांचिया काजा ॥१॥

आघात निवारी। छाया पीतांबरें करी ॥२॥

उभा कर कटीं । तुका ह्मणे याजसाटीं ॥३॥

साधावया भक्तिकाज । नाहीं लाज हा धरीत ॥१॥

भीष्मपण केला खरा । धनुर्धरा रक्षीलें ॥२॥

तुका ह्मणे साक्ष हातीं । तो म्यां चित्तीं धरियेला ॥३॥

धेनु चरे वनांतरीं । चित्त बाळकापें घरीं ॥१॥

न काढितां तळमळी । जिवनाबाहेर मासोळी ॥२॥

तुका ह्मणे कुडी । जीवाप्राणांची आवडी ॥३॥

हरिजनाची कोणां न घडावी निंदा । साहात गोविंदा नाहीं त्याचें ॥१॥

दुर्वास हा छळों आला आंबॠषी । सुदर्शन त्यासी जाळित फिरे ॥२॥

द्रौपदीच्या क्षोभें कौरवांची शांति । होऊनि श्रीपति साहे केलें ॥३॥

न साहे चि बब्रु पांडवां पारिखा । धुडाविला सखा बिळभद्र ॥४॥

तुका ह्मणे अंगीं राखिली दुगपधि । अश्वत्थामा वधी पांडवपुत्रां ॥५॥

ज्यासी आवडी हरिनामांची । तो चि एक बहु शुचि ॥१॥

जपतो हरिनामें बीज । तो चि वर्णांमाजी द्विज ॥२॥

तुका ह्मणे वर्णा धर्म । अवघें आहे सम ब्रह्म ॥३॥

विठ्ठल हा चित्तीं । गोड लागे गातां गीतीं ॥१॥

विठ्ठल हे वाणी। अमृत हे संजिवनी ॥२॥

रंगला या रंगें । तुका विठ्ठल सर्वांगें ॥३॥

विठ्ठल विठ्ठल मंत्र सोपा । करी पापा निर्मूळ ॥१॥

विठ्ठल हें दैवत भोळें। चाड काळें न धरावी ॥२॥

तुका ह्मणे भलते याती । विठ्ठल चित्तीं ते शुद्ध ॥३॥

ह्मणे विठ्ठल ब्रह्म नव्हे । त्याचे बोल नाइकावे ॥१॥

नाहीं विठ्ठल जया ठावा । तो ही डोळां न पाहावा ॥२॥

तुका ह्मणे नाहीं। त्याची भीड मज कांहीं ॥३॥

एक पाहातसां एकांचीं दहनें । सावध त्या गुणें कां रे नव्हा ॥१॥

मरणांची तंव गांठोडी पदरीं । जिणें तो चि वरि माप भरी ॥२॥

तुका ह्मणे धींग वाहाती मारग । अंगा आलें मग हालों नेदी ॥३॥

संतांसी तों नाहीं सन्मानाची चाड । परि पडे द्वाड अव्हेरितो ॥१॥

भावहीना आड येतसे आशंका । उचितासी चुका घालावया ॥२॥

तुका ह्मणे जया संकोच दर्शनें । तया ठाया जाणें अनुचित ॥३॥

संसारसंगें परमार्थ जोडे । ऐसें काय घडे जाणतेनो ॥१॥

ढेकणाचे बाजे सुखाची कल्पना । मूर्खत्व वचना येऊं पाहे ॥२॥

तुका ह्मणे मद्य सांडवी लंगोटी । सांगितला सेटीं विचार त्या ॥३॥

जातीचें तें चढे प्रेम । पक्षी स्मरे राम राम ॥१॥

शिकविलें तें सुजात सोसी । मग तयासी मोल चढे ॥२॥

तुका ह्मणे वेषधारी ॥ हिजड्या नारी नव्हती ॥३॥

वसनें थिल्लरीं । बेडुक सागरा धिक्कारी ॥१॥

फुगातें काउळें । ह्मणे मी राजहंसा आगळें ॥२॥

गजाहूनि खर । ह्मणे चांगला मी फार ॥३॥

मुलाम्याचें नाणें । तुका ह्मणे नव्हे सोनें ॥४॥

मुक्त होता परी बळें जाला बद्ध । घेउनियां छंद माझें माझें ॥१॥

पाप पुण्य अंगीं घेतलें जडून । वर्म नेणे कोण करिता तो ॥२॥

तुका ह्मणे वांयां गेलें वांयां विण । जैसा मृगशीण मृगजळीं ॥३॥

पंढरीये माझें माहेर साजणी । ओविये कांडणीं गाऊं गीत ॥१॥

उद्धव अक्रूर व्यास आंबॠषि । भाई नारदासी गौरवीन ॥२॥

गरुड बंधु लडिवाळ पुंडलीक । यांचें कवतुक वाटे मज ॥३॥

मज बहु गोत संत आणि महंत । नित्य आठवीत ओवियेसी ॥४॥

निवृत्ति ज्ञानदेव सोपान चांगया । जिवलगा माझिया नामदेवा ॥५॥

नागोजन मित्रा नरहरि सोनारा । रोहिदास कबिरा सोईिरया ॥६॥

परसो भागवता सुरदास सांवता । गाईन नेणतां सकळांसी ॥७॥

चोखामेळा संत जिवाचे सोइरे । न पडे विसर यांचा घडी ॥८॥

जीवींच्या जीवना एका जनार्दना । पाटका कान्हया मिराबाई ॥९॥

आणीक हे संत महानुभाव मुनि । सकळां चरणीं जीव माझा ॥१०॥

आनंदें ओविया गाईन मी त्यांसी । जाती पंढरीसी वारकरी ॥११॥

तुका ह्मणे माझा बिळया बापमाय । हरुषें नांदों सये घराचारी ॥१२॥

पोट लागलें पाठीशीं । हिंडवितें देशोदेशीं ॥१॥

जप तप अनुष्ठान। पोटासाटीं जाले दीन ॥२॥

पोटें सांडियेली चवी । नीचापुढें तें नाचवी ॥३॥

पोट काशियानें भरे । तुका ह्मणे झुरझुरूं मरे ॥४॥

आरत्या ॥ 13 ॥

जगदेश जगदेश तुज ह्मणती । परि या जनामाजी असशील युक्ति ।

पुण्यपापविरहित सकळां अधिपति । दृष्टा परि नळणी अलिप्त गति ॥१॥

आगम निगम तुज नेणती कोणी । परि तूं भाव भक्ति जवळी च दोन्ही ।

नेणतां विधियुक्त राते पूजेनी । न माये ब्रह्मांडीं संपुष्टशयनीं ॥२॥

असुरां काळ भासे विक्राळ पुढें । पसरी मुख्यक चावितो धुडें ।

भक्ता शरणागता चाले तो पुढें । दावी वाट जाऊ नेदी वांकडें ॥३॥

एकाएकीं बहु विस्तरला सुखें । खेळे त्याची लीळा तो चि कवतुकें।

तेथें नरनारी कवण बाळकें । काय पापपुण्य कवण सुखदुःखें ॥४॥

सकळा वर्मां तूं चि जाणशी एक । बद्ध मोक्ष प्राप्त आणि सुखदुःख।

जाणों ह्मणतां तुज टकलीं बहुतेकें । तुका ह्मणे शरण आलों मज राखें ॥५॥

दैत्यभारें पीडिली पृथुवी बाळा । ह्मणोनि तूज येणें जालें गोपाळा ।

भक्तिप्रतिपाळक उत्सव सोहळा । मंगळें तुज गाती आबळ बाळा ॥१॥

गुण रूप नाम नाहीं जयासी। चिंतितां तैसा चि होसी तयांसी ।

मत्स्य कूर्म वराह नरसिंह जालासी। असुरां काळ मुणि ठाके ध्यानासी ॥२॥

सहजर रूपें नाम सांवळा ना गोरा । श्रुति नेती ह्मणती तुज विश्वंभरा।

जीवनां जीवन तूं चि होसी दातारा । न कळे पार ब्रह्मादिकां सुरवरां ॥३॥

संतां महंतां घरीं ह्मणवी ह्मणियारा । शंखचक्रगदाआयुधांचा भारा ।

सुदर्शन घरटी फिरे अवश्वरा । सकुमार ना स्थूळ होसी गोजिरा ॥४॥

भावेंविण तुझें न घडे पूजन । सकळ ही गंगा जाल्या तुजपासून ।

उत्पित्त प्रळय तू चि करिसी पाळण । धरूनि राहिला तुका निश्चयीं चरण ॥५॥

काय तुझा महिमा वणूप मी किती । नामें मात्रे भवपाश तुटती ।

पाहातां पाउले हे विष्णुमूर्ती । कोटिकुळां सहित जे उद्धरती ॥१॥

मंगळआरतीचा थोर महिमा । आणीक द्यावया नाहीं उपमा ।

श्रीमुखासहित देखे जो कर्मा । पासुन सुटे जैसा रवि नासी तमा ॥२॥

धन्य व्रतकाळ हे एकादशी । जागरण उपवास घडे जयांसी ।

विष्णूचें पूजन एकाभावेंसी। नित्यमुक्त पूज्य तिहीं लोकांसी ॥३॥

न वजे वांयां काळ जे तुज ध्याती । असे तुझा वास तयांच्या चित्तीं ।

धालें सुखें सदा प्रेमें डुल्लती । तीथॉ मिळन वास तयांचा वाहाती ॥४॥

देव भक्त तूं चि जालासी दोन्ही । वाढावया सुख भक्ति हे जनीं ।

जड जीवां उद्धार होय लागोनि । शरण तुका वंदी पाउलें दोन्ही ॥५॥

कंसरायें गर्भ वधियेले सात । ह्मणोनि गोकुळासी आले अनंत ।

घ्यावया अवतार जालें हें चि निमित्य । असुर संहारूनि तारावे भक्त ॥१॥

स्थूळरूप होऊनि धरितसे सानें । जैसा भाव तैसा तयांकारणें ।

दैत्यांसी भासला सिहीं गजान । काळासी महाकाळ यशोदेसी तान्हें ॥२॥

अनंत वर्णी कोणा न कळे चि पार । सगुण कीं निर्गुण हा ही निर्धार ।

पांगलीं साई अठरा करितां वेव्हार । तो विळतसे गौळियांचें खिल्लार ॥३॥

तेहतिस कोटि तिहीं देवांसी श्रेष्ठ । पाउलें पाताळीं नेणती स्वर्ग मुगुट ।

गिळिलीं चौदा भूवनें तरि न भरे चि पोट । तो खाउन धाला गोपाळाचें उिच्छष्ट ॥४॥

महिमा वणूप तरि पांगलिया श्रुति । सिणला शेष चिरल्या जिव्हा करितां स्तुती ।

भावेंविण कांहीं न चले चि युक्ति । राखें शरण तुकयाबंधु करी विनंती ॥५॥

परमानंदा परमपुरुषोत्तमरामा । अच्युता अनंता हरि मेघश्यामा ।

अविनाशा अलक्षा परता परब्रह्मा । अकळकळा कमळापती न कळे महिमा ॥१॥

गोविंदा गोपाळा गोकुळरक्षणा। गिरिधरकर भवसागरतारक दधिमथना ।

मधुसूदन मुनिजीवन धरणीश्रमहरणा । दीनवत्सळ सकळां मूळ जय जयनिधाना ॥२॥

विश्वंभरा सर्वेश्वर जगदाधारा । चक्रधर करुणाकर पावन गजेंद्रा ।

सुखसागर गुणआगर मुगुटमणी शूरा । कल्याणकैवल्यमूर्ति मनोहरा ॥३॥

गरुडासना शेषशयना नरहरी । नारायणा ध्याना सुरहरवरगौरी।

नंदा नंदनवंदन त्रिभुवनांभीतरी । अनंतनामीं ठसा अवतारांवरी ॥४॥

सगुणनिर्गुणसाक्ष श्रीमंत संतां । भगवाना भगवंता कालकृदांता।

उत्पित्तपाळणपासुन संहारणसत्ता । शरण तुकयाबंधु तारीं रिति बहुतां ॥५॥

पंढरि पुण्यभूमी भीमा दिक्षणावाहिनी । तीर्थ हें चंद्रभागा महा पातकां धुनी ।

उतरलें वैकुंठमहासुख मेदिनी ॥१॥

नित्य नवा सोहळा हो महावाद्यां गजर । सन्मुख गरुड पारीं उभा जोडुनि कर ।

मंडितचतुर्भुजा कटीं मिरवती कर ॥२॥

हरिनाम कीर्तन हो आनंद महाद्वारीं । नाचती प्रेमसुखें नर तेथिंच्या नारी ।

जीवन्मुक्त लोक नित्य पाहाती हरी ॥३॥

आषाढी कार्तिकी हो गरुडटकयां भार । गर्जती नाम घोष महावैष्णववीर ।

पापासी रीग नाहीं असुर कांपती सुर ॥४॥

हें सुख पुंडलिकें कसें आणिलें बापें । निर्गुण साकारले आह्मांलागिं हें सोपें ।

ह्मणोनि चरण धरोनि तुका राहिला सुखें ॥५॥

अवतार गोकुळीं हो जन तारावयासी । लावण्यरूपडें हे तेजपुंजाळरासी ।

उगवतां कोटि बिंबें रवि लोपले शशी । उत्साव सुरवरां मही थोर मानसीं ॥१॥

वसुदेवदेवकीची बंद फोडुनी शाळ । होउनि विश्वजनिता तया पोटिंचा बाळ ।

दैत्य हे त्रासियेले समूळ कंसासी काळ । राजया उग्रसेना केला मथुरापाळ ॥२॥

राखतां गोधनें हो इंद्र कोपला वरि । मेघ जो कडाडिला शिळा वर्षतां धारीं ।

राखिलें गोकुळ हें नखीं धरिला गिरी। निर्भय लोकपाळ अवतरले हरी ॥३॥

कौतुक पाहावया माव ब्रह्म्यानें केली । वत्सें चोरोनियां सत्यलोकासि नेलीं ।

गोपाळ गाईवत्सें दोहीं ठायीं राखीलीं । सुखाचा प्रेमसिंधु अनाथांची माउली ॥४॥

तारिलें भक्तजना दैत्य निर्दाळूनि । पांडवां साहकारी आडल्यां निर्वाणी ।

गुण मी काय वणूप मति केवढी वाणी । विनवितो दास तुका ठाव देइप चरणीं ॥५॥

सुंदर अंगकांती मुखें भाळ सुरेख । बाणली उटी अंगीं टिळा साजिरी रेख ।

मस्तकीं मुगुट कानीं कुंडलां तेज फांके। आरक्त दंत हिरे कैसे शोभले निके ॥१॥

उदार जुंझार हा जया वाणिती श्रुति । परतल्या नेति ह्मणती तयां न कळे गति ।

भाट हा चतुर्मुखें अनुवाद करिती । पांगलीं साही अठरा रूप न गति ॥२॥

ऐकोनि रूप ऐसें तुजलागीं धुंडिती। बोडके नग्न एक निराहार ईित ।

साधनें योग नाना तपें दारुण किती। सांडिलें सुख दिली संसारा शांती ॥३॥

भरूनि माजी लोकां तिहीं नांदसि एक। कामिनी मनमोहना रूप नाम अनेक ।

नासति नाममात्रें भवपातकें शोक । पाउलें वंदिताती सिद्ध आणि साधक ॥४॥

उपमा द्यावयासी दुजें काय हें तुज । तत्त्वासि तत्त्वसार मूळ जालासी बीज ।

खेळसि बाळलीळा अवतार सहज । विनवितो दास तुका कर जोडोनि तुज ॥५॥

सकुमार मुखकमळ निजसारनिर्मळ । सावळी सुनीळ तनु भ्रमरांग कुरळ ।

झळकति दिव्य तेजें दंत माज पातळ । मिरवलिं मयोरपत्रें मुगुट कुंडलें माळ ॥१॥

गोजिरें ठाणमाण भुजा मंडित चारी । शोभति शंखचक्रगदापद्म मोहरी ।

हृदयीं ब्रह्मपद बाणलें शृंगारीं । गर्जति चरणीं वांकी कंठ कोकिळास्वरीं ॥२॥

घवघवित उटी अंगीं बावन चंदनांची । लल्हाट कस्तुरिचा कास पितांबरीची ।

कटिसूत्र वरि साजिरें प्रभा वर मोतियांची। संगीत सकळ मुद्रा पाउलें कुंकुमाचीं ॥३॥

सौभाग्यसुख सागर गुणलावण्यखाणी । लाघवी दीनवत्सळ विश्व लाविलें ध्यानीं ।

आश्चर्य देव करिती ॠषि राहिले मुनि । धन्य ते प्रसवली ऐसिया नंदपत्नी ॥४॥

वर्णितां ध्यान महिमा श्रुति राहिल्या नेति । रविकोटि चंद्र तारा प्रकाशा न तुळती ।

उदार सुर गंभीर पूर्ण आनंदमूर्ति । तुकयाबंधु ह्मणे स्तवूं मी काय किती ॥५॥

महा जी महादेवा महाकाळमर्दना । मांडियेलें उग्रतप महादीप्त दारुणा ।

परिधान व्याघ्रांबर चिदाभस्मलेपना । स्मशान क्रीडास्थळ तुह्मा जी त्रिनयना ॥१॥

रुद्र हें नाम तुह्मां उग्र संहारासी । शंकर शिव भोळा उदार सर्वस्वीं ।

उदक बेलपत्र टाळी वाहिल्या देसी । आपुलें पद दासां ठाव देइप कैलासीं ॥२॥

त्रैलोक्यव्यापका हो जन आणि विजन । विराटस्वरूप हें तुझें साजिरें ध्यान ।

करितो वेद स्तुती कीर्ती मुखें आपण । जाणतां नेणवे हो तुमचें महिमान ॥३॥

बोलतां नाम महिमा असे आश्चर्य जगीं । उपदेश केल्यानंतरें पापें पळती वेगीं ।

हरहर वाणी गर्जे प्रेम संचरे अंगीं । राहिलि दृष्टी चरणीं रंग मीनला रंगीं ॥४॥

पुजूनि लिंग उभा तुका जोडोनी हात। करिती विज्ञापना परिसावी हे मात ।

अखंड राहूं द्यावें माझें चरणीं चित्त । घातले साष्टांग मागे मस्तकीं हात ॥५॥

अवतारनामभेद गणा आदि अगाद । जयासि पार नाहीं पुढें खुंटला वाद ।

एक चि दंत शोभे मुख विक्राळ दोंद । ब्रह्मांडामाजि दावी अनंत हे छंद ॥१॥

हे मही ठेंगणी हो तुज नृत्यनायका । भोंवरि फेर देतां असुर मदिले एकां ।

घातले तोडरीं हो भक्तजनपाळका । सहस्र नाम तुज भुक्तिमुक्तिदायका ॥२॥

सुंदर शोभला हो रूपें लोपलीं तेजें । उपमा काय देऊं असे आणिक दुजें ।

रविशशितारागणें जयामाजी सहजें । उदरी सामावलीं जया ब्रह्मांडबीजें ॥३॥

वर्णिता शेष लीळा तया भागलीं मुखें । पांगुळले वेद चारी कैसे राहिले सुखें ।

अवतार जन्मला हो लिंगनाभी या मुखें । अमूर्त मूर्तिमंत होय भक्तीच्या सुखें ॥४॥

विश्व हें रूप तुझें हस्त पाद मुखडें । ऐसा चि भाव देइप तया नाचतां पुढें ।

धूप दीप पंचारति ओंवाळिन निवाडें । राखें या शरणागता तुका खेळतां लाडें ॥५॥

कनकाच्या परियेळीं उजळूनि आरती । रत्नदीपशोभा कैशा पाजळल्या ज्योती ॥१॥

मंडितचतुर्भुज दिव्य कानीं कुंडलें। श्रीमुखाची शोभा पाहातां तेज फांकलें ॥२॥

वैजयंती माळ गळां शोभे श्रीमंत । शंखचक्रगदापद्म आयुधें शोभत ॥३॥

सांवळा सकुमार जैसा कर्दळीगाभा । चरणीचीं नेपुरें वांकी गर्जती नभा ॥४॥

ओंवाळितां मन हें उभें ठाकलें ठायीं । समदृष्टि समाधि तुकया लागली पायीं ॥५॥

भक्तीचिया पोटीं बोध कांकडा ज्योती । पंचप्राण जीवें भावें ओंवाळूं आरती ॥१॥

काय महिमा वणूप आतां सांगणें तें किती । कोटि ब्रह्महत्या मुख पाहतां जाती ॥२॥

राही रखुमाई दोही दों बाही । मयूर पिच्छचामरें ढाळिति ठायीं ठायीं ॥३॥

तुका ह्मणे दीप घेऊनि उन्मनति शोभा । विटेवरी उभा दिसे लावण्यगाभा ॥४॥

धन्य दिवस आजि दरुषण संतांचें । नांदे तया घरीं दैवत पंढरीचें ॥१॥

धन्य पूर्व पुण्य वोडवलें निरुतें । संतांचें दर्शन जालें भाग्यें बहुतें ॥२॥

तुका ह्मणे धन्य आह्मां जोडली जोडी । संतांचे चरण आतां जीवें न सोडीं ॥३॥

गाऊं वाणूं तुज विठो तुझा करूं अनुवाद । जिकडे पाहें तिकडे सर्वमय गोविंद ॥१॥

न करीं तपसाधनें रे मुक्तीचे सायास । हा चि जन्मोजन्मी गोड भक्तीचा रस ॥२॥

तुका ह्मणे आह्मां प्रेमा उणें तें काई । पंढरीचा राणा सांटविला हृदयीं ॥३॥

मागणें तें एक तुजप्रति आहे । देशी तरि पाहें पांडुरंगा ॥१॥

या संतांसी निरवीं हें मज देइप । आणिक दुजें काहीं न मगें तुज ॥२॥

तुका ह्मणे आतां उदार होइप । मज ठेवीं पायीं संतांचिया ॥३॥

शोधितां चि नये । ह्मणोनि वोळगतों पाये ॥१॥

परतोनि मन । गेलें ठायीं चि मुरोन ॥२॥

विसरला तुका । बोलों चालों जाला मुका ॥३॥

रज्जुसर्पाकार । भासयेलें जगडंबर ॥१॥

द्रुश द्रुमाकार लाणी। केलों सर्व सासी धणी ॥२॥

तुकीं तुकला तुका । विश्वीं भरोनि उरला लोकां ॥३॥

ह्मणवितों दास । परि मी असें उदास ॥१॥

सरतें कर्तुत्व माझ्यानें । परि मी त्याही हून भिन्न ॥२॥

तुका तुकासी तुकला । तुका तुकाहुनि निराळा ॥१॥

घोंटवीन लाळ ब्रह्मज्ञान्या हातीं । मुक्तां आत्मिस्थती सांडवीन ॥१॥

तीर्थ भ्रमकासी आणीन आळस । कडु स्वर्गवास करिन भोग ॥२॥

सांडवीन तपोनिधा अभिमान । यज्ञा आणि दान लाजवीन ॥३॥

भक्तिभाग्यप्रेमा साधीन पुरुषार्थ । ब्रह्मींचा जो अर्थ निजठेवा ॥४॥

धन्य ह्मणवीन येहे लोकीं लोकां । भाग्य आह्मीं तुका देखियेला ॥५॥

संसाराचे अंगीं अवघीं च वेसनें । आह्मी या कीर्तनें शुद्ध जालों ॥१॥

ब्रह्मपुरीं वास करणें अखंड । न देखिजे तोंड विटाळाचें ॥२॥

तुका ह्मणे आह्मां एकांताचा वास । ब्रह्मीं ब्रह्मरस सेवूं सदा ॥३॥

तुह्मी सनकादिक संत । ह्मणवितां कृपावंत ॥१॥

भाकूनि करुणा । विनवा वैकुंठींचा राणा ॥२॥

तुका ह्मणे मज आठवा । मुळ लवकरी पाठवा ॥३॥

आपुल्या माहेरा जाईन मी आतां । निरोप या संतां हातीं आला ॥१॥

करुनी सिद्ध मूळ साउलें भातुकें । येती दिसें एकें न्यावयासी ॥२॥

त्या चि पंथें माझें लागलेंसे चित्त । वाट पाहें नित्य माहेराची ॥३॥

तुका ह्मणे आतां येतील न्यावया । अंगें आपुलिया मायबाप ॥४॥

चिन्हें उमटताती अंगीं । शकुना जोगीं उत्तम ॥१॥

उत्कंठित जालें मन । ते चि खुण तेथींचि ॥२॥

तुका ह्मणे काम वारीं । आळस घरीं करमेना ॥३॥

आरोनियां पाहे वाट । कटकट सोसेना ॥१॥

दळीं कांडीं लोकांऐसें । परि मी नसें ते ठायीं ॥२॥

तुका ह्मणे येथें पिसें । तेथें तैसें असेल ॥३॥

येथीलिया अनुभवें । कळों जीवें हें येतसे ॥१॥

भूक भुके चि खाउनि धाय । नाहीं हाय अन्नाची ॥२॥

तुका ह्मणे सुख जालें । अंतर धालें त्यागुणें ॥३॥

पैल आले हरि । शंख चक्र शोभे करीं ॥१॥

मुगुटकुंडलांच्या दीप्ति । तेजें लोपला गभिस्त ॥२॥

मेघश्यामवर्ण हरि । मूर्ति डोळस साजिरी ॥३॥

चुतर्भुज वैजयंती । गळां माळ हे रुळती ॥४॥

पीतांबर झळके कैसा । उजळल्या दाही दिशा ॥५॥

तुका जालासे संतुष्ट । घरा आलें वैकुंठपीठ ॥६॥

शंखचक्रगदापद्म । पैल आला पुरुषोत्तम ॥१॥

दुरूनि येतां दिसे दृष्टी। धाकें दोष पळती सृष्टी ॥२॥

तुका देखोनि एकला । वैकुंठींहूनि हरि आला ॥३॥

पैल दिसतील भार । दिंडी पताका अपार ॥१॥

आला पंढरीचा राणा । दिसतील त्याच्या खुणा ।

उठिले गजर नामाचे । दळभार वैष्णवांचे ॥२॥

तुका करी रिता ठाव । त्यांसी बैसावया वाव ॥३॥

चला जाऊं रे सामोरे । पुढें भेटों विठ्ठल धुरे ॥१॥

तुका आनंदला मनीं । कैसा जातो लोटांगणीं ।

पुढें आले कृपावंत । मायबाप साधुसंत ॥२॥

आळंगिला बाहीं । ठेविला विठोबाचे पायीं ॥३॥

पाहुणे घरासी । आजि आले हृषीकेशी ॥१॥

काय करूं उपचार । कोंप मोडकी जर्जर ।

घरीं मोडकिया बाजा । वरि वाकळांच्या शेजा ॥२॥

मुखशुद्धि तुळसी दळ । तुका ह्मणे मी दुर्बळ ॥३॥

संतीं केला अंगीकार । त्यासी अभिमान थोर ॥१॥

कांहीं ठेविलें चरणीं । घेतीं तें चि पुरवूनि ।

नसतां कांहीं संचित । भेटी जाली अवचित ॥२॥

देव मिळोनियां भक्त । तुका केलासे सनाथ ॥३॥

अवघियांच्या आलों मुळें । एका वेळे न्यावया ॥१॥

जोंवरि ते घटिका दुरी । आहे उरी तो काळ ॥२॥

मंगळाचे वेळे उभे । असों शोभे सावध ॥३॥

अवघियांचा योग घडे । तरी जोडे श्लाघ्यता ॥४॥

तुका ह्मणे पाहें वाट । बहु आट करूनि ॥५॥

सकळ ही माझी बोळवण करा । परतोनि घरा जावें तुह्मीं ॥१॥

वाढवूनि दिलों एकाचिये हातीं । सकळ नििंश्चती जाली तेथें ॥२॥

आतां मज जाणें प्राणेश्वरासवें । माझिया भावें अनुसरलों ॥३॥

वाढवितां लोभ होईल उसीर । अवघींच िस्थर करा ठायीं ॥४॥

धर्म अर्थ काम जाला एके ठायीं । मेळविला जिंहीं हाता हात ॥५॥

तुका ह्मणे आतां जाली हे चि भेटी । उरल्या त्या गोष्टी बोलावया ॥६॥

बोलिलों तें आतां पाळावें वचन । ऐसें पुण्य कोण माझे गांठी ॥१॥

न घडे यावरि न धरवे धीर । पीडतां राष्टध देखोनि जग ॥२॥

तुका ह्मणे तुह्मी दिसे मोकलिलें । काय आतां आलें जीवित्वाचें ॥३॥

करावें तें काम । उगाच वाढवावा श्रम ॥१॥

दुजयाची सत्ता । न चलेसी जाली आतां ॥२॥

आतां नाहीं तुका । पुन्हा हारपला लोकां ॥३॥

आह्मी जातों तुह्मी कृपा असों द्यावी । सकळा सांगावी विनंती माझी ॥१॥

वाडवेळ जाला उभा पांडुरंग । वैकुंठा श्रीरंग बोलावितो ॥२॥

अंतकाळीं विठो आह्मांसी पावला । कुडीसहित जाला गुप्त तुका ॥३॥

तुका उतरला तुकीं । नवल जालें तिहीं लोकीं ॥१॥

तुका बैसला विमानीं । संत पाहाती लोचनीं ॥२॥

देव भावाचा भुकेला । तुका वैकुंठासी नेला ॥३॥

न देखिजे ऐसें केलें । या विठ्ठलें दुःखासी ॥१॥

वाजता तो नलगे वारा क्षीरसागरा शयनीं ॥२॥

तुका ह्मणें अवघें ठायीं । मज पायीं राखिलें ॥३॥

वाराणसीपयपत असों सुखरूप । सांगावा निरोप संतांसी हा ॥१॥

येथूनियां आह्मां जाणें निजधामा । सवें असे आह्मां गरुड हा ॥२॥

कृपा असों द्यावी मज दीनावरी । जातोंसों माहेरी तुका ह्मणे ॥३॥

जाती पंढरीस । ह्मणे जाइपन तयांस ॥१॥

असो नसो भाव । जो हा देखे पंढरिराव ॥२॥

चंद्रभागे न्हाती । तुका ह्मणे भलते याती ॥३॥

धरियेलीं सोंगें । येणें अवघीं पांडुरंगें ॥१॥

अंतर व्यापी बाहे । धांडोळितां कोठें नोहे ॥२॥

योगयागतपें । ज्याकारणें दानजपें ॥३॥

दिले नेदी जति । भोग सकळ ज्या होती ॥४॥

अवघी लीळा पाहे । तुका ह्मणे दासां साहे ॥५॥

ज्याचे गर्जतां पवाडे । किळकाळ पायां पडे ॥१॥

चिंतितां जयासी । भुक्तिमुक्ति कामारी दासी ॥२॥

वैकुंठासी जावें । तुका ह्मणे ज्याच्या नांवें ॥३॥

ज्याचे गर्जतां पवाडे । श्रुतिशास्त्रां मौन्य पडे ॥१॥

सिणलें सहजर तोंडें । शेषाफणी ऐसें धेंडें ॥२॥

तुका ह्मणे मही । पत्र सिंधु न पुरे शाही ॥३॥

देव राखे तया मारील कोण । न मोडे कांटा हिंडतां वन ॥१॥

न चुके वाट न पडे फंदीं । नव्हे कधीं कधीं यमबाधा ॥२॥

तुका ह्मणे नारायण । येता गोऑया वारी वाण ॥३॥

कोठे गुंतलासी द्वारकेच्या राया । वेळ कां सखया लावियेला ॥१॥

पतितपावन ब्रीदें चराचर । पातकी अपार उद्धरिले ॥२॥

तुकयाबंधु ह्मणे द्रौपदीचा धांवा । केला तैसा मला पावें आतां ॥३॥

कोठें गुंतलासी कोणांच्या धांवया । आली देवराया निद्रा तुज ॥१॥

काय पडिलें तुज कोणाचें संकट । दुरी पंथ वाट न चालवे ॥२॥

काय माझे तुज गुण दोष दिसती । ह्मणोनि श्रीपती कोपलासी ॥३॥

काय जालें सांग माझिया कपाळा । उरला जीव डोळां तुका ह्मणे ॥४॥

परस्त्रीतें ह्मणतां माता । चित्त लाजवितें चित्ता ॥१॥

धर्मधारिष्टगोष्टी सांगे । उष्ट्या हाते नुडवी काग ॥२॥

जें जें कर्म वसे अंगीं । तें तें आठवे प्रसंगीं ॥३॥

बोले तैसा चाले । तुका ह्मणे तो अमोल ॥४॥

असत्य वचन होतां सर्व जोडी । जरी लग्नघडी परउपकार ॥१॥

वदविलें मुखें नारायणें धर्मा । अंगुष्ठ त्या कर्मासाटीं गेला ॥२॥

तुका ह्मणे आतां सांभळा रे पुढें । अंतरिंचे कुडें देइल दुःख ॥३॥

जळों त्याचें तोंड । ऐसी कां ते व्याली रांड ॥१॥

फोडिली गोंवरी। ऐसी दिसे तोंडावरी ॥२॥

तुका ह्मणे नाहीं । चित्ता समाधान कांहीं ॥३॥

तोंडें खाये फार । पादे बोचा करी मार ॥१॥

कुले घालूनि उघडे। रागें पाहे लोकांकडे ॥२॥

खेळे जुतकर्म । मग बोंबली जुलूम ॥३॥

निजतां आला मोहो । वीतां ह्मणे मेला गोहो ॥४॥

तुका ह्मणे त्यांनीं। मनुष्यपणा केली हानी ॥५॥

पतिव्रता नेणे आणिकांची स्तुती । सर्वभावें पति ध्यानीं मनीं ॥१॥

सूर्यविकासिनी नेघे चंद्रकळा । गाय ते कोकिळा वसंतेंसी ॥२॥

तुका ह्मणे बाळ मातेपुढें नाचे । बोल आणिकांचे नावडती ॥३॥

पंडित ह्मणतां थोर सुख । परि तो पाहातां अवघा मूर्ख ॥१॥

वेदीं सांगितलें तें न करी । सम ब्रह्म नेणे दुराचारी ॥२॥

तुका देखे जीवीं शिव । हा तेथींचा अनुभव ॥३॥

पंडित तो चि एक भला । नित्य भजे जो विठ्ठला ॥१॥

रिता नाहीं कोणी ठाव । सर्वां भूतीं वासुदेव ॥२॥

तुका ह्मणे तो चि दास। त्यां देखिल्या जाती दोष ॥३॥

ऐका पंडितजन । तुमचे वंदितों चरण ॥१॥

अन्न आच्छादन । हें तों प्रारब्धा अधीन ॥२॥

तुका ह्मणे वाणी । सुखें वेचा नारायणीं ॥३॥

विठ्ठल टाळ विठ्ठल दिंडी । विठ्ठल तोंडीं उच्चारा ॥१॥

विठ्ठल नाद विठ्ठल भेद । विठ्ठल छंद विठ्ठल ॥२॥

विठ्ठल सुखा विठ्ठल दुःखा। तुकया मुखा विठ्ठल ॥३॥

काय तुझें वेचे मज भेटी देतां । वचन बोलतां एक दोन ॥१॥

काय तुझें आह्मां करावें वैकुंठ । भेवों नको भेट आतां मज ॥२॥

तुका ह्मणे तुझी नलगे दसोडी । परि आहे आवडी दर्शनाची ॥३॥

संतनिंदा ज्याचे घरीं । नव्हे घर ते यमपुरी ॥१॥

संतनिंदा आवडे ज्यासी । तो जिता चि नर्कवासी ॥२॥

तुका ह्मणे तो नष्ट। जाणा गाढव तो स्पष्ट ॥३॥

आलें देवाचिया मना । तेथें कोणाचें चालेना ॥१॥

पांडवांचा साहाकारी। राज्यावरोनि केले दुरी ॥२॥

तुका ह्मणे उगेचि राहा । होईल तें सहज पाहा ॥३॥

निजल्यानें गातां उभा नारायण । बैसल्या कीर्तन करितां डोले ॥१॥

मारगीं चालतां मुखीं नाम वाणी । उभा चक्रपाणी मागें पुढें ॥२॥

तुका ह्मणे यासी कीर्तनाची गोडी । प्रेमे घाली उडी नामासाटीं ॥३॥

काम क्रोध आह्मी वाहिले विठ्ठलीं । आवडी धरिली पायांसवें ॥१॥

रिद्धिसिद्धी सुखें हाणितल्या लाता । तेथें या प्राकृता कोण मानी ॥२॥

तुका ह्मणे आम्ही विठोबाचे दास । करूनि ठेलों ग्रास ब्रह्मांडाचा ॥३॥

उठाउठीं अभिमान । जाय ऐसें स्थळ कोण ॥१॥

अश्रूचिया धारा । कोठें रोमांच शरीरा ॥२॥

तुका ह्मणे काला । कोठें अभेद देखिला ॥३॥

पंढरी पंढरी । ह्मणतां पापाची बोहोरी ॥१॥

रिद्धिसिद्धी लोटांगणीं। प्रेमसुखाचिया खाणी ॥२॥

अधिक अक्षरानें एका । भूवैकुंठ ह्मणे तुका ॥३॥

भार घालीं देवा । न लगे देश डोई घ्यावा ॥१॥

व्यवसाय निमित्त। फळ देतसे संचित ॥२॥

तुका ह्मणे फिरे । भोंवडीनें दम जिरे ॥३॥

भोग भोगावरी द्यावा । संचिताचा करुनी ठेवा ॥१॥

देह लेखावें असार । सत्य परउपकार ॥२॥

तुका ह्मणे हे मिरासी । बुडी द्यावी ब्रह्मरसी ॥३॥

येथें बोलोनियां काय । व्हावा गुरू तरि जाय ॥१॥

ऐकोनि मरसी कथा। जंव आहेसि तुं जीता ॥२॥

हुरमतीची चाड । तेणें न करावी बडबड ॥३॥

पुसेल कोणी त्यास । जा रे करीं उपदेश ॥४॥

आह्मी विठ्ठलाचे वीर । फोडूं किळकाळाचें शीर ॥५॥

घेऊं पुढती जन्म । वाणूं कीर्त मुखें नाम ॥६॥

तुका ह्मणे मुक्ती । नाहीं आस चि ये चित्ती ॥७॥

आनुहातीं गुंतला नेणे बाह्य रंग । वृत्ति येतां मग बळ लागे ॥१॥

आणिकांची वाणी वेद तेणें मुखें । उपचारदुःखें नाठवती ॥२॥

तें सुख बोलतां आश्चर्य या जना । विपरीत मना भासतसे ॥३॥

तुका ह्मणे बाह्य रंग तो विठ्ठल । अंतर निवालें ब्रह्मरसें ॥४॥

ब्रह्मरसगोडी तयांसी फावली । वासना निमाली सकळ ज्यांची ॥१॥

मन हें निश्चळ जालें एके ठायीं । तयां उणें काई निजसुखा ॥२॥

तीं चि पुण्यवंतें परउपकारी । प्रबोधी त्या नारीनरलोकां ॥३॥

तुका ह्मणे त्यांचे पायीं पायपोस । होऊनियां वास करिन तेथें ॥ 4॥

जैसें तैसें राहे देवाचें हें देणें । यत्न करितां तेणें काय नव्हे ॥१॥

मागों नेणे परी माय जाणे वर्म । बाळा नेदी श्रम पावों कांहीं ॥२॥

तुका ह्मणे मज अनुभव अंगें । वचन वाउगें मानेना हें ॥३॥

आह्मां हरिच्या दासां कांहीं । भय नाहीं त्रैलोकीं ॥१॥

जैसा केला तैसा होय। धांवे सोय धरोनि ॥२॥

तुका ह्मणे असों सुखें । गाऊं मुखें विठोबा ॥३॥

परद्रव्यपरनारीचा अभिळास । तेथूनि हारास सर्वभाग्या ॥१॥

पुढें घात त्याचा रोकडा शकुन । पुढें करी गुण निश्चयेंसी ॥२॥

तुका ह्मणे एकां तडतांथवड । काळ लागे नाड परी खरा ॥३॥

समर्थाचें केलें । कोणां जाईल मोडिलें ॥१॥

ठेविला जो ठेवा । आपुलाला तैसा खावा ॥२॥

ज्याचें त्याचें हातीं । भुके तयाची फजिती ॥३॥

तुका ह्मणे कोटी । बाळे जाले शूळ पोटी ॥४॥

हे माझी मिराशी । ठाव तुझ्या पायांपाशीं ॥१॥

देऊनियां जीव। बळी साधिला हा ठाव ॥२॥

तुका ह्मणे देवा । जुन्हाट हे माझी सेवा ॥३॥

नेणे गति काय कवण अधोगति । मानिली नििंश्चती तुझ्या पायीं ॥१॥

नेणें निरसं पाप पुण्य नेणें काय । ह्मणऊनि पाय धरिले तुझे ॥२॥

वेडा मी अविचार न कळे विचार । तुज माझा भार पांडुरंगा ॥३॥

तुका ह्मणे तुज करितां नव्हे काय । माझा तो उपाय कवण तेथें ॥४॥

तुझा ह्मणऊनि जालों उतराई । त्याचें वर्म काई तें मी नेणें ॥१॥

देवभक्तपण करावें जतन । दोहीं पक्षीं जाण तूं चि बळी ॥२॥

अभिमानें तुज लागली हे लाज । शरणागतां काज करावया ॥३॥

तुका ह्मणे बहु नेणता मी फार । ह्मणऊनि विचार जाणविला ॥४॥

मारगीं चालतां पाउलापाउलीं । चिंतावी माउली पांडुरंग ॥१॥

पीतांबरें छाया करी लोभापर । पाहे तें उत्तर आवडीचें ॥२॥

तुका ह्मणे हें चि करावें जीवन । वाचे नारायण तान भूक ॥३॥

जालों आतां दास । माझे तोडोनियां पाश ॥१॥

सकळ ही गोवा । माझा उगवूनि देवा ॥२॥

तुका ह्मणे भय । करा जवळी तें नये ॥३॥

अंतरींचें जाणां । तरि कां येऊं दिलें मना ॥१॥

नव्हती मोडामोडी । केली मागें ते चि घडी ॥२॥

तुका ह्मणे दिला वाव । पायीं लागों दिला भाव ॥३॥

पवित्र होईन चरित्रउच्चारें । रूपाच्या आधारें गोजिरिया ॥१॥

गाईन ओविया शिष्टांच्या आधारें । सारीन विचारें आयुष्या या ॥२॥

तुका ह्मणे तुझें नाम नारायणा । ठेवीन मी मना आपुलिया ॥३॥

काय ऐसा जन्म जावा वांयांविण । कांहीं तरी ॠण असो माथां ॥१॥

शता एकातरी जन्माच्या शेवटीं । कृपाळुवा पोटीं होइल दया ॥२॥

तुका ह्मणे नाहीं फांकों तरी देत । सर्वांचें उचित सांपडलें ॥३॥

नाहीं कोणी दिस जात वांयांविण । साध्य नाहीं सीण लटिका चि ॥१॥

कांहीं एक तरी बोलायाचा जागा । नेदिती वाउगा उभा ठाकों ॥२॥

तुका ह्मणे वर्में कळों येती कांहीं । ओळखी जे नाहीं होईल ते ॥३॥

काय करील तें नव्हे विश्वंभर । सेवका दारिद्र लाज नाहीं ॥१॥

नामाच्या चिंतनें नासी गर्भवास । नेदी करूं आस आणिकांची ॥२॥

तुका ह्मणे नेणों किती वांयां गेले । तयां उद्धरिलें पांडुरंगें ॥३॥

संध्या करितोसी केशवाच्या नांवें । आरंभीं तें ठावें नाहीं कैसें ॥१॥

माजल्या न कळे उचित तें काय । नेघावें तें खाय घ्यावें सांडी ॥२॥

तुका ह्मणे घेती भिंती सवें डोकें । वावसी तें एकें अंधारलीं ॥३॥

दुधाचे घागरी मद्याचा हा बुंद । पडिलिया शुद्ध नव्हे मग ॥१॥

काय करावीं तें बत्तीस लक्षणें । नाक नाहीं तेणें वांयां गेलीं ॥२॥

तुका ह्मणे अन्न जिरों नेदी माशी । आपुलिया जैशी सवें श्वगॉ ॥३॥

सांगावें तें बरें असतें हें पोटीं । दुःख देते खोटी बुद्धि मग ॥१॥

नाहीं मागें येत बोलिलें वचन । पावावा तो सीण बरा मग ॥२॥

तुका ह्मणे बहु भ्यालों खटपटे । आतां देवा खोटे शब्द पुरे ॥३॥

परिसें वो माते माझी विनवणी । मस्तक चरणीं ठेवीतसें ॥१॥

जीतां भुक्ति मोक्ष मरणें तुझ्या तिरीं । अहिक्यपरत्री सुखरूप ॥२॥

तुका विष्णुदास संतांचें पोसनें । वागपुष्प तेणें पाठविलें ॥३॥

तुह्मी विश्वनाथ । दीनरंक मी अनाथ ॥१॥

काय उणें तुह्मांपाशीं। मी तों अल्पें चि संतोषी ॥२॥

तुका ह्मणे देवा । कांहीं भातुकें पाठवा ॥३॥

पिंड पदावरी । दिला आपुलिये करीं ॥१॥

केलें कर्मांतर । बोंब मारिली हरिहर ॥२॥

तुका ह्मणे माझें । भार उतरलें ओझें ॥३॥

मथुरेच्या राया । माझें दंडवत पायां ॥१॥

नाम धरिलें कंठीं । असें आर्तभूत पोटीं ॥२॥

जीवींचें ते जाणा । तुका ह्मणे नारायणा ॥३॥

जाय तिकडे लागे पाठीं । नाहीं तुटी आठवाची ॥१॥

दावूनियां रूप डोळां। मन चाळा लावियेलें ॥२॥

आणीक तोंडा पडिली मिठी । कान गोठी नाइकती ॥३॥

बोलिल्याचा आठव न घडे । वाणी ओढे ते सोई ॥४॥

तुका ह्मणे प्रेमधगी । भरली अंगीं अखंड ॥५॥

नको ऐसें जालें अन्न । भूक तान ते गेली ॥१॥

राहिलें तें राहो काम । सकळ धर्म देहीचे ॥२॥

देह घरिला त्याचें फळ । आणीक काळ धन्य हा ॥३॥

जाऊं नेदीं करितां सोस । क्षेमा दोष करवीन ॥४॥

तुका ह्मणे या च पाठी । आता साटी जीवाची ॥५॥

वाट पाहें हरि कां नये आझूनि । निष्ठ‍ कां मनीं धरियेलें ॥१॥

नाहीं माझा धांवा पडियेला कानीं । कोठें चक्रपाणी गुंतलेती ॥२॥

नाही आलें कळों अंतरा अंतर । कृपावंत फार ऐकतो ॥३॥

बहुता दिसांचें राहिलें भातुकें । नाहीं कवतुकें कृवाळिलें ॥४॥

तुका ह्मणे देइप एकवेळा भेटी । शीतळ हें पोटीं होइल मग ॥५॥

नाहीं दिलें कधीं कठिण उत्तर । तरी कां अंतर पडियेलें ॥१॥

वेळोवेळां वाचे आठवितों नाम । अधिक चि प्रेम चढे घेतां ॥२॥

तुका ह्मणे पांडुरंगे जननिये । घेऊनि कडिये बुझाविलें ॥३॥

आतां न करीं सोस । सेवीन हा ब्रह्मरस ॥१॥

तुमचा निज ठेवा । आह्मी पाडियेला ठावा ॥२॥

तुका ह्मणे देवरांया । आतां लपालेती वांयां ॥३॥

जेथें जेथें जासी । तेथें मज चि तूं पासी ॥१॥

चित्त जडलें पायीं । पाळती हें ठायीं ठायीं ॥२॥

तुका ह्मणे पोटीं । देव घालुनि सांगें गोष्टी ॥३॥

सांपडला हातीं । तरी जाली हे नििंश्चती ॥१॥

सांडियेला हेवा । अवघा संचिताचा ठेवा ॥२॥

तुका ह्मणे काम । निरसुनियां घेतों नाम ॥३॥

मुक्तिपांग नाहीं विष्णुचिया दासां । संसार तो कैसा न देखती ॥१॥

भोग नारायणा देऊनि निराळीं । ओविया मंगळीं तो चि गाती ॥२॥

बळ बुद्धि त्यांची उपकारासाटीं । अमृत तें पोटी सांटवलें ॥३॥

दयावेंत तरी देवा च सारिखीं । आपुलीं पारखीं नोळखती ॥४॥

तुका ह्मणे त्यांचा जीव तो चि देव । वैकुंठ तो ठाव वसती तो ॥५॥

सेवीन उिच्छष्ट लोळेन अंगणीं । वैष्णवां चरणीं होइन जोडा ॥१॥

त्यांचे चरणरज येती अंगावरी । वंदीत ते शिरीं जाइन मागें ॥२॥

तुका ह्मणे येथें राहिलासे भाव । सकळ ही वाव जाणोनियां ॥३॥

क्षेम देयाला हो । स्फुरताती दंड बाहो ॥१॥

सांडीं हंसगती । बहु उत्कंठा हे चित्तीं ॥२॥

तुका ह्मणे आई । श्रीरंगे विठाबाई ॥३॥

जेणें वेळ लागे । ऐसें सांडीं पांडुरंगे ॥१॥

नको पीतांबर । सांवरूं हे अळंकार ॥२॥

टाकीं वो भातुकें । लौकिकाचें कवतुकें ॥३॥

हातां पायां नको । कांहीं वेगळालें राखों ॥४॥

तुका ह्मणे यावरी । मग सुखें अळंकारीं ॥५॥

कृपेचा ओलावा । दिसे वेगळा चि देवा ॥१॥

जेणें जाय कळसा। पाया उत्तम तो तैसा ॥२॥

तुका ह्मणे घरीं । तुझ्या अवघिया परी ॥३॥

दावूनियां कोणां कांहीं । ते चि वाहीं चाळविलीं ॥१॥

रिद्धिसिद्धी ऐसे आड । येती नाड नागवूं ॥२॥

उदकाऐसे दावुनि ओढी । उर फोडी झळई ॥३॥

दर्पणींचें दिलें धन । दिसे पण चरफडी ॥४॥

तुका ह्मणे पायांसाटीं । करीं आटी कळों द्या ॥५॥

काय माता विसरे बाळा । कळवळा प्रीतीचा ॥१॥

लावूं धांवे मुख स्तना । नये मना निराळें ॥२॥

भावंडाचें भातें दावी । आपुलें लावी त्यास जी ॥३॥

माझें थोडें त्याचें फार । उत्तर हें वाढवी ॥४॥

तुका ह्मणे नारायणा । तुह्मी जाणां बुझावूं ॥५॥

तरीं आह्मी तुझी धरियेली कास । नाहीं कोणी दास वांयां गेला ॥१॥

पालवितों तुज उभी करोनि बाहे । कृपावंता पाहे मजकडे ॥२॥

तुका ह्मणे तुज बहु कान डोळे । कां हे माझे वेळे ऐसी परी ॥३॥

करावा कांटाळा नव्हे हें उचित । आधीं च कां प्रीत लावियेली ॥१॥

काय ह्मणऊनि आलेती आकारा । आह्मां उजगरा करावया ॥२॥

तुका ह्मणे भीड होती आजिवरी । आतां देवा उरी कोण ठेवी ॥३॥

धरूनि पालव असुडीन करें । मग काय बरें दिसे लोकीं ॥१॥

अंतर पायांसी तो वरी या गोष्टी । पडिलिया मिठी हालों नेदीं ॥२॥

रुसलेती तरी होईल बुझावणी । तांतडी करूनि साधावें हें ॥३॥

सांपडलिया आधीं कारणासी ठाव । येथें करूं भाव दृढ आतां ॥४॥

तुका ह्मणे तुझे ठाउके बोभाट । मग खटपट चुकली ते ॥५॥

निष्ठ‍ा उत्तरीं न धरावा राग । आहे लागभाग ठायींचा चि ॥१॥

मुळींच्या ठेवण्यां आहे अधिकार । दुरावोनि दूर गेलों होतों ॥२॥

पोटींच्या आठवा पडिला विसर । काहीं आला भार माथां तेणें ॥३॥

राखिला हा होता बहु चौघां चार । साक्षीने वेव्हार निवडिला ॥४॥

तुका ह्मणे कांहीं बोलणें न लगे । आतां पांडुरंगे तूं मी ऐसें ॥५॥

सांगतां गोष्टी लागती गोडा । हा तो रोकडा अनुभव ॥१॥

अंतर तें नये दिसों । आतां सोस कासया ॥२॥

तुका ह्मणे जतन करूं । हें चि धरूं जीवेंसी ॥३॥

मजशीं पुरे न पडे वादें । सुख दोहींच्या संवादें ॥१॥

वाहों तुझा भार । दुःख साहोनि अपार ॥२॥

तुका ह्मणे नाहीं भेद । देवा करूं नये वाद ॥३॥

तुज नाहीं शक्ति । काम घेसी आह्मां हातीं ॥१॥

लपोनियां आड । आह्मां तुझा कैवाड ॥२॥

तुका ह्मणे तुजसाठी । आह्मां संवसारें तुटी ॥३॥

तुझाठायीं ओस । दोन्ही पुण्य आणि दोष ॥१॥

कळलासी नष्टा। यातिक्रियाकर्मभ्रष्टा ॥२॥

तुका ह्मणे बोला । नाहीं ताळा गा विठ्ठला ॥३॥

भांडावें तों हित । ठायी पडा तें उचित ॥१॥

शब्दासारसें भेटी । नये पडों देऊं तुटी ॥२॥

तुका ह्मणे आळस । तो चि कारणांचा नास ॥३॥

नव्हों गांढे आळसी । जो तूं आह्मांपुढें जासी ॥१॥

धरोनियां वाट। जालों शिरोमणि थोंट ॥२॥

तुका ह्मणे देवा । वाद करीन खरी सेवा ॥३॥

तुझा विसर नको माझिया जीवा । क्षण एक केशवा मायबापा ॥१॥

कुश्चीळ इंिद्रयें आपुलिया गुणें । यांचिया पाळणें कोण हित ॥२॥

पुत्र पत्नी बंधु सोयरीं खाणोरीं । यांचा कोण धरी संग आतां ॥३॥

पिंड हा उसना आणिला पांचांचा । सेकीं लागे ज्याचा त्यासी देणें ॥४॥

तुका ह्मणे नाहीं आणिक सोइरें । तुजविण दुसरें पांडुरंगा ॥५॥

ऐसें सत्य माझें येईल अंतरा । तरि मज करा कृपा देवा ॥१॥

तरि मज ठाव द्यावा पायांपाशीं । सत्यत्वें जाणसी दास खरा ॥२॥

तुका ह्मणे सत्य निकट सेवकें । तरि च भातुकें प्रेम द्यावें ॥३॥

आदि वर्तमान जाणसी भविष्य । मागें पुढें नीस संचिताचा ॥१॥

आपुलें तें येथें काय चाले केलें । जोडावे ते भले हात पुढें ॥२॥

तुका ह्मणे फिके बोल माझे वारा । कराल दातारा होईल तें ॥३॥

सुखें न मनी अवगुण । दुःख भोगी त्याचें कोण ॥१॥

चालोनि आड वाटे । पायीं मोडविले कांटे ॥२॥

तुका ह्मणे कोणा। बोल ठेवितो शाहाणा ॥३॥

आह्मी न देखों अवगुणां । पापी पवित्र शाहाणा ॥१॥

मज मुक्ती सवें चाड । नेणें पाषाण धातु वाड ॥२॥

तुका ह्मणे घोटीं। विष अमृत तुजसाटीं ॥३॥

मज नाहीं तुझ्या ज्ञानाची ते चाड । घेतां वाटे गोड नाम तुझें ॥१॥

भक्ती नेणें कांहीं वैराग्य तें नाहीं । घातला विठाई भार तुज ॥२॥

तुका ह्मणे नाचें निर्लज्ज होऊनि । नाहीं माझे मनीं दुजा भाव ॥३॥

काय माझी संत पाहाती जाणीव । सर्व माझा भावत्यांचे पायीं ॥१॥

बोबडा उत्तरीं ह्मणें हरिहरि । आणीक भीकारी नेणें दुजें ॥२॥

तुका ह्मणे तुह्मी विठ्ठलाचे दास । करितों मी आस उिच्छष्टाची ॥३॥

जीवाचें जीवन अमृताची तनु । ब्रह्मांड भूषणु नारायण ॥१॥

गोडाचें ही गोड हर्षाचें ही कोड । प्रीतीचा ही लाड नारायण ॥२॥

भावाचा निज भाव नांवांचा हा नांव । अवघा पंढरिराव अवतरलासे ॥३॥

तुका ह्मणे जें हें साराचें हें सार । माझा अंगीकार तेणें केला ॥४॥

आतां मी सर्वथा नव्हें गा दुर्बळ । यातिहीनकुळ दैन्यवाणा ॥१॥

बापुडा मी नव्हें दुर्बळ ठेंगणा । पांगिला हा कोणा आणिकांसी ॥२॥

दृष्ट नव्हों आह्मी अभागी अनाथ । आमुचा समर्थ कैवारी हा ॥३॥

संवसार आह्मां सरला सकळ । लपोनियां काळ ठेला धाकें ॥४॥

तुका ह्मणे जालों निर्भर मानसीं । जोडलिया रासी सुखाचिया ॥५॥

केलें नाहीं मनीं तया घडे त्याग । उबगें उद्वेग नाहीं चित्तीं ॥१॥

त्यागिल्याचें ध्यान राहिलें अंतरीं । अवघी ते परी विटंबना ॥२॥

तुका ह्मणे आपआपण्यां विचारा । कोण हा दुसरा सांगे तुह्मां ॥३॥

हित व्हावें तरी दंभ दुरी ठेवा । चित्त शुद्ध सेवा देवाची हे ॥१॥

आणीकां अंतरीं निदावी वसति । करावी हे शांती वासनेची ॥२॥

तुका ह्मणे बाण हा चि निर्वाणींचा । वाउगी हे वाचा वेचूं नये ॥३॥

हो कां नर अथवा नारी । ज्यांचा आवडता हरि ॥१॥

ज्याचें अंतर निर्मळ । त्याचें सबाह्य कोमळ ॥२॥

तुका ह्मणे भावें । जिव्हें प्रेम वोसंडावें ॥३॥

हरिची हरिकथा नावडे जया । अधम ह्मणतां तया वेळ लागे ।

मनुष्यदेहीं तया नाट लागलें । अघोर साधिलें कुंभपाक ॥१॥

कासया जन्मा आला तो पाषाण । जंत कां होऊन पडिला नाहीं।

ऐसियाची माता कासया प्रसवली । वर नाहीं घातली मुखावरी।

देवधर्मांविण तो हा चांडाळ नर । न साहे भूमि भार क्षणभरी ॥२॥

राम ह्मणतां तुझें काय वेचेल । कां हित आपुलें न विचारिसी ।

जन्मोजन्मींचा होईल नरकीं । तुका ह्मणे चुकी जरी यासी ॥३॥

उपेक्षिला येणें कोणी शरणागत । ऐसी नाहीं मात आईिकली ॥१॥

माझ्या दोषासाटीं होइल पाठमोरा । ऐसा कोण पुरा भोग बळी ॥२॥

तुका ह्मणे रूप आमुच्या कैवारें । धरिलें गोजिरें चतुर्भुज ॥३॥

आवडीसारिखें संपादिलें सोंग । अनंत हें मग जालें नाम ॥१॥

हातें जेवी एक मुखीं मागे घांस । माउली जयास तैसी बाळा ॥२॥

तुका ह्मणे माझें ध्यान विटेंवरी । तैसी च गोजिरी दिसे मूर्ति ॥३॥

धन्य मी मानीन आपुलें संचित । राहिलीसे प्रीत तुझे नामीं ॥१॥

ब्रह्मरस करूं भोजन पंगती । संतांचे संगती सर्वकाळ ॥२॥

तुका ह्मणे पोट धालें चि न धाये । खादलें चि खायें आवडीनें ॥३॥

आवडी न पुरे सेवितां न सरे । पडियेली धुरेसवें गांठी ॥१॥

मारगाची चिंता पालखी बैसतां । नाहीं उसंतितां कोसपेणी ॥२॥

तुका ह्मणे माझी विठ्ठल माउली । जाणे ते लागली भूक तान ॥३॥

नाहीं त्रिभुवनीं सुख या समान । ह्मणऊनि मन िस्थरावलें ॥१॥

शीतळ होऊनियां पावलों विश्रांती । न साहे पुढती घाली चित्ता ॥२॥

तुका ह्मणे जाले सकळ सोहळे । पुरविले डोहळे पांडुरंगें ॥३॥

मायबापापुढें लाटिकें लेंकरूं । तैसे बोल करूं कवतुकें ॥१॥

नाहीं धीर खुंटी जवळी हुंबरे । ठायीं च पाखर कविळते ॥२॥

तुका ह्मणे मज होऊं नेदी सीण । कळों नेदी भिन्न आहे ऐसें ॥३॥

आठवों नेंदी आवडी आणीक । भरूनियां लोक तिन्ही राहे ॥१॥

न लगे वोळावीं इंिद्रयें धांवतां । ठाव नाहीं रिता उरों दिला ॥२॥

तुका ह्मणे समपाउलाचा खुंट । केला बळकट हालों नेदी ॥३॥

उत्तम घालावें आमुचिये मुखीं । निवारावें दुःखी होऊनि तें ॥१॥

नाहीं शंका असो भलतिये ठायीं । मावळलें पाहीं द्वैताद्वैत ॥२॥

तुका ह्मणे भार घेतला विठ्ठलें । अंतरीं भरलें बाह्य रूप ॥३॥

आह्मां अळंकार मुद्रांचे शृंगार । तुळसीचे हार वाहों कंठीं ॥१॥

आह्मां आणिकांची चाड चि नाहीं । सर्व सुखें पायीं विठोबाच्या ॥२॥

तुका ह्मणे आह्मी नेघों या मुक्ती । एकविण चित्तीं दुजें नाहीं ॥३॥

चला पंढरीसी जाऊं । रखुमादेवीवरा पाहूं ॥१॥

संतां महंतां होतील भेटी । आनंदें नाचों वाळवंटीं ॥२॥

तें तीर्थांचे माहेर । सर्वसुखाचें भांडार ॥३॥

जन्म नाहीं रे आणीक । तुका ह्मणे माझी भाक ॥४॥

पैल घरीं जाली चोरी । देहा करीं बोंब ॥१॥

सांडुनियां शुद्धी। निजलासी गेली बुद्धी ॥२॥

चोरीं तुझा काढला बुर । वेगळें भावा घातलें दूर ॥३॥

भलतियासी देसी वाव । लाहेसि तूं एवढा ठाव ॥४॥

तुका ह्मणे अझुनि तरी । उरलें तें जतन करीं ॥५॥

किती वेळा खादला दगा । अझून कां जागसी ना ॥१॥

सवें चोरा हातीं फांसे । देखतां कैसे न देखसी ॥२॥

तुका ह्मणे सांडिती वाट । तळपट करावया ॥३॥

मुदलामध्यें पडे तोटा । ऐसा खोटा उदीम ॥१॥

एके सांते सरिखीं वित्तें । हानि हित वेगळालीं ॥२॥

तुका ह्मणे हित धरा । नव्हे पुरा गांवढाळ ॥३॥

निरोप सांगतां । न धरीं भय न करीं चिंता ॥१॥

उतरावा भार । किंवा न व्हावें सादर ॥२॥

तुका ह्मणे धाक । तया इह ना परलोक ॥३॥

शूरत्वासी मोल । नये कामा फिके बोल ॥१॥

धीर तो कारण । साह्य होतो नारायण ॥२॥

तुका ह्मणे हरि । दासां रिक्षतो निर्धारीं ॥३॥

हरिच्या दासां भये । ऐसें बोलों तें ही नये ॥१॥

हरिच्या दासां चिंता। अघटित हे वार्ता ॥२॥

खावे ल्यावें द्यावें । तुका ह्मणे पुरवावें ॥३॥

दासां सर्व काळ । तेथें सुखाचे कल्लोळ ॥१॥

फिरे सुदर्शन । घेऊनियां नारायण ॥२॥

तुका ह्मणे घरीं । होय ह्मणियारा कामारी ॥३॥

आमचा स्वदेश । भुवनत्रयामध्यें वास ॥१॥

नाहीं निपराद । कोणां आह्मांमध्यें भेद ॥२॥

तुका ह्मणे मान । अवघें आमचें हें धन ॥३॥

काय ढोरापुढें घालूनि मिष्टान्न । खरा विलेपन चंदनाचें ॥१॥

काय सेज बाज माकडा विलास । अळंकारा नास करुनी टाकी ॥२॥

तुका ह्मणे काय पाजूनि नवनीत । सर्पा विष थीत अमृताचें ॥३॥

आनंदें एकांतीं प्रेमें वोसंडत । घेऊं अगणित प्रेमसुख ॥१॥

झणी दृष्टि लागे आवडीच्या रसा । सेवूं जिरे तैसा आपणासी ॥२॥

तुका ह्मणे हें बहु सकुमार । न साहावे भार वचनाचा ॥३॥

मोक्षपदें तुच्छ केलीं याकारणें । आह्मां जन्म घेणें युगायुगीं ॥१॥

देवा हातीं रूप धरविला आकार । नेदूं निराकार होऊं त्यासी ॥२॥

तुका ह्मणे चित्त निवांत राहिलें । ध्याइप तीं पाउलें विटेवरि ॥३॥

नको बोलों भांडा । खीळ घालुन बैस तोंडा ॥१॥

प्रेमसुखा आड । काय वाजातें चाभाड ॥२॥

तुका ह्मणे हिता । कां रे नागवसी थीता ॥३॥

अति जालें उत्तम वेश्येचें लावण्य । परि ते सवासीण न ह्मणावी ॥१॥

शूरत्वावांचूनि शूरांमाजी ठाव । नाहीं आयुर्भाव आणिलिया ॥२॥

तुका ह्मणे सोंग पोटाचे उपाय । कारण कमाईिवण नाहीं ॥३॥

शूरां साजती हतियारें । गांढ्यां हासतील पोरें ॥१॥

पतिव्रते रूप साजे। सिंदळ काजळ लेतां लाजे ॥२॥

दासी पत्नी सुता । नव्हे सरी एक पिता ॥३॥

मान बुद्धिवंतां । थोर न मनिती पिता ॥४॥

तुका ह्मणे तरी । आंत शुद्ध दंडे वरी ॥५॥

काय केलें जळचरीं । ढीवर त्यांच्या घातावरी ॥१॥

श्वापदातें वधी । निरपराधें पारधी ॥२॥

तुका ह्मणे खळ । संतां पीडिती चांडाळ ॥३॥

वाइटानें भलें । हीनें दाविलें चांगलें ॥१॥

विषें दाविलें अमृत । कडू गोड घातें हित ॥२॥

काळिमेनें ज्योती । दिवस कळों आला राती ॥३॥

उंच निंच गारा । हिरा परिस मोहरा ॥४॥

तुका ह्मणे भले । ऐसे नष्टांनीं कळले ॥५॥

असो खळ ऐसे फार । आह्मां त्यांचे उपकार ॥१॥

फुकाचे मजुर। ओझें वागविती भार ॥२॥

पार उतरुन ह्मणे तुका । आह्मां आपण जाती नरका ॥३॥

संत पंढरीस जाती । निरोप धाडीं तया हातीं ॥१॥

केरसुणी महाद्वारीं । ते मी असें निरंतरीं ॥२॥

तुमचे पायीं पाइतन । मोचे माझे तन मन ॥३॥

तांबुलाची पिकधरणी । ते मी असें मुख पसरूनि ॥४॥

तुमची इष्टा पंढरीराया । ते सारसुबी माझी काया ॥५॥

लागती पादुका । ते मी तळील मृत्तिका ॥६॥

तुका ह्मणे पंढरिनाथा। दुजें न धरावें सर्वथा ॥७॥

इच्छेचें पाहिलें । डोळीं अंतीं मोकलिलें ॥१॥

सुगंध अभ्यंगें पाळितां । केश फिरले जाणतां ॥२॥

पिंड पाळितां ओसरे । अवघी घेऊनि मागें सरे ॥३॥

करितां उपचार । कोणां नाहीं उपकार ॥४॥

अल्प जीवन करीं । तुका ह्मणे साधीं हरी ॥५॥

यज्ञानिमित्त तें शरिरासी बंधन । कां रे तृष्णा वांयांविण वाढविली ॥१॥

आशा धरूनि फळाची । तीथाअ व्रतीं मुक्ति कैंचि ॥२॥

तुका ह्मणे सिणसी वांया । शरण न वजतां पंढरिराया ॥३॥

संध्या कर्म ध्यान जप तप अनुष्ठान । अवघें घडे नाम उच्चारितां ।

न वेचे मोल कांहीं लागती न सायास । तरी कां आळस करिसी झणी ॥१॥

पुत्रस्नेहें शोक करी अजामेळ । तंव तो कृपाळ जवळी उभा ।

अनाथांच्या नाथें घातला विमानीं । नेला उचलूनि परलोका ॥२॥

अंतकाळीं गणिका पिक्षयाच्या छंदें । राम राम उच्चारिलें ।

तंव त्या दिनानाथा कृपा आली । त्यानें तयेसी वैकुंठा नेलें ॥३॥

अवचिता नाम आलिया हे गती । चिंतितां चित्तीं जवळी असे ।

तुका ह्मणे भावें स्मरा राम राम । कोण जाणे तये दशे ॥४॥

दुष्टाचें चित्त न भिन्ने अंतरीं । जरी जन्मवरी उपदेशिला।

पालथे घागरी घातलें जीवन । न धरी च जाण तें ही त्याला ॥१॥

जन्मा येउनि तेणें पतन चि साधिलें । तमोगुणें व्यापिलें जया नरा।

पाषाण जीवनीं असतां कल्पवरी । पाहातां अंतरीं कोरडा तो।

कुचर मुग नये चि पाका । पाहातां सारिखा होता तैसा ॥२॥

तुका ह्मणे असे उपाय सकळां । न चले या खळा प्रेत्न कांहीं ।

ह्मणऊनि संग न करितां भला । धरितां अबोला सर्व हित ॥३॥

कासियानें पूजा करूं केशीराजा । हा चि संदेह माझा फेडीं आतां ॥१॥

गंधाचा सुगंध पुष्पाचा परिमळ । तेथें मी दुर्बळ काय करूं ॥२॥

फळदाता तूंच तांबोल अक्षता । तरी काय आतां वाहों तुज ॥३॥

वाहूं दिक्षणा जरी धातु नारायण । ब्रह्म तें चि अन्न दुजें काई ॥४॥

गातां तूं ओंकार टाळी नादेश्वर । नाचावया थार नाहीं कोठें ॥५॥

तुका ह्मणें मज अवघें तुझें नाम । धूप दीप रामकृष्णहरि ॥६॥

गातां आइकतां कांटाळा जो करी । वास त्या अघोरीं कुंभपाकीं ॥१॥

विषयांच्या सुखें अखंड जगासी । न वजे एकादशी जागरणा ॥२॥

वेचूनियां द्रव्य सेवी मद्यपान । नाहीं दिलें अन्न अतीतासी ॥३॥

तीर्थाटण नाहीं केले उपकार । पाळिलें शरीर पुष्ट लोभें ॥४॥

तुका ह्मणे मग केला साहे दंड । नाइकती लंड सांगितलें ॥५॥

तुझें ह्मणवितां काय नास जाला । ऐकें बा विठ्ठला कीर्ती तुझी ॥१॥

समूळीं संसार केला देशधडी । सांडिली आवडी ममतेची ॥२॥

लोभ दंभ काम क्रोध अहंकार । यांसी नाहीं थार ऐसें केलें ॥३॥

मृत्तिका पाषाण तैसें केलें धन । आपले ते कोण पर नेणों ॥४॥

तुका ह्मणे जालों देहासी उदार । आणीक विचार काय तेथें ॥५॥

जाऊनियां तीर्था काय तुवां केलें । चर्म प्रक्षाळिलें वरीं वरीं ॥१॥

इंद्रावण फळ घोळिलें साकरा । भीतरील थारा मोडे चि ना ॥२॥

तुका ह्मणे नाहीं शांति क्षमा दया । तोंवरी कासया काुंफ्दां तुह्मी ॥३॥

बैसोनि निवांत शुद्ध करीं चित्त । तया सुखा अंतपार नाहीं ॥१॥

राम कृष्ण हरि मुकुंद मुरारि । मंत्र हा उच्चारीं वेळोवेळां ॥२॥

तुका ह्मणे ऐसें देईन मी दिव्य । जरी होइल भाव एकविध ॥३॥

धन्य पुंडलिका बहु बरें केलें । निधान आणिलें पंढरिये ॥१॥

सवाौत्तम तीर्थ क्षेत्र आणि देव । शास्त्रांनी हा भाव निवडिला ॥२॥

विष्णुपद गया रामधाम काशी । अवघीं पायांपाशीं विठोबाच्या ॥३॥

तुका ह्मणे मोक्ष देखिल्या कळस । तात्काळ या नास अहंकाराचा ॥४॥

धन्य ते पंढरी धन्य भीमातीर । आणियेलें सार पुंडलिकें ॥१॥

धन्य ते ही भूमी धन्य तरुवर । धन्य ते सुरवर तीर्थरूप ॥२॥

धन्य त्या नरनारी मुखीं नाम ध्यान । आनंदें भवन गर्जतसे ॥३॥

धन्य पशु पक्षी कीटक पाषाण । अवघा नारायण अवतरला ॥४॥

तुका ह्मणे धन्य संसारातें आलीं । हरिरंगीं रंगलीं सर्वभावें ॥५॥

मायबाप करिती चिंता । पोर नाइके सांगतां ॥१॥

कर्णद्वारें पुराणिक। भुलवी शब्दें लावी भीक ॥२॥

वैष्णवां संगती । हातीं पडलीं नेणों किती ॥३॥

आह्मां कैंचा मग । करिसी उघडियांचा संग ॥४॥

तुका ह्मणे जाणें नरका । त्यांचा उपदेश आइका ॥५॥

मन माझें चपळ न राहे निश्चळ । घडी एकी पळ िस्थर नाहीं ॥१॥

धांव घालीं पुढें इंिद्रयांचे ओढी । केलें तडातडी चित्त माझें ॥२॥

तुका ह्मणे माझा न चले सायास । राहिलों हे आस धरुनी तुझी ॥३॥

मागतियाचे दोनि च कर । अमित भांडार दातियाचें ॥१॥

एकें सांटवणें प्रेमें वोसंडलीं । जिव्हा हे भागली करितां माप ॥२॥

तुका ह्मणे आतां आहे तेथें असो । अंखुनियां बैसों पायांपाशीं ॥३॥

जिचें पीडे बाळ । प्राण तयेचा विकळ ॥१॥

सुखाची विश्रांती । उमटे मातेचिये चित्तीं ॥२॥

तुका ह्मणे संत । तुह्मी बहु कृपावंत ॥३॥

यावें माहेरास । हे च सर्वकाळ आस ॥१॥

भोग उभा आड । आहे तोंवरी च नाड ॥२॥

तुका ह्मणे देवें । माझें सिद्धी पाववावें ॥३॥

लेंकराचें हित । वाहे माउलीचें चित्त ॥१॥

पोटीं भार वाहे। त्याचें सर्वस्व ही साहे ॥२॥

तुका ह्मणे माझें । तैसे तुह्मां संतां ओझें ॥३॥

आह्मां गांजी जन । तरि कां मेला नारायण ॥१॥

आह्मीं जना भ्यावें। तरि कां न लाजिजे देवें ॥२॥

तुका ह्मणे देश । जाला देवाविण ओस ॥३॥

तुह्मी पाय संतीं । माझे ठेवियेले चित्तीं ॥१॥

भय नाहीं मनीं । देव वसे घरीं रानीं ॥२॥

तुका ह्मणे भये । आतां स्वप्नीं ही नये ॥३॥

काळाचे ही काळ । आह्मी विठोबाचे लडिवाळ ॥१॥

ऐसी कोणाची वैखरी । वदे आमुचे समोरी ॥२॥

तुका ह्मणे बाण । हातीं हरिनाम तीक्षण ॥३॥

जन्मा येऊन उदार जाला । उद्धार केला वंशाचा । मेळवूनि धन मेळवी माती । सदा विपत्ती भोगीतसे ॥१॥

घरा व्याही पाहुणा आला । ह्मणे त्याला बरें नाहीं । तुमचे गावीं वैद्य आहे । बैसोनि काय प्रयोजन ॥२॥

उजवूं किती होतिल पोरें । मरतां बरें ह्मणे यांसी । ह्मणऊनि देवा नवस करी । दावी घरींहुनि बोनें ॥३॥

पर्वकाळीं भट घरासी आला । बोंब घाला ह्मणे पोरां । तुमचा उणा होईल वांटा । काळ पिठासी आला ॥४॥

दाढी करितां अडका गेला । घरांत आला बाइलेपें । ह्मणे आतां उगवीं मोडी । डोई बोडीं आपुली ॥५॥

तीर्थ स्वप्नीं नेणें गंगा । पूजन लिंगा गांविंचिया । आडकुनि दार बैसे दारीं। आल्या घर ह्मणे ओस ॥६॥

तुका ह्मणे ऐसे आहेत गा हरी। या ही तारीं जीवांसी । माझ्या भय वाटे चित्तीं । नरका जाती ह्मणोनि ॥७॥

जाणे वर्तमान । परि तें न वारे त्याच्याने ॥१॥

वेची अनुष्ठान। सिद्धी कराया प्रसन्न ॥२॥

तुका ह्मणे त्याचें । मुदल गेलें हाटवेचें ॥३॥

घातला दुकान । पढीये तैसा आहे वान ॥१॥

उगवूं जाणों मोडी । जाली नव्हे त्याची जोडी ॥२॥

तुका ह्मणे पुडी । मोल तैसी खरी कुडी ॥३॥

सादाविलें एका । सरें अवघियां लोकां ॥१॥

मोकळी च पोतीं । नाहीं पुसायाची गुंती ॥२॥

तुका ह्मणे बरा । आहे ढसाळ वेव्हारा ॥३॥

तडामोडी करा । परि उत्तम तें भरा ॥१॥

दाविल्या सारिखें । मागें नसावें पारिखें ॥२॥

मागें पुढें ॠण । तुका ह्मणे फिटे हीण ॥३॥

नसावें ओशाळ । मग मानिती सकळ ॥१॥

राहों नेदी बाकी । दान ज्याचें त्यासी टाकी ॥२॥

होवा वाटे जना । तुका ह्मणे साटीं गुणां ॥३॥

चित्त शुद्ध तरी शत्रु मित्र होती । व्याघ्र हे न खाती सर्प तया ॥१॥

दुःख तें देईल सर्व सुख फळ । होतील शीतळ अिग्नज्वाळा ॥२॥

आवडेल जीवां जीवाचे परी । सकळां अंतरीं एक भाव ॥३॥

तुका ह्मणे कृपा केली नारायणें । जाणियेते येणें अनुभवें ॥४॥

लाज वाटे मज मानिती हे लोक । हें तों नाहीं एक माझे अंगी ॥१॥

कोमळ कंटक तीक्षण अगरीं । पोचट ते वरी अंगकांति ॥२॥

चित्रींचे लेप शृंगारिलें निकें । जीवेंविण फिकें रूप त्याचें ॥३॥

तुका ह्मणे दिसें वांयां गेलों देवा । अनुभव ठावा नाहीं तेणें ॥४॥

बोलविसी माझें मुख । परी या जना वाटे दुःख ॥१॥

कठीण देतां काढा । जल्पे रोगी मेळवी दाढा ॥२॥

खाऊं नये तें चि मागे । निवारितां रडों लागे ॥३॥

वैद्या भीड काय । अतित्याई जीवें जाय ॥४॥

नये भिडा सांगों आन । पथ्य औषधाकारण ॥५॥

धन माया पुत्र दारा । हे तों आवडी नरका थारा ॥६॥

तुका ह्मणे यांत । आवडे ते करा मात ॥७॥

पतिव्रते आनंद मनीं । सिंदळ खोंचे व्यभिचारवचनीं ॥१॥

सुख पुराणीं आचारशीळा । दुःख वाटे अनर्गळा ॥२॥

शूरा उल्हास अंगीं । गांढ्या मरण ते प्रसंगीं ॥३॥

शुद्ध सोनें उजळे अगी । हीन काळें धांवे रंगीं ॥४॥

तुका ह्मणे तो चि हिरा । घनघायें निवडे पुरा ॥५॥

चालिती आड वाटा । आणिकां द्राविती जे नीटा ॥१॥

विष सेवूनि वारी मागें । प्राण जातां जेणें संगें ॥२॥

बुडतां हाक मारी । ठाव नाहीं आणिकां वारी ॥३॥

तुका ह्मणे न करीं हिंका । गुण घेऊन अवगुण टाका ॥४॥

कुळींचे दैवत ज्याचें पंढरीनाथ । होईन दासीसुत त्याचे घरीं ॥१॥

पंढरीस कोणी जाती वारेकरी । होईन त्यांचे घरीं पशुयाति ॥२॥

विठ्ठलचिंतन दिवसरात्रीं ध्यान । होईन पायतन त्याचे पायीं ॥३॥

तुळसीवृंदावन जयाचे अंगणीं । होइन केरसुणी त्याचे घरीं ॥४॥

तुका ह्मणे हा चि भाव माझ्या चित्तीं । नाहीं आणिकां गती चाड मज ॥५॥

अवघिया चाडा कुंटित करूनि । लावीं आपुली च गोडी । आशा मनसा तृष्णा कल्पना ।

करूनियां देशधडी । मीतूंपणापासाव गुंतलों । मिथ्या संकल्प तो माझा तोडीं ।

तुझिये चरणीं माझे दोन्ही पक्ष । अवघी करुनि दाखवीं पिंडी रे रे ॥१॥

वेगळाल्या भावें चित्ता तडातोडी । केलों देशधडी मायाजाळें । गोत वित्त माय बाप बहिणी सुत ।

बंधुवर्ग माझीं बाळें । एका एक न धरी संबंध पुरलिया । पातलिया जवळी काळें ।

जाणोनियां त्याग सर्वस्वें केला। सांभाळीं आपुलें जाळें ॥२॥

एकां जवळी धरी आणिकां अंतरीं । तीं काय सोयरीं नव्हतीं माझीं । एकांचे पाळण एकांसी भांडण ।

चाड कवणिये काजीं । अधिक असे उणें कवण कवण्या गुणें । हे माव न कळे चि तुझी ।

ह्मणोनि चिंतनीं राहिलों श्रीपती। तुका ह्मणे भाक माझी ॥३॥

आणिकां छळावया जालासी शाहाणा । स्वहिता घातले खानें । आडिके पैके करूनि सायास ।

कृपणें सांचलें धन। न जिरे क्षीर श्वानासी भिक्षतां । याती तयाचा गुण ।

तारुण्यदशे अधम मातला । दवडी हात पाय कान ॥१॥

काय जालें यांस वांयां कां ठकले । हातीं सांपडलें टाकीतसे ।

सिद्धीं सेविलें सेविती अधम । पात्रासारिखे फळ । सिंपिला मोतीं जन्मलें स्वाती ।

वरुषलें सर्वत्र जळ । कापुस पट नये चि कारणा । तयास पातला काळ ।

तें चि भुजंगें धरिलें कंठीं । मा विष जालें त्याची गरळ ॥२॥

भक्षूनि मिष्टान्न घृतसाकर । सहित सोलुनि केळें । घालुनियां घसां अंगोळिया।

हाते वांत करू बळें । कुंथावयाची आवडी बोंबा । उन्हवणी रडवी बाळें ।

तुका ह्मणे जे जैसें करिती । ते पवती तैसीं च फळें ॥३॥

चंदनाचे गांवीं सर्पांच्या वसति । भोगिते ते होती द्वीपांतरीं ॥१॥

क्षीराची वसति अशुद्ध सेवावें । जवळी तें जावें भोगें दुरी ॥२॥

तुका ह्मणे ऐसी बुद्धि ज्याची जड । त्याहुनि दगड बरे देवा ॥३॥

तुज दिलें आतां करीं यत्न याचा । जीवाभाव-वाचाकायामन ॥१॥

नेणतां सोसिली तयाची आटणी । नव्हतां ही कोणी कांहीं माझीं ॥२॥

वर्म नेणें दिशा हिंडती मोकट । इंिद्रयें सुनाट दाही दिशा ॥३॥

वेरझारीफेरा सिणलों सायासीं । आतां हृषीकेशी अंगिकारीं ॥४॥

तुका ह्मणे मन इंिद्रयांचे सोई । धांवे यासी काई करूं आतां ॥५॥

स्वयें पाक करी । संशय तो चि धरी । संदेहसागरीं। आणीक परी बुडती ॥१॥

तो चि जाणे सोंवळें । शोधी विकल्पाचीं मुळें । नाचती पाल्हाळें । जे विटाळें कोंडिले ॥२॥

तो चि साधी संधी । सावध त्रिकाळ जो बुद्धी । संदेहाचा संधी। वेठी आणि करियेले ॥३॥

अखंड ते ध्यान । समबुद्धि समाधान । सोंग वांयांविण । ते झांकून बैसती ॥४॥

करणें जयासाटीं । जो नातुडे कवणे आटी । तुका ह्मणे साटी । चित्तवित्तेंवांचूनि ॥५॥

माझिया संचिता । दृढ देखोनि बिळवंता । पळसी पंढरिनाथा । भेणे आतां तयाच्या ॥१॥

तरि हें प्रारब्ध जी गाढें । कांहीं न चले तयापुढें । काय तुज म्यां कोंडें । रें सांकडें घालावें ॥२॥

भोगधीपति क्रियमाण । तें तुज नांगवे अजून। तरि का वांयांविण । तुज म्यां सीण करावा ॥३॥

तुज नव्हतां माझें कांहीं । परि मी न संडीं भक्तिसोई । हो कां भलत्या ठायीं । कुळीं जन्म भलतैसा ॥४॥

तूं भितोसि माझिया दोषा । कांहीं मागणें ते आशा । तुका ह्मणे ऐसा । कांहीं न धरीं संकोच ॥५॥

लोकमान देहसुख । संपित्तउपभोग अनेक । विटंबना दुःख । तुझिये भेटीवांचूनि ॥१॥

काय ब्रह्मज्ञान करूं कोरडें । रितें मावेचें मापाडें । भेटीविण कुडें । तुझिये अवघें मज वाटे ॥२॥ आत्मिस्थतीचा विचार । काय करूं हा उद्धार। न देखतां धीर । चतुर्भुज मज नाहीं ।3॥

रिद्धीसिद्धी काय करूं । अथवा अगम्य विचारू । भेटीविण भारु । तुझिये वाटे मज यांचा ॥४॥

तुजवांचूनि कांहीं व्हावें । ऐसें नको माझिया जीवें। तुका ह्मणे द्यावें । दरुषण पायांचें ॥५॥

तुझा ह्मणवून तुज नेणें । ऐसें काय माझें जिणें ॥१॥

काय शब्दीं चि ऐकिला । भेटी नव्हतां गा विठ्ठला ॥२॥

तुका ह्मणे आतां । अभय देइप पंढरिनाथा ॥३॥

उद्धवअक्रूरासी । आणीक व्यासआंबॠषी । रुक्मांगदाप्रल्हादासी । दाविलें तें दाखवीं ॥१॥

जनकश्रुतदेवा करीं । कैसा शोभलासी हरी । विदुराच्या घरीं । कण्या धरी कवतुकें ॥२॥

पांडवा अकांतीं । तेथें पावसी स्मरती । घातलें द्रौपदी । यागीं बिरडें चोळीचें ॥३॥

करी गोपीचें कवतुक । गाईगोपाळांसी सुख । दावीं तें चि मुख । दृष्टी माझ्या आपुलें ॥४॥

तरि तूं अनाथाचा दाता । मागतियां शरणागतां । तुका ह्मणें आतां। कोड पुरवीं हें माझें ॥५॥

मागता भिकारी जालों तुझे द्वारीं । देइप मज हरी कृपादान ॥१॥

सर्वभावें शरण आलों पांडुरंगा । कृपाळु तूं जगामाजी एक ॥२॥

तापत्रयें माझी तापविली काया । शीतळ व्हावया पाय तुझे ॥३॥

संबंधीं जनवाद पीडलों परोपरी । अंतरलों दुरी तुजसी तेणें ॥४॥

तुका ह्मणे आतां तुझा शरणागता । करावें सनाथ मायबापा ॥५॥

भाव नाहीं काय मुद्रा वाणी । बैसे बगळा निश्चळ ध्यानीं ॥१॥

नाहीं चाड देवाची कांहीं । छळणें टोंके तस्करघाई ॥२॥

तुका ह्मणे त्याचा संग । नको शब्द स्पर्शअंग ॥३॥

दिनदिन शंका वाटे । आयुष्य नेणवतां गाढें ॥१॥

विसरला मरण। त्याची नाहीं आठवण ॥२॥

देखत देखत पाहीं । तुका ह्मणे आठव नाहीं ॥३॥

माझें मज आतां न देखें निरसतां । ह्मणऊन आधार केला । संसाराची आस सांडुनि लौकिक ।

जीव भाव तुज दिला । नव्हतीं माझीं कोणी मी कवणांचा । अर्थ मोहो सांडवला ।

तारीं मारीं करीं भलतें दातारा । होऊन तुझा आतां ठेलों रे ॥१॥

असो माझें कोडें तुज हे सांकडें । मी असेन निवाडें सुखरूप ।

पापपुण्यें श्रुति आटिल्या। शास्त्रांस न लगे चि ठाव ।

विधिनिषिधें गोविलीं पुराणें वेदांसी तो अहंभाव ।

ओंकाराचें मूळ व्यापिलें माया । तेथें न धरे च भाव ।

ह्मणऊन काबाड सांडिलें उपसतां । धरिलें तुझें चि नांव ॥२॥

तनमनइंिद्रयें ठेवूनि राहिलों । सर्व आशा तुझे पायीं । तप तीर्थ दान करवूं कवणा ।

हातीं अधीन तें मज काई । आहिक्यें परत्रें चाड नाहीं सर्वथा । जन्म सदा मज देहीं ।

मायामोहपाश करीं विष तैसें । तुका ह्मणे माझ्याठायीं ॥३॥

तुझें नाम गोड नाम गोड । पुरे कोड सकळ ही ॥१॥

आणिकां रसें मरण गांठी । येणें तुटी संसारें ॥२॥

तुका ह्मणे आहार जाला। हा विठ्ठला आह्मांसी ॥३॥

धालों सुखें ढेकर देऊं । उमटे जेवूं तोंवरी ॥१॥

अवघे खेळों अवघ्यामधीं । डाइप न पडों ऐसी बुद्धि ॥२॥

तुका ह्मणे वांचवीत। आह्मां सत्ता समर्थ ॥३॥

एकल्या नव्हे खेळ चांग । धरिला संग ह्मणऊनि ॥१॥

दुसरा परी एक ऐसा । वजे रिसा निकुरें ही ॥२॥

तुका ह्मणे कळत्यां कळे । येर खेळे खेळ ह्मुण ॥३॥

बोलविले जेणें । तो चि याचें गुह्य जाणे ॥१॥

मजुराच्या हातें । माप जालें गेलें रितें ॥२॥

जाला पुरविता । पांडुरंग माझा पिता ॥३॥

मायबापासवें । बाळें कौतुकें खेळावें ॥४॥

जैसा करिती धंदा । तैसा पडोनियां छंदा ॥५॥

त्याच्या साच गाई ह्मैसी । येणें खेळावें मातीशीं ॥६॥

तुका ह्मणे बोल । माझा बोलतो विठ्ठल ॥७॥

कां हो तुह्मी माझी वदविली वाणी । नेदा हे निवडूनि पांडुरंगा ॥१॥

स्वामिसेवा ह्मुण घेतली पदरीं । सांगितलें करीं कारण तें ॥२॥

तुका ह्मणें नाहीं शिकविलें जेणें । तो याच्या वचनें उगा राहे ॥३॥

सेवकासी आज्ञा स्वामीची प्रमाण । जोंवरी हा प्राण जाय त्याचा ॥१॥

समय सांभाळूनि आगळें उत्तर । द्यावें भेदी वज्र तपायरी ॥२॥

तुका ह्मणे तरी ह्मणवावें सेवक । खादलें तें हाक अन्न होय ॥३॥

नये पुसों आज्ञा केली एकसरें । आह्मांसी दुसरें आतां नाहीं ॥१॥

बुद्धीचा जनिता विश्वाचा व्यापक । काय नाहीं एक अंगीं तया ॥२॥

तुका ह्मणे मज होईल वारिता । तरी काय सत्ता नाहीं हातीं ॥३॥

बिळवंत आह्मी समर्थाचे दास । घातली या कास किळकाळासी ॥१॥

संसाराचे बळी साधिलें निधान । मारिले दुर्जन षडवर्ग ॥२॥

तुका ह्मणे एक उरला धरिता ठाव । येर केले वाव तृणवत ॥३॥

एका गावें आह्मीं विठोबाचे नाम । आणिकांपें काम नाहीं आतां ॥१॥

लावूनि मृदांग टाळश्रुतिघोष । सेवूं ब्रह्मरस आवडीनें ॥२॥

तुका ह्मणे महापातकी पतित । ऐसियांचे हित हेळामात्रें ॥३॥

वाचाचापल्ये बहु जालों कुशळ । नाहीं बीजमूळ हाता आलें ॥१॥

पूज्य जालों अंगा आला अभिमान । पुढील कारण खोळंबलें ॥२॥

तुका ह्मणे खूण न कळे चि निरुती। सांपडलों हातीं अहंकाराचे ॥३॥

आतां काढाकाढी करीं बा पंढरिराया । नाहीं तरी वांयां गेलों दास ॥१॥

मनाचा स्वभाव इंिद्रयांचे ओढी । पतनाचे जोडी वरी हांव ॥२॥

तुका ह्मणे जाली अंधऑयाची परी । आतां मज हरी वाट दावीं ॥३॥

सज्जन तो शब्द सत्य जो मानी । छळी दुर्जन आणिकांसी ॥१॥

भाविक शब्द बोले वाणीचा । लटिका वाचा वाचाळ तो ॥२॥

परउपकार घडे तो भला । नाठ्याळ तया दया नाहीं ॥३॥

जाणीवंत तो पायरी जाणे । अधम तो नेणे खुंट जैसा ॥४॥

हित तें अनहित केलें कैसें । तुका ह्मणे पिसें लागलें यास ॥५॥

तुझें नाम मुखीं न घेतां आवडी । जिव्हा ते चि घडी झडो माझी ॥१॥

बहिर कान तुझी कीर्ती नाइकतां । पाय न देखतां जात डोळे ॥३॥

मना तुझें ध्यान नाहीं नित्य काळ । धिग तें चांडाळ जळो जळो ॥३॥

हातपाय तेणें पंथ न चलतां । जावे ते अनंता गळोनियां ॥४॥

तुजविण जिणें नाहीं मज चाड । तुका ह्मणे गोड नाम तुझें ॥५॥

ह्मणसी होऊनी नििंश्चता । हरूनियां अवघी चिंता । मग जाऊं एकांता

भजन करूं । संसारसंभ्रमें आशा लागे पाठी । तेणें जीवा साटी होईल तुझ्या ॥१॥

शरीर सकळ मायेचा बांधा । यासी नाहीं कधीं अराणूक । करिती तडातोडी

आंत बाह्यात्कारीं । ऐसे जाती चारी दिवस वेगीं ॥२॥

मोलाची घडी जाते वांयांविण । न मिळे मोल धन देतां कोडी ।

जागा होइप करीं हिताचा उपाय । तुका ह्मणे हाय करिसी मग ॥३॥

कनवाळू कृपाळू भक्तांलागीं मोही । गजेंद्राचा धांवा तुवां केला विठाई ॥१॥

भक्तांच्या कैवारें कष्टलीस विठ्ठले । आंबॠषीकारणें जन्म दाहा घेतले ॥२॥

प्रल्हादाकारणें स्तंभीं अवतार केला । विदारूनि दैत्य प्रेमपान्हा पाजिला ॥३॥

उपमन्याकारणें कैसी धांवसी लवलाहीं । पाजी प्रेमपान्हा क्षीरसागराठायीं ॥४॥

कौरवीं पांचाळी सभेमाजी आणिली । वस्त्रहरणीं वस्त्रें कैसी जाली माउली ॥५॥

दुर्वास पातला धर्मा छळावया वनीं । धांवसी लवलाहीं शाखादेठ घेऊनि ॥६॥

कृपाळू माउली भुक्तिमुक्तिभांडार । करीं माझा अंगीकार तुका ह्मणे विठ्ठले ॥७॥

कवणा पाषाणासी धरूनि भाव । कवणावरी पाव ठेवूं आतां ।

ह्मणऊनि निश्चित राहिलों मनीं । तूं चि सर्वां खाणी देखोनियां ॥१॥

कवणाचें कारण न लगे कांहीं । सर्वांठायीं तूं एक।

जळें जळ काय धोविलें एक । कवण तें पातक हरलें तेथें ।

पापपुण्य हे वासना सकळ । ते तुज समूळ समर्पिली ॥२॥

पितरस्वरूपी तूं चि जनार्दन। सव्य तें कवण अपसव्य ।

तुका ह्मणे जीत पिंड तुह्मां हातीं। देऊनि नििंश्चती मानियेली ॥३॥

सिणलों दातारा करितां वेरझारा । आतां सोडवीं संसारापासोनियां ॥१॥

मायबापें माझीं जीवाचीं सांगाती । तीं देतील हातीं काळाचिया ॥२॥

पडताळूनि सुरी बैसली सेजारीं । यमफासा करीं घेऊनिया ॥३॥

पाठी पोटीं एकें लागलीं सरसीं । नेती नरकापाशीं ओढूनियां ॥४॥

जन साहेभूत असे या सकळां । मी एक निराळा परदेशी ॥५॥

कोणा काकुलती नाहीं कोणे परी । तुजविण हरी कृपाळुवा ॥६॥

तुका ह्मणे मज तुझाची भरवसा । ह्मणऊनि आशा मोकलिली ॥७॥

देवाचा भक्त तो देवासी गोड । आणिकांसी चाड नाहीं त्याची ।

कवणाचा सोइरा नव्हे च सांगाती । अवघियां हातीं अंतरला ॥१॥

निष्काम वेडें ह्मणतील बापुडे । अवघियां सांकडें जाला कैसा ।

प्रातःस्नान करी विभूतिचर्चन । दखोनिया जन निंदा करी ।

कंठीं तुळसीमाळा बैसोनि निराळा । ह्मणती या चांडाळा काय जालें ॥२॥

गातां शंका नाहीं बैसे भलते ठायीं । शिव्या देती आई बाप भाऊ ।

घरी बाइल ह्मणे कोठें व्याली रांड । बरें होतें शंड मरता तरी ॥३॥

जन्मोनि जाला अवघियां वेगळा । ह्मणोनि गोपाळा दुर्लभ तो ।

तुका ह्मणे जो संसारा रुसला । तेणें चि टाकिला सिद्धपंथ ॥४॥

कस्तुरी भिनली जये मृत्तिके । तयेसी आणिके कैसी सरी ॥१॥

लोखंडाचे अंगीं लागला परिस । तया आणिकास कैसी सरी ॥२॥

तुका ह्मणे मी न वजें यातीवरी । पूज्यमान करीं वैष्णवांसी ॥ ।3॥

अनुहात ध्वनि वाहे सकळां पिंडीं । राम नाहीं तोंडीं कैसा तरे ॥१॥

ज्ञान सकळांमाजी आहे हें साच । भक्तीविण तें च ब्रह्म नव्हे ॥२॥

काय मुद्रा कळल्या कराव्या सांगतां । दीप न लगतां उन्मनीचा ॥३॥

तुका ह्मणे नका पिंडाचें पाळण । स्थापू नारायण आतुडेना ॥४॥

नेणें अर्थ कांहीं नव्हती माझे बोल । विनवितों कोपाल संत झणी ॥१॥

मज मूढा शक्ति कैंचा हा विचार । निगमादिकां पार बोलावया ॥२॥

राम कृष्ण हरी मुकुंदा मुरारि । बोबडा उत्तरीं हें चि ध्यान ॥३॥

तुका ह्मणे गुरुकृपेचा आधार । पांडुरंगें भार घेतला माझा ॥४॥

देवासी लागे सकळांसी पोसावें । आह्मां न लगे खावें काय चिंता ॥१॥

देवासी उत्पित्त लागला संहार । आह्मां नाहीं फार थोडें काहीं ॥२॥

देवासी काम लागला धंदा । आह्मासी ते सदा रिकामीक ॥३॥

तुका ह्मणे आह्मी भले देवाहून । विचारितां गुण सर्वभावें ॥४॥

घेईन मी जन्म याजसाठीं देवा । तुझी चरणसेवा साधावया ॥१॥

आनंदें निर्भर असों भलते ठायीं । सुखदुःख नाहीं चाड आह्मां ॥२॥

आणीक सायास न करीं न धरीं आस । होईन उदास सर्व भावें ॥३॥

मोक्ष आह्मां घरीं कामारी ते दासी । होय सांगों तैसी तुका ह्मणे ॥४॥

देवा तुज मज पण । पाहों आगळा तो कोण ॥१॥

तरी साच मी पतित । तूं च खोटा दिनानाथ ।

आह्मी धरिले भेदाभेद । तुज नव्हे त्याचा छेद ॥२॥

न चले तुझे कांहीं त्यास । आह्मी बळकाविले दोष ॥३॥

दिशा भरल्या माझ्या मनें । लपालासी त्याच्या भेणें ॥४॥

तुका ह्मणे चित्त । करी तुझी माझी नीत ॥५॥

लापनिकशब्दें नातुडे हा देव । मनिंचे गुह्य भाव शुद्ध बोला ॥१॥

अंतरिंचा भेद जाणे परमानंद । जयासी संवाद करणें लागे ॥२॥

तुका ह्मणे जरी आपुलें स्वहित । तरी करीं चित्त शुद्धभावें ॥३॥

नव्हे ब्रह्मज्ञान बोलतां सिद्ध । जंव हा आत्मबोध नाहीं चित्तीं ॥१॥

मी च देव ऐसें सांगसी या लोकां । विषयांच्या सुखा टोंकोनियां ॥२॥

अमृताची गोडी पुढिलां सांगसी। आपण उपवासी मरोनिया ॥३॥

तुका ह्मणे जरि राहील तळमळ । ब्रह्म तें केवळ सदोदित ॥४॥

गंगाजळा पाहीं पाठी पोट नाहीं । अवगुण तो कांहीं अमृतासी ॥१॥

कर्पूरकांडणी काय कोंडा कणी । सिंधू मिळवणीं काय चाले ॥२॥

परिस चिंतामणि आणिकांचा गुणी । पालटे लागोनि नव्हे तैसा ॥३॥

तुका ह्मणे तैसे जाणा संतजन । सर्वत्र संपूर्ण गगन जैसें ॥४॥

परिस काय धातु । फेडितो निभ्रांतु लोहपांगु ॥१॥

कल्तपरु कोड पुरवितो रोकडा । चिंतामणि खडा चिंतिलें तें ॥२॥

चंदनांच्या वासें वसतां चंदन । होती काष्ठ आन वृक्षयाती ॥३॥

काय त्याचें उणें जालें त्यासी देतां । विचारीं अनंता तुका ह्मणे ॥४॥

तोडुनि पुष्पवटिका फळवृक्षयाति । बाभळा राखती करूनि सार ॥१॥

धान्यें बीजें जेणें जाळिलीं सकळें । पेरितो काळें जिरें बीज ॥२॥

मोडोनिया वाटा पुढिलांची सोय । आडरानें जाय घेउनि लोकां ॥३॥

विषाचें अमृत ठेवूनियां नाम । करितो अधम ब्रह्महत्या ॥४॥

तुका ह्मणे त्यास नाइके सांगतां । तया हाल करितां पाप नाहीं ॥५॥

संसाराच्या भेणें । पळों न लाहेसें केलें ॥१॥

एकांतींसी ठाव । तिहीं लोकीं नाहीं वाव ॥२॥

गांवा जातों ऐसें । न लगे ह्मणावें तें कैसें ॥३॥

स्वप्नाचे परी । जागा पाहे तंव घरीं ॥४॥

तुका ह्मणे काये । तुझे घेतले म्यां आहे ॥५॥

आण काय सादर । विशीं आह्मां कां निष्ठ‍ ॥१॥

काय पंगतीस कोंडा । एकांतासी साकरमांडा ॥२॥

काय एकपण । पोतां घालूनि गांठी खूण ॥३॥

काय घ्यावें ऐसें । त्या आपण अनारिसें ॥४॥

तुका ह्मणे मधीं । आतां तोडूं भेद बुद्धी ॥५॥

चित्त तुझ्या पायीं । ठेवुनि जालों उतराई ॥१॥

आह्मी सर्वस्वें उदार । तुज देऊनियां धीर ॥२॥

इंिद्रयांची होळी । संवसार दिला बळी ॥३॥

न पडे विसर । तुझा आह्मां निरंतर ॥४॥

प्रेम एकासाटी। तुका ह्मणे न वेचे गांठी ॥५॥

आह्मी पतित ह्मणोनि तुज आलों शरण । करितों चिंतन दिवस रात्रीं ।

नाहीं तरी मज काय होती चाड । धरावया भीड तुज चित्तीं ॥१॥

अन्याय एकाचा अंगीकार करणें। तया हातीं देणें लाज ते चि ।

काय ते शूरत्व मिरवूनि बोलणें । जनामाजी दावणें बळरया ॥२॥

पोह्या अन्नछत्र घालूनियां घरीं । दंडितो बाहेरी आलियासी ।

नव्हे कीर्त कांहीं न माने लोकां । काय विटंबणा तैसी ॥३॥

प्रत्यक्षासी काय द्यावें हें प्रमाण । पाहातां दर्पण साक्ष काई ।

तुका ह्मणे तरी आह्मां का न कळे । तरलों किंवा आह्मी नाहीं ॥४॥

काग बग रिठा मारिले बाळपणीं । अवघी दैत्यखाणी बुडविली ॥१॥

गोवर्धन गिरी उचलिला करीं । गोकुळ भीतरी राखियेलें ॥२॥

बघुनि भौमासुरा आणिल्या गोपांगना । राज्य उग्रसेना मथुरेचें ॥३॥

पांडव जोहरीं राखिले कुसरी । विवराभीतरीं चालविले ॥४॥

तुका ह्मणे हा भक्तांचा कृपाळ । दुष्टजना काळ नारायण ॥५॥

तुजविण देवा । कोणा ह्मणे माझी जिव्हा ॥१॥

कांहीं इच्छेसाटीं । करिल वळवळ करंटी ॥२॥

तुका ह्मणे कर । कटीं तयाचा विसर ॥३॥

आह्मां सर्वभावें हें चि काम । न विसंभावें तुझें नाम ॥१॥

आसनीं भोजनीं शयनीं । दुजें नाहीं ध्यानीं मनीं ॥२॥

तुका ह्मणे कृपानिधी । माझी तोडिली उपाधी ॥३॥

नव्हें कांहीं कवणाचा । भाव जाणवला साचा ॥१॥

शरीर जायाचें कोंपट । याची काय खटपट ॥२॥

तुका ह्मणे वांयांविण । देवा कळों आला सीण ॥३॥